शृणु, धर्मप्रियः, यथाऽग्निपुराणस्य विधानानि विवादप्रकरणे प्रवाहरूपेण एकीकृतकथायाम्। यत्र द्यूतं क्रीडायाः विविधैः साधनैः—यथा अक्षैः दण्डैः च—कृतं भवति, तत्र तद् द्यूतं इति कथ्यते। पञ्चविधैः जीवितक्रीडाभिः यः स्पर्धा, तद् पशुद्यूतं इति निर्दिष्टम्। अन्यानि अपि, यानि निश्चितवर्गे न प्रविशन्ति, तानि विविधव्यवहाराः इति ज्ञेयम्; मानवकृतस्य कर्मणः शतशाखाः सन्ति। विवादाः अष्टादश विधाः सन्ति, तेषां प्रत्येकस्य शतशाखाः, मानवकर्मणां विविधरूपेण। राजा विवादान् परीक्षेत्, तदर्थं शान्तबुद्धिभिः ब्राह्मणैः सह, न्यायाधीशैः यः मित्रशत्रुषु समः, लोभमुक्तः, वेदविद्। यदि न्यायाधीशाः कारणात् विषयं न पश्यन्ति, तदा तैः ब्राह्मणः नियुक्तव्यः; ये रागलोभभयात् धर्मात् विचलन्ति, तान् नियुक्तुं न अर्हन्ति। यदि न्यायाधीशाः एकैकः वा समूहः वा विवादे दोषयुक्तः, तदा तस्य दण्डः द्विगुणः; यदि धर्ममार्गात् विचलितः, अन्यैः दूषितः। यः विषयः राज्ञे निवेद्यते, स विवादः इति कथ्यते; प्रतिवादीवचनं यथा वादी द्वारा ज्ञातं, तथा लिखितव्यम्। उत्तरं स्पष्टं लिखितव्यम्, तिथिः, नाम, जातिः, चिह्नानि च, तस्य साक्षात् उपस्थिते, यः पूर्वं उक्तवान्। ततः वादी त्वरितं प्रणीतविषयस्य साधनं लिखेत्; यदि तत् सिद्धम्, तदा सफलः; अन्यथा विपरीतम्। विवादे चतुर्विधः प्रक्रिया निर्दिष्टः; यथावादीकृतं, उत्तरं तदनुसारं दातव्यम्। यः आरोपितः, विमुक्तः सन् अन्येन न नीयते, यदि कदाचित् कृत्यदोषः नास्ति; परस्परवैरवादे प्रत्यववादः कर्तव्यः। उभयोः पक्षयोः समर्थः प्रत्ययः ग्राह्यः; यदि गुप्तिः सन्देहः, तदा सः राज्ञे तुल्यम् मूल्यं दद्यात्। मिथ्या आरोपे द्विगुणं धनं ग्राह्यम्; हिंसा, चोरी, निन्दा, शाप, स्त्रीसम्बद्धदोषे यथानियमं दण्डः। यदि कश्चित् वदति—"परीक्ष्यताम्"—तदा कालः त्वरितः; अन्यथा, इच्छानुसारं, यदि अन्यत्र गच्छति, ओष्ठान् च लिहति। तस्य ललाटे स्वेदः, मुखस्य वर्णः नश्यति; स्वभावतः मनः, वाक्, कायकर्मणि च विक्षिप्तः। दावे वा साक्ष्ये वा, यः दूषितवाक्, सः तादृशः इति घोषितः; यः स्वाधीनः सन्देहं निवारयति वा निवर्तते, सः विज्ञायते। यदि आह्वितः ऋणी न किञ्चित् वदति, तदा सः दण्डनीयः; यदि उभयोः साक्ष्यः, तदा वादीसाक्ष्यः प्रथमं भाषते। यदि पूर्ववचनं न सिद्धम्, तदा प्रतिवादीभाषणम्; यदि समूहविवादः, तदा यः न्यूनः, सः दण्डार्हः। धनं, वस्तु, सम्पत्तिः यः दत्तम् वा ऋणम्, यदि नाकारः, तदा राजा तं राजकीयकार्येण प्राप्तयेत्। वर्तमानं वा गतं विषयं अपि विवादेन नष्टं भवति, पूर्णं नाकारः, स्वीकारः वा अंशतः सिद्धम्। सर्वे विषयाः राज्ञा दण्डार्हाः, अप्रकटिताः न; यदि परम्परा-युक्तिः विरोधः, तदा युक्तिः विवादे प्रधानम्। लिखितसाक्ष्यं, भोगः, साक्ष्यं प्रमाणरूपेण कथ्यते। एतेषां अभावे, शप्तः परीक्षा विधीयते; सर्वविवादेषु उत्तरं बलवत्तरम्। निक्षेपे, ग्राह्ये, विक्रये, विषयस्य नवत्वं बलवत्तरम्; भूमौ, विंशतिवर्षे पश्चात् हानिः, दृश्ये वा घोषिते अपि। अन्येन दशवर्षभोगः सिद्धः, ऋणित, सीमित, निक्षिप्त, स्थावरं अपि निष्क्रान्तम्। राज्ञः, स्त्रियः, ब्राह्मणस्य निक्षेपे, गिरित, सीमित, निक्षिप्त, स्थावरधने, यः दुरुपयोजयति, सः स्वामिने दद्यात्। दण्डार्हः राज्ञे तुल्यं दत्तम्, यद् यथा लब्धम्; यदि अधिकं लाभः, पूर्वभोगरहितः, तदपि दातव्यम्। साक्ष्ये अपि, यदि भोगः नास्ति, तदा प्रमाणं न दृढम्; शुद्धसाक्ष्येण भोगः सिद्धः। दूषितसाक्ष्ये भोगः न अधिकारम्; यदि कश्चित् साक्ष्यं कृत्वा संलग्नः, तदा तं प्रत्यर्पयेत्। तत्र न पुत्रः न पौत्रः भोगाधिकारः; यदि अन्यः संलग्नः मृतः, तदा तस्य भागः तस्य सम्पत्तेः प्रत्यर्प्यते। साक्ष्यरहितः भोगः न अधिकारम्; बलात् वा भयात् उत्पन्नः व्यवहारः रद्दः। स्त्रीकृतः, रात्रौ, गुप्तगृहे, बहिः, शत्रुकृतः, मद्यपः, उन्मत्तः, पीडितः, बालः, भयात् कृतः व्यवहारः अपि रद्दः। संयोगरहितः व्यवहारः न अधिकारः; यदि गार्हितम् नष्टम्, राजा प्रत्ययिनं तुल्यं मूल्यं दद्यात्। यदि चिह्नैः न ज्ञातम्, तदा तुल्यं दद्यात्; चौरैः चौर्यं राजा देशजनाय दद्यात्। ऋणस्य वार्षिकं शतांशे एकाष्टमांशः, प्रत्ययिनि; अन्यथा जातिक्रमेण शतांशे एकं, द्वौ, त्रयः, चत्वारः, पञ्च। पशुषु सप्ततिः; स्त्रीषु अष्टगुणः; द्रव्ये चतुर्गुणः, वस्त्रे, धाने, सुवर्णे द्विगुणः वा त्रिगुणः। परग्रामे दशगुणः; समुद्रपारि द्विगुणः; सर्वे यथासन्धिं सर्वविधे ऋणं दद्यु। राजा यः ऋणं दापयति, सः न दोषार्हः; यदि कश्चित् राज्ञे विरुद्धं दापयति, सः दण्डार्हः, तद् धनं दद्यात्। अग्निः उवाच—ऋणी यः धनं लब्धवान्, सः क्रमशः दातव्यः; यदि प्रथमं ब्राह्मणाय ददाति, ततः राज्ञे। राजदण्डेन ऋणी यः दाप्यते, सः दशांशं लब्धधनस्य दद्यात्; यदि सर्वं लब्धम्, श्रेष्ठऋणी शतांशे पञ्च दद्यात्। एवं, धर्मनियमानुसारं विवादविधानं, न्यायप्रक्रिया, प्रमाणानि, दण्डाः च, राजा, ब्राह्मण, न्यायाधीश, ऋणी, प्रत्ययी, सर्वे च, यथाक्रमं कर्तव्यं इति धर्मकथायाम् अवगम्यते।