कस्मिंश्चित् नगरे धर्मनियमाः सम्यक् प्रतिष्ठिताः आसन्। तत्र केचन जनाः परद्रव्यं नष्टं वा निक्षिप्तं वा प्राप्त्वा, बलात् वा गृहीत्वा, रहसि विक्रयं कुर्वन्ति स्म। एषः परद्रव्यस्य अनधिकृतविक्रयः इति विज्ञेयः। यदा किञ्चिद् वस्तु मूल्येन विक्रयते किन्तु विक्रेतारं प्रति मूल्यं न दत्तं भवति, तदा विक्रयात् अनुपनयनविवादः इति सः विवादः कथ्यते। पुनः, यदा क्रीता वस्तुनि क्रीता असन्तुष्टः भवति, दोषयुक्तं वा मन्यते, तदा तद् विक्रयदोषविवादः इति निर्दिश्यते। अपरेषां नास्तिकानां, वणिजां, अन्येषां च याः नियमाः संस्थिताः, ताः संज्ञाः इति कथ्यन्ते। तासां उल्लङ्घनं विवादस्य विषयः भवति। भूमेः सीमासु, सेतुषु, क्षेत्रेषु, कर्षिताकर्षितविभागेषु च यः विवादः जायते, सः भूमिविवादः इति प्रसिद्धः। स्त्रीपुरुषयोः विवाहधर्मविषये यः संवादः भवति, सः स्त्रीपुरुषसंयोगविवादः इति ज्ञेयः। पुत्रैः पितृदायस्य विभागार्थं यः विवादः क्रियते, सः दायविवादः इति कथ्यते। ये बलात् वा अहङ्कारात् किञ्चिद् आकस्मिकं कर्म कुर्वन्ति, तद् हिंसाकर्म इति विवाद्यं भवति। देशजातिकुलनिन्दायुक्तं यद्वचनं वैरार्थकं भाष्यते, तद् वाक्पारुष्यं इति कथ्यते। परस्य शरीरं हस्तैः, पादैः, शस्त्रैः, अग्निना वा पीड्यते चेत्, तद् दण्डपारुष्यं इति विज्ञेयम्। अक्षैः, काष्ठैः, अन्यैः च यत् जूयते, तद् द्यूतम् इति; पञ्चविधेषु जीविषु यः स्पर्धा, सा पशद्यूतम् इति कथ्यते। ये केचन व्यवहाराः निश्चितवर्गातीताः, ते मिश्रव्यवहाराः इति; मानवानां क्रियाः शतधा शाखाः सन्ति इति उक्तम्। अष्टादश विवादप्रकाराः सन्ति, प्रत्येकस्य शतधा विभागाः भवन्ति, मानवानां क्रियावैचित्र्येन। राजा च विवादान् विवेक्तुं पण्डितैः शान्तैः ब्राह्मणैः, मित्रशत्रुषु समैः, लोभशून्यैः, वेदविद्भिः न्यायाधीशैः सह परीक्षेत्। यदि न्यायाधीशाः कारणात् विषयं न पश्येयुः, तदा ब्राह्मणः तैः नियुक्तव्यः; कामलोभभययुक्ताः, धर्मात् भ्रष्टाः, ते न नियुक्तव्याः। यः न्यायाधीशः एकः वा समूहः वा विवादे दोषी दृश्यते, तस्य दण्डः द्विगुणः स्यात्, यदि ते परधर्माचरणेन भ्रष्टाः। यः विषयः राज्ञः समीपं नीयते, सः विवादः इति; तत्र प्रतिवादिनः वचनं यथाभिप्रेतं वादी लिखेत्। उत्तरं स्पष्टया लिखितव्यं, तिथिसंख्या, नाम, जातिः, चिह्नानि च निर्दिश्य, प्रतिवादीसमक्षं विषयश्रवणानन्तरम्। अनन्तरं वादी तस्य प्रतिज्ञातस्य साधनं शीघ्रं लिखेत्; यदि स सिद्धः, सफलः भवति; अन्यथा, विपरीतम्। एषः चतुष्प्रकारः प्रक्रिया विवादेषु निर्दिष्टः; आरोपणस्य समाप्तौ, तदनुसारं प्रत्युत्तरं दीयते। यः आरोपितः विमुक्तः, तं अन्येन न नीयते, यावत् कुत्रापि दुर्व्यवहारः न दृश्यते; कलहे वा हिंसायां प्रतिवादः कार्यः। उभयतः अपि समर्थसाक्ष्यं ग्राह्यं; यदि गुप्तिः सन्दिग्धा, सः सममूल्यं राज्ञे दद्यात्। मिथ्याभियोगे द्विगुणं दण्डः; हिंसायां, चौर्ये, अपमानकथने, शापे, स्त्रीविषये च यथानियमं दण्डः। यदि कश्चित् वदति—"परीक्ष्यताम्"—तदा कालः साक्षात्; अन्यथा, स्वेच्छया, यदि अन्यत्र गच्छति, ओष्ठौ च लिलिह्यते। यस्य ललाटे स्वेदः, मुखं वर्णहीनं, सः स्वभावतः चित्तवाक्कायैः विक्लवः। यः आरोपणे साक्ष्ये वा दूषितवाक्, सः दूषितः इति; स्वातन्त्र्येण सन्दिग्धं विषयं निर्णीय वा निवर्तते, सः विज्ञायते। आहूतः ऋणी यदि मौनं व्रजति, सः दण्ड्यः; उभयतोऽपि साक्षिणः सन्ति चेत्, वादिनः साक्षिणः पूर्वं वदन्ति। पूर्ववचनं न सिध्यति चेत्, प्रतिवादिनः वदन्ति; समूहविवादे, यो हीनः, सः दण्ड्यः। धनं, वस्तु, वित्तं यत् दत्तं वा ऋणीकृतं, यदि प्रत्याख्यातं, तद् राज्ञा प्रतिनिधिना न्यायेन प्रतिपाद्यं। वर्तमानं वा अतीतं विषयं विवादेन नश्यति, पूर्णतः वा, अंशतः वा; प्रतिपादितं वा। सर्वे विषयाः राज्ञा प्रतिपाद्याः, न तु अप्रतिपादिताः; परम्परा-युक्तिविरोधे, युक्तिरेव न्याये बलवती। लिखितं प्रमाणं, भोगः, साक्षिणः च प्रमाणरूपेण निर्दिष्टम्। एतेषां अभावे, दिव्यं प्रमाणं; सर्वेषु विवादेषु प्रत्युत्तरं बलवत्तरम्। निक्षेपे, स्वीकृते, क्रीते च, तत्र नव्यत्वं बलवत्तरम्; भूमौ तु, विंशतिवर्षेभ्यः परं नष्टिः, दृष्टे वा, उक्ते वा। अपरस्य द्रव्यस्य दशवर्षभोगे, ऋणितं, सीमितं, निक्षिप्तं, अचलं च विना। राज्ञः, स्त्रीणां, ब्राह्मणानां च निक्षेपे, बन्धकस्य च, यः द्रव्यं भुङ्क्ते, सः स्वामिने दद्यात्। दण्ड्यः तु राज्ञे सममूल्यं दद्यात्, यथा शक्यते; अधिकलाभः यदि पूर्वभोगं विना, सः अपि दातव्यः। प्रमाणेऽपि, यदि किंचित् अपि भोगः नास्ति, तत्र प्रमाणं न बलवत्तरम्; शुद्धप्रमाणेनैव भोगः सिद्धिम् आप्नोति। दूषितप्रमाणे भोगः सिद्धिं न प्राप्नोति; यः तु प्रमाणं कृत्वा तत्र प्रवृत्तः, सः प्रतिपाद्यः। तत्र न पुत्रः, न पौत्रः भोगे अधिकारी; अन्यः यदि प्रवृत्तः मृतः, तस्य द्रव्येण भागः प्रतिपाद्यः। एवं धर्मनियमाः नगरे प्रतिष्ठिताः, येन सर्वे जनाः न्यायेन जीवनं यापयन्ति स्म।