रथस्य युद्धे गजस्य च त्रयः अश्वारूढाः स्थापनीयाः, अश्वस्य रक्षायै त्रयः धनुर्धराः नियोज्याः। धनुर्धरस्य रक्षायै एकः कवचधारी नियुक्तव्यः। स्वमन्त्रैः शस्त्रपूजनं कृत्वा, त्रीं लोकान् मोहनं शास्त्रं यथायोगं उपयोजयेत्। अथ अग्निः उवाच — यः विधिविधानः, यः धर्माधर्मविभागः, तस्य चतुष्पादः, चतुर्बन्धः, चतुर्भूतिः, चतुर्विधः उपायः। सः चतुर्भूतः फलतः, चतुर्भूतः विषयतः, चतुर्भूतः क्रियातः, एवं वर्णितः। तस्य अष्टाङ्गानि, अष्टादश विभागाः, शतशाखाः च। त्रीणि उत्पत्तिस्थानानि, द्वे विवादप्रकारे, द्वे द्वारे, द्वे मार्गे; धर्मः, विधिविधानः, आचारः, राजाज्ञा च। चतुर्भूतस्य विधिविधानस्य चतुर्थः पादः पूर्वान् पादान् प्रमाणयति। तत्र धर्मः सत्यम् अधिष्ठायते, विधिविधानं साक्षिभिः आश्रितम्। आचारः जनसमूहस्य व्यवहारः, राजाज्ञा राज्ञः आदेशः; चतुर्भूतैः उपायैः साध्यत्वात् एवं कथ्यते। चतुर्भूतस्य फलस्य रक्षणात्, सः चतुर्भूतः फलतः; कर्ता, साक्षी, सत्यवादी, राजा च। कर्तृविस्तारः चतुर्विधः विषयः — धर्मः, अर्थः, यशः, लोकहितम्। चतुर्भूतैः कर्तृभिः साध्यत्वात्, सः चतुर्भूतः क्रियातः; राजा, व्यक्ति, न्यायाधीशः, शास्त्रं, लेखकः च। सुवर्णम्, अग्निः, जलम् — एतानि अष्टाङ्गानि। इच्छाः, क्रोधः, लोभः — एतेषु त्रीणि उत्पत्तिस्थानानि; त्रीणि विवादकारणानि। द्वे विवादप्रकारे — एकः संशयात्, अन्यः प्रमाणवचनात्। संशयः षड्विधस्पर्शात् उत्पद्यते, प्रमाणवचनं यथायोग्यं दृष्ट्वा। द्विविधज्ञानसम्बन्धात् द्वे द्वारे; पूर्ववचनं अभ्याहरणम्, उत्तरवचनं प्रत्याहरणम्। यथार्थमूलं वा कपटमूलं अनुसरन् द्वे मार्गे। ऋणम् — दातव्यम्, अदातव्यम्, किम्, कस्य, कुत्र, कथम्, किम्; दानम्, ग्राह्यम्, कर्तव्यता — ऋणग्रहणम् इति। यत्र स्वधनं विश्वासेन निक्षिप्यते, संशयवर्जितम्, तद् निक्षेपः इति विधिविदः कथयन्ति। यत्र व्यापारीभिः अन्यैः च संयुक्तकार्यं क्रियते, तत् संयुक्तकर्मजन्यं विधिविषयः। यत्र यथायोग्यं सम्पत्तिं दत्त्वा पुनः प्रत्याहरणम् इच्छति, तद् 'दत्तम् न प्रत्याहृतम्' इति विवादकारणम्। यत्र सेवायाः संमतिः कृत्वा सेवा न क्रियते, तद् 'संमत्या अनुष्ठानविप्रलम्भः' इति विवादकारणम्। सेवकानां वेतनदानग्रहणप्रक्रियायाः विधिः; वेतनविप्रलम्भः विवादकारणम्। यत्र अन्यस्य नष्टं वा निक्षिप्तं वा धनं लब्ध्वा, बलात् गृहित्वा, गुप्तं विक्रीणाति, तद् परधनविक्रयः इति। यत्र विक्रीतवस्तुं विक्रेतृणं मूल्यं न दत्तम्, तद् विक्रयपश्चात् अदत्तम् इति विवादः। यत्र क्रेता मूल्यं दत्त्वा वस्तुं ग्राह्यं, तत्र असन्तोषः वा दोषदृष्टिः, तद् विक्रयदोषविवादः। पाखण्डिनां, व्यापारीणां, अन्येषां च व्यवहारनियमाः — संज्ञाः; तेषां उल्लङ्घनम् विवादविषयः। यत्र सीमाविवादः, तटविवादः, क्षेत्रसीमाविवादः, कृताकृतभूमिविवादः, तद् भूमिविवादः। यत्र स्त्रीपुरुषयोः विवाहनियमः, तद् स्त्रीपुरुषसंयोगविवादः। यत्र पुत्रैः पितृधनविभाजनम्, तद् उत्तराधिकारविवादः। यद् आकस्मिकं कर्म, बलवद् वा अहङ्कारयुक्तैः कृतम्, तद् हिंसात्मकम् विवादकारणम्। यत्र देशजातिकुलनिन्दायुक्तं वाक्यं, अर्थद्वेषयुक्तम्, तद् वाचिकदोषः। यत्र परशरीरं हस्तपादशस्त्रैः वा अग्न्यादिभिः आघातः, तद् शारीरिकदोषः। यत्र अक्षलाङ्गादिभिः जूयते, तद् जुआ; पञ्चविधजीवगणयुद्धं पशुजुआ। यत्र निश्चितवर्गरहितं व्यवहारम्, तद् विविधवर्गव्यवहारः; मानवकर्मविविधतया शतशाखाः। अष्टादशविधाः विवादाः, तेषां शतविभागाः मानवकर्मविविधतया। राजा विवादान् विवेक्तुं ब्राह्मणैः शान्तैः, न्यायाधीशैः मित्रशत्रुनिरपेक्षैः, लोभवर्जितैः, वेदविद्भिः सह परीक्षेत्। यदि न्यायाधीशाः कारणवशात् विषयं न पश्यन्ति, ब्राह्मणः तैः नियुक्तव्यः। रागलोभभययुक्ताः, धर्मात् विचलन्तः नियुक्तव्याः न। यदि न्यायाधीशाः व्यक्तिगतः वा सामूहिकः विवादे दोषयुक्ताः, तेषां दण्डः द्विगुणः; यदि धर्ममार्गाचरणं विरुद्धं, अन्यैः भ्रष्टाः। यद् राज्ञः समर्प्यते, तद् विधिकरणम्; प्रत्युत्तरवचनं अभ्याहरणकर्तृणा यथाविज्ञातं लिखितव्यं। उत्तरवचनं स्पष्टं लिखितव्यं, तिथिनामजातिसंकेतैः सहितम्, पूर्ववचनकर्तृसाक्षात् श्रुत्वा। ततः, अभ्याहरणकर्तृः त्वरितं प्रतिज्ञाविषयस्य साधनम् लिखेत्; साध्ये, सफलः; अन्यथा विपरीतम्। एषः चतुर्विधः विधिविधानः विवादेषु विहितः; अभ्याहरणं संपूर्ण्य, तदनुसारं प्रत्युत्तरं दातव्यम्।