सप्तमे दिवसे समुद्रः समग्रां पृथिवीं प्लावयिष्यतीति मत्स्यरूपधारी भगवान् मनवे प्रोवाच। तदा नौकायाः आगमने सर्वाणि बीजानि च सङ्गृह्य समादाय भवेत् इति शिष्यदत्तवान्। सप्तर्षिभिः परिवृतः स मनुः ब्राह्मीं रात्रिं नौकया सम्प्रयातुं समाशास्त; तत्र मम आगमे महावसुकिना मत्स्यशृङ्गे नौकां बन्धनीयाम् इति भगवान् निर्दिशत्। एवं उक्त्वा मत्स्यरूपः अन्तर्धानं गतः। मनुः तु निश्चितकाले प्रतीक्षां चकार। समुद्रे प्रवृद्धे स नौकां समारुह्य स्थितवान्। तदा एकशृङ्गयुक्तः सुवर्णवर्णः कोटियोजनायामः मत्स्यः प्रादुरभवत्, यस्य शृङ्गे रज्जु बद्धा आसीत्। स एव मत्स्यपुराण इति ख्यातः। पापनाशनं तं मत्स्यं स्तुता मनुः तस्मात् हयग्रीवाख्यं दानवं वेदापहारिणं शुश्राव। केशवः तं वेदहरं दैत्यं हत्वा वेदान् रक्षितवान्। नूतनकल्पे आगते हरिः वराहरूपं ततः कूर्मरूपं च धारयामास। अग्निः उवाच— वराहावतारस्य पावनं चरित्रं कथयिष्यामि। हिरण्याक्षो नामासुरेश्वरः देवान् जित्वा स्वर्गे स्थितवान्। तं प्रति गत्वा देवाः यज्ञस्वरूपिणं वराहरूपिणं विष्णुं स्तुतवन्तः। स तं दैत्यं दैत्यकण्टकं च हत्वा धर्मं च देवांश्च रक्षितवान्। ततः हरिः अन्तर्धानं गतः। हिरण्याक्षस्य भ्राता हिरण्यकशिपुः आसीत्। स देवदानभागं हरित्वा सर्वेषां देवतानां अधिकारं च स्वीकृतवान्। तं प्रति नरसिंहरूपं गृहीत्वा सः तं दैत्यं सह देवैः हत्वा। देवैः स्तुतः नरसिंहः देवतानां स्वस्थानानि पुनः दत्तवान्। पुरातने देवासुरयुद्धे बलेः प्रभृतिभिः देवाः पराजिताः। पराजिताः स्वर्गात् पतिताः, ते हरिं शरणं गताः। तदा अदितिः कश्यपश्च मायाविनं तनुं हरये दत्तवन्तौ। ताभ्यां स्तुतः स वामनरूपं गृहीत्वा अदितेः यज्ञे अगच्छत्। बलेः द्वारे वेदपाठं कृत्वा स्थितः। वामनस्य वेदपाठं श्रुत्वा बलिः वरदः उक्तवान्— 'यद् इच्छसि तद् वद।' शुक्रेण निषिद्धः अपि बलिः उक्तवान्। वामनः बलिं प्रति— 'यत् त्वं वाञ्छसि तद् अहं दास्यामि; गुरुकारणात् मे त्रयः पादव्या भूमिं ददातु' इति। बलिः 'दास्यामि' इति प्रतिजज्ञौ। जलं हस्ते क्षिप्ते वामनः लघुत्वं त्यक्त्वा त्रिभिः पादैः पृथिवीं, अन्तरिक्षं, स्वर्गं च व्याप्य स्थितवान्। बलिं सुतले स्थाप्य तं लोकं इन्द्राय दत्तवान्। इन्द्रः देवैः सह हरिं स्तुत्वा लोकाध्यक्षः सुखी अभवत्। अहं च परशुरामावतारस्य आख्यानं कथयिष्यामि। क्षत्रियाणां गर्वं दृष्ट्वा पृथिवीभारनाशाय हरिः अवतीर्णः। स देवब्राह्मणादीनां रक्षार्थं शान्त्यर्थं च जमदग्नेः पुत्रः भार्गवः जातः। दत्तात्रेयस्य प्रसादेन कार्तवीर्यार्जुनः सहस्रबाहुः पृथिव्याः अधिपः अभवत्। स वनं गत्वा जमदग्निना आमन्त्रितः, तत्र कामधेन्वा सः स्वसेनया सहितः पूजितः। कामधेनोः बलात् सर्वे तृप्ताः। राजा कामधेनुं याचितः, न दत्ते तु तां बलात् हरित्वा। ततः रामेण तस्य शिरः छिन्नम्। युद्धे कार्तवीर्यार्जुनः रामेण परशुना हतः, कामधेनुः आश्रमं प्रत्यागतवती। परन्तु कार्तवीर्यस्य पुत्रेण जमदग्निः हतः। रामे वने स्थिते, शत्रुतया तं हत्वा रामः प्रत्यागतः। पितुः वधं दृष्ट्वा रामः कोपेन आविष्टः। स बलवान् सप्तत्रिंशत् वारं पृथिवीं क्षत्रियविहीनां कृतवान्। कुरुक्षेत्रे पञ्च महायज्ञकुण्डानि कृत्वा पितृन् तर्पयामास। पृथिवीं कश्यपाय दत्त्वा महेन्द्राचले स्थितवान्। कूर्म, वराह, नरसिंह, वामनादयः अवताराः तत्र वर्णिताः। रामावतारश्रवणेन स्वर्गप्राप्तिः स्यात् इति। अग्निः उवाच— रामायणं यथा नारदेन पूर्वं कथितं, यथा वाल्मीकिना कीर्तितं, तद् अहं कथयिष्यामि, यः भोगमोक्षप्रदः। नारदः उवाच— विष्णोः ब्रह्मा जातः, ब्रह्मणः मरीचिः, मरीचेः कश्यपः, कश्यपात् सूर्यः, सूर्यस्य विवस्वतः मनुः। तस्मात् इक्ष्वाकुः, तस्य वंशे ककुत्स्थः, ककुत्स्थात् रघुः, ततः अजः, ततो दशरथः। रावणादीनां विनाशाय हरिः स्वयम् चतुर्धा भूत्वा दशरथस्य कौसल्यायां रामः जातः। कैकेय्यां भरतः, सुमित्रायां लक्ष्मणः, शत्रुघ्नश्च, ऋश्यशृङ्गेण दत्तं पायसं पीत्वा ताः रान्यः पुत्रान् प्रापुर्। यज्ञसंस्कारितं पायसं सेवनात् रामादयः पुत्राः पितरं सह वर्षाणि न्यवसन्। विश्वामित्रस्य याच्ञया राजा तान् यज्ञविघ्ननाशाय प्रेषयामास। लक्ष्मणेन सह रामः मुनिना गत्वा धनुर्विद्यां शस्त्रविद्यां च अधीत्य ताटकां हत्वा। सः दूरात् मानवं अस्त्रं सन्धान्य मारीचं मोहितवान्, बलवान् सुभाहुं च सेनया सह यज्ञविघ्नकर्तारं हत्वा। सिद्धाश्रमस्थः विश्वामित्रादिभिः सह मिथिलाधिपतेः यज्ञे धनुः द्रष्टुं भ्रातृसहितः गतः। शतानन्दस्य योजना, विश्वामित्रस्य प्रभावेन, तत्र सत्कृतः मुनिः रामाय कथां निवेदयामास। सः धनुः सहजं सज्यं कृत्वा भङ्क्त्वा, जनकः वीर्यशुल्केन योनिजां सीतां रामाय दत्तवान्। पितरौ चान्ये च आगत्य, रामः जानकीं विवाह्य, लक्ष्मणः उर्मिलां विवाह्य स्थितः। कुशध्वजस्य कन्ये श्रुतकीर्तिः माण्डवी च शत्रुघ्नभरताभ्यां परिणीताः।