अग्निपुराणम्

सत्यं वज्रं तु तादृशं यत् जलं व्यतीयात्, अचिन्त्यभेद्यं निर्मलं षट्कोणसमन्वितं, इन्द्रधनुष्प्रभं लघु स्फुटं सूर्यसमानप्रभं शुभमिति कथ्यते। तदर्धचन्द्रस्य शुक्लपक्षवत् स्निग्धं दीप्तं विशुद्धं, हरितमणिमृदुलबिन्दुभिरलङ्कृतं स्वर्णधूलिसदृशैः शोभते। पद्मरागमणयः स्फटिकसम्भवाः तीव्रवर्णाः परमविशुद्धाश्च; जातवङ्गमणयः अपि अत्र कुरुविन्दशिलातः उत्पद्यन्ते। सुरभिसम्भूताः मुक्ताफलाः रक्तवर्णाः, शुक्तिसम्भूताः शुद्धानां श्रेष्ठाः, शङ्खसम्भूताः तु परमोत्कृष्टाः, हे मुनिश्रेष्ठ। दन्तोत्पन्नाः मुक्ताः श्रेष्ठाः, घटेभ्यः, वराहेभ्यः, मत्स्येभ्यः च; वेणुतः, सर्पेभ्यः च उत्तमानि मुक्ताफलानि, तत्र सर्पसम्भवः मुक्ताफलः परमं स्मृतम्। अथाग्निः उवाच—वास्तुपुरुषस्य लक्षणानि बहुविधानि च ब्राह्मणादीनां क्रमशः वर्णयामि—श्वेतं रक्तं पीतं कृष्णं च, एषां क्रमः। या भूमिः घृतस्य रक्तस्य अन्नस्य सुरायाः सुरभिः, या च मधुरा, कषाया, आम्ला च, सा भूमिः क्रमशः योग्यतमानि। या च कुशैः काशैः व्योम्ना दूर्वया वा आच्छादिता सा भूमिः ग्राह्या; ब्राह्मणान् सम्पूज्य, पूर्वं खनिते स्थले, तत्र स्थाप्यं। चतु:षष्टि विभागान् कृत्वा, मध्ये ब्रह्मा चतुर्विभागेन स्थाप्यते; पूर्वदिशि गृहेश्वरः, तथैव अर्यमाणः नियुक्तः। दक्षिणे विवस्वान्, पश्चिमे मित्रः, उत्तरस्यां दिशि महीधरः, आपवत्, चतुर्दिक्षु च वाह्विगः कोणेषु संस्थिताः। सावित्रः च सविता नैऋत्ये, जयेन्द्रः वायव्ये, रुद्रः च व्याधिः अपि वायव्ये; पूर्वद्वारे कोणगः, वहिः च। महेन्द्रः, रविः, सत्यः, भृशः पूर्वदक्षिणयोः; गृहक्षत, अर्यमन्, धृति, गन्धर्वाः, वरुणः पश्चिमे। पुष्पदन्तः, असुराः, वरुणः, यक्षः अपि तत्र; ईशान्यां भल्लाटः, सोमः, अदिति, धनदः च। नागः करग्रहः च ईशान्ये; अष्टौ देवताः प्रतिदिशं स्मृताः, तत्र द्वौ देवौ गृहेश्वरौ कथ्येते। पर्जन्यः प्रथमः देवः, द्वितीयः करग्रहः; महेन्द्रः, रविः, सत्यः, भृशः, गगनः च तत्र सन्निविष्टाः। रोगः वायव्ये प्रमुखः, दक्षिणे पुष्पः, वित्तदः; गृहक्षतः, यशः, भृशः, गन्धर्वः, नागः, पैतृकः च तत्र। ईशान्ये दौवारिकः, सुग्रीवः, पुष्पदन्तः असुरः, आपः, यक्ष्मा, रोगः, शोषः च; उत्तरस्यां नागराजकः। भल्लाटः, शशिन्, अदितिः, कुबेरः प्रमुखाः; नागः, हुताशः श्रेष्ठौ, शक्रः, सूर्यः च पूर्वे। दक्षिणे गृहक्षतः, पुष्पः; ईशान्यां सुग्रीवः श्रेष्ठः; पुष्पदन्तः उत्तरद्वारे, भल्लाटः पुष्पदन्तकः। शिलानां ईंटानां च मन्त्रैः सम्पूज्य, देवतानां विधिं कुर्यात्; नन्दे, नन्दये, वासिष्ठे, वसुभिः पुत्रैः सह। जयायां भार्गवे वंशे सुतवृद्धिं समुत्पादयेत्; पूर्णायां आङ्गिरसे वंशे सम्पूर्णं कामं पूरयेत्। शुभायां काश्यपे वंशे सौम्यं मनः ददातु; सर्वबीजसमन्विता, सर्वरत्नौषधिसंवृता। रम्ये नन्दने, नन्दे, वासिष्ठे, अत्र हर्षः स्यात्; हे देवि प्रजापतेः कन्ये, चतु:स्रं भूम्याम्। मङ्गले पुण्ये शुभे, कश्यपी गृहे रमेत; आचार्यवर्यैः पूजिता, गन्धमाल्यैः अलङ्कृता। हे देवि, गृहे श्रीं कुरु, कश्यपी रमेतु; निरवच्छिन्नपूर्णे आङ्गिरससुतस्य गृहे। ईंटायां काम्यं ददामि, अधिष्ठानं स्थापयामि; भूमिपतिनगरपतिगृहपतिसंपत्तिषु। मानवधनगजाश्वपशुवृद्धिदायिनी भव; गृहे प्रविश्य शिलारोपणं कुर्यात्। उत्तरस्यां शुभः प्लक्षः, गृहे पूर्वतः वाक्; दक्षिणे उदुम्बरः, पश्चिमे श्रेष्ठः अश्वत्थः। वामभागे उद्यानं वा शुभगृहं कारयेत्; सायं प्रातः धर्मलाभाय, शीतकाले दिवसान्ते। वर्षरात्रौ, शुष्के भूमौ, रोपितवृक्षान् आप्लावयेत्; विराङ्गघृतसंयुक्तं शीतलेन जलनेन। फलाभावे कुलत्थमाषमुद्गतिलयवसैः सदा; घृतं शीतं च क्षिपेत् फलेषु पुष्पेषु च। मत्स्यजलेन आप्लावनेन वृक्षवृद्धिः भवति; अजमूत्रचूर्णं, यवचूर्णं, तिलानि च। गोमांसं जलं च सप्तरात्रं स्थापयेत्; सर्ववृक्षाणां आप्लावनेन फलपुष्पवृद्धिः। शीतलमत्स्यजलेन आम्रवृक्षान् आप्लावयेत्; अशोकवृक्षाय कामिन्याः मूलं ताडनं प्रशस्यते। खर्जूरनारिकेलादिकं लवणेन सह संयोज्य पोषणवृद्धिः; विदङ्गमत्स्यमांसैः सर्वकामाः शुभं सिध्यन्ति। अथाग्निः उवाच—पुष्पैः पूजनेन विष्णुः सर्वेषु कार्येषु सिद्धिं ददाति; मालती, मल्लिका, यूथिका, पाटला, करवीरपुष्पाणि युक्तानि। पावनी, अतिमुक्ता, कर्णिकारः, कुरण्टकः, कुब्जकः, तगरः, नीपः, वाणः, वर्वपमल्लिका च उपयुक्तानि। अशोकः, तिलकः, कुन्दपुष्पं, तमालपत्रं, बिल्वपत्रं, शमीपत्रं, भृङ्गराजपत्रं च पूजायाम् अर्हन्ति। तुलसी, कालतुलसीपत्रं, वासकं, केतक्याः पत्राणि पुष्पाणि, पद्मं, रक्तपद्मं च पूजायाम् उपयुक्तानि। नार्क्कः, उन्मत्तकः, कङ्गाञ्ची, गिरिमल्लिका पूजायाम् योज्याः; कौटजः, शाल्मलीपुष्पं, कंटकयुक्तानि पुष्पाणि च न योज्याः। एवं शास्त्रविहितानि रत्नानि, मुक्ताफलानि, वास्तुपुरुषविन्यासः, भूमिसंस्कारः, वृक्षारोपणविधयः, पुष्पपूजाविधानं च, श्रद्धया कुर्वन्नेव सर्वसंपदः समवाप्नुयात्।