सौम्यया वाचा श्री-अग्निपुराणे वर्णितं कथा-वृत्तान्तं प्रवक्ष्यामि। तत्र एकस्याः स्त्रियाः रूपं विशदं निरूप्यते—सा रम्या, सुकेशी, तन्वङ्गी, सूक्ष्म-रोम्णी, मनोहराङ्गी, समतल-पद्मिनी, संलग्न-स्तनी च। अस्याः नाभिः दक्षिणावर्ता, योनिः पिप्पली-पत्र-सदृशी, गुड्गुल्यः सुपिहिताः, नाभिः च अङ्गुष्ठ-मध्यमयोर्मध्ये स्थितः। या स्त्री उदरस्थूलता, स्तन-लम्बता, स्थूल-चर्मत्वं च धारयति, सा रम्या न भवति; न च या पशु-वृक्ष-नदी-नाम्नी, नित्यकलहप्रियाऽपि। न सा लोभिनी, न कठोरभाषिणी; या शुभा, सुरादिभिः पूजिता, न फुल्ल-कर्णिकामुखी, नाति-मस्तका, नाति-रोम्णी च। या संयुक्त-भ्रू-कुटिल-नासिका न स्यात्, या पतिं प्राणवत् पश्यति, स्वपतिस्नेहान्विता; यदि सा लक्ष्मीलक्षणरहिता अपि, सौभाग्यवती एव—यत्र रूपं, तत्र गुणाः सन्ति। ततः श्री-अग्निः श्रेष्ठच्छत्रादीनां लक्षणानि प्राह। श्रेष्ठं चामरं सुवर्णदण्डयुक्तं, राजच्छत्रं च हंस-मयूर-शुक-पक्षैः निर्मितं प्रशस्यते। किंतु बकपक्षैः मिश्रपक्षैर्वा न कर्तव्यम्; ब्राह्मणस्य छत्रं चतुर्भुजं, राज्ञः परितः श्वेतं भवेत्। दण्डः त्रि-चतु-षट्-सप्ताष्टसंख्यक-ग्रन्थियुक्तः; शुभासनं दुग्धवृक्षनिर्मितं, पञ्चाशदङ्गुलोन्नतम्। तस्य त्रिपाणि विस्तीर्णं, सुवर्णमणिमयैश्च भूषितम्; धनुषः त्रयो द्रव्यसमूहाः—लोह, शृङ्ग, दारु। तस्य ज्या वेतस, नक्र, चर्म च; श्रेष्ठं दारुधनुः चतुर्पाणि दीर्घम्। तदेव प्रमाणं, न्यूनं मध्येऽधमे च; मध्ये ग्राही, युक्तद्रव्ययुक्ता। शृङ्गाग्रं लघु, चर्मणा आवृतम्; शृङ्गलोहयोः स्त्री-भ्रू-सदृशं सुस्थापितम्। लोहधनुः पृथग्वा मिश्रितं वा, सुवर्णबिन्दुभूषितं शोभते। वक्रं, विदारितं, छिद्रयुक्तं धनुः न प्रशस्यते; सुवर्ण, रजत, ताम्र, कृष्णलोहानि धनुषां ज्ञातानि। श्रेष्ठं धनुः महिष, शारभ, अश्वशृङ्गनिर्मितं; चन्दन, वेतस, साल, श्वेताङ्गकु-दारु वा। परमं धनुः गृहसंवर्धित-शरद्वेतसोत्पन्नं; तद् धनुः खड्गमन्त्रैः पूज्यं, यः त्रैलोक्यं वशं करोति। शरः लौह, वेतसाद्युत्पन्नो वा, ऋजु, सुवर्णवर्णः, नक्रबन्धनयुक्तः, सु-पक्षयुक्तः च पूज्यते। सुवर्णपक्षयुक्ताः श्रेष्ठाः; स्नेहिता, सुवेष्टिता च। यात्रादौ, दीक्षायां वा, शराग्राणि हविषा पूजनीयानि। राजा पताकाभिः, शस्त्रैः, वार्षिकैः च पूजां कुर्यात्; ब्रह्मैव मेरुशिखरे, दिव्यगङ्गातटे हरिं पूजयामास। तत्र स लौहासुरः यज्ञविघ्नः दृष्टः; स चिन्तयन् अग्नौ पुरुषः उत्पन्नः। ते अजन्मने नमस्कृत्य, तैः देवैः प्रमुदितैः स स्वागतितः; तस्मात् नन्दकः खड्गः, देवैः कीर्तितः, हरिणा गृहीतः। स देवः शनैः तम् आदत्त; निष्क्रामयन् नीलवर्णः, मणिहस्तग्रहितः खड्गः द्रष्टः; एवं शतभुजः उत्पन्नः। स असुरः युद्धे गदया देवान अपासारयत्; विष्णुना तु नन्दकेन भूमौ तस्याङ्गानि छिन्नानि। तानि नन्दकाघातेन पतितानि लौहम् अभवन्; हत्वा तं, हरिः तस्मै वरं दत्तवान्। तम् शुद्धशुभदेहं कृत्वा, भूमौ शस्त्रत्वं दत्तवान्; हरिप्रसादात् ब्रह्मापि विघ्नरहितः हरिं यज्ञेन पूजयामास। स यज्ञेन पूजयामास; ततः षड्विधलक्षणानि वक्ष्यामि। यानि आसन्दमुष्टिभ्यां जातानि, सुन्दराणि, तानि शुभानि। ये शरीरच्छेदकाः, तान् 'आर्षिक' इति; सुदृढाः, सूप्पन्नाः, सूपारकदेशोत्पन्नाः। वङ्गात् उत्पन्नाः तीक्ष्णा, छेदनक्षमाः; अङ्गदेशोत्पन्नाः अपि तीक्ष्णाः। यः खड्गः अर्धत्र्यङ्गुलप्रमाणः, स श्रेष्ठः; अर्धम् मध्ये, ततः न्यूनः न धार्यः। यो दीर्घः, मृदुघोषयुक्तः, घण्टानिनादसदृशः, स उत्तमग्रहणीयः। खड्गः पद्मदलाग्रः, वर्तुलाग्रः वा, प्रशस्यते; कर्णिकारपत्रसदृशः, घृतगन्धिः, व्योमप्रभः। समाङ्गुलचिह्नयुक्ताः शुभाः; विषमचिह्नाः, कोकिल-उलूकवर्णाः, न प्रशस्यन्ते। स्वमुखं खड्गे न पश्येत्, अशुचिः अस्य धारां न स्पृशेत्; रात्रौ न मूल्यं, नोत्पत्तिं ब्रूयात्, न शीर्षे स्थापयेत्। पुनः श्री-अग्निः रत्नानां लक्षणानि श्लक्ष्णया वाचा प्राह। रत्नानि पुरुषैः धारणीया—हीरक, पन्नग, पद्मराग, नीलमणि, मुक्ताफलम्। इन्द्रनील, महानील, वैडूर्य, पुष्पराग, चन्द्रकान्त, सूर्यकान्त, स्फटिक, पुलकादीनि। कर्केतन, पुष्पराग, ज्योतिरस, स्फटिक, राजवस्त्र, राजमणि च। सौरभिक, गञ्जा, शङ्ख, ब्रह्ममय, गोमेधक, रुधिराक्ष, भल्लातकादीनि। धूलि, पन्नग, तुत्थ, तिल, पीलु, प्रवाल, पर्वतहीरक च। सर्पमणि, हीरकमणि, टिट्टिभ, पिण्ड, भ्रमर, उत्पलादीनि। ये रत्नानि सुवर्णेन भूषितानि, श्रीजयादीनि, अन्तःप्रभायुक्तानि, शुद्धानि, सुन्दरतया युक्तानि। ये अशुद्धानि, निःप्रभाणि, भग्नानि, कण्टकयुक्तानि, तानि न धार्याणि; ये वज्रार्हाणि, तानि श्रेष्ठानि इति। एवं श्री-अग्निपुराणोक्तं स्त्रीलक्षणं, शस्त्रलक्षणं, रत्नलक्षणं च एकत्र संकीर्तितम्।