अग्निपुराणम्

शृणुत धर्मज्ञाः, यथा शास्त्रे प्रतिपाद्यते। वीराः ये युद्धे न प्रतिनिवर्तन्ति, अश्वमेधस्य फलं तैः प्राप्यते। धर्मनिष्ठः राजा विजयं लभते, समैः सह एव समाः समरे सम्यग् युध्येरन्। गजेभ्यः अन्येभ्यश्च, पलायमानान्, तत्र स्थितान्, प्रविष्टान्, निरायुधान्, पतितांश्च न हन्तव्याः। यदा शत्रुः शान्तः, निद्राभिभूतः, नदीं वा वनं वा अर्धं तीर्त्वा, क्लेशे वा स्थितः, तदा तस्य विनाशाय मायायुद्धं समाचरेत्। शस्त्रगृहीतान् स्वान् ऊर्ध्वं घोषयेत्—"भिन्नाः स्मः, परैः भिन्नाः स्म" इति। यदि मित्रं महद्वा बलं आगच्छेत्, तदा तत्र नायकः हन्यते। सेनापतिः निहतः, राजा अपि पलायितः; पलायमानानां वीराणां सुरक्षितः प्रतिगमनमार्गः विधीयते। ततः, धर्मज्ञ, धूपं दद्यात्, बलवतः मन्त्रांश्च, ध्वजांश्च भयप्रदायकानि वाद्योपकरणानि च स्थापयेत्। संग्रामे विजयं प्राप्य, देवताभ्यः ब्राह्मणेभ्यश्च होमान् कुर्यात्; युद्धे लब्धानि रत्नानि राजकोशं च मन्त्रिणा वितर्यम्। पराजितस्य स्त्रियः न हिंस्याः, विजितस्यापि न; संग्रामे शत्रुं गृहीत्वा पुत्रवत् रक्षेत्। तेन पुनः न युध्येत; देशाचारः पालयेत्। ततः स्वपुरं प्राप्त्वा, निश्चितं स्वगृहं प्रविशेत्। एवं विजयानन्तरं, पुष्करः उवाच—राज्यलक्ष्म्याः स्थैर्यार्थं, यथा इन्द्रः श्रीं प्रति स्तोत्रं कृतवान्, तथा राजा अपि विजयाय स्तोत्रं पठेत्। इन्द्रः उवाच—"श्रीं नमामि, या सर्वलोकमाता, सिन्धुतोया, पूर्णपद्मनयना, विष्णोः उरसि निवसन्ती। त्वं सिद्धिः, हविः, स्वाहा, सुधा, जगतां पावनी; सन्ध्या, रात्रिः, प्रभा, श्रीः, बुद्धिः, श्रद्धा, सरस्वती च त्वम्। या यज्ञविद्या, परा विद्या, गुह्यविद्या, आत्मविद्या च त्वम्, मोक्षफलप्रदा देवी। त्वमेव विकल्पः, त्रयी, वाणिज्यं, राजधर्मश्च; सौम्यरूपेण त्वं समग्रं जगत् पूरयसि। त्वां विना, कोऽन्यः सर्वयज्ञमयं रूपं यः योगिभिः ध्यान्यते, गदाधरस्य देवराजस्य शरीरम्? त्वयि त्यक्ते, त्रयो लोका विनश्यन्ति; त्वदागमेन पुनः पुष्णन्ति। दाराः, पुत्राः, गृहाः, मित्राणि, धान्यं, धनं च—एतानि सर्वाणि पुण्यजनानां त्वद् दृष्ट्या लभ्यन्ते। आरोग्यं, श्रीः, शत्रुविनाशः, सुखं च—एतानि त्वद् दृष्ट्या कस्यापि दुर्लभानि न स्युः। त्वं सर्वभूतानां माता, हरिः पिताऽखिलस्य; विष्णुना सह त्वं चराचरं जगत् व्याप्य स्थितासि। श्रीमते, मा त्यज—यशः, श्रीं, कोशं, गृहं, वस्त्रं, शरीरं, भार्यां च। मा त्यज—पुत्रान्, मित्राणि, पशून्, भूषणानि; त्वं हि विष्णोः उरसि वससि। ये त्वया त्यक्ताः, ते सद्यः धर्मात्, सत्यात्, शौचात्, सदाचारादिभ्यः च्यवन्ते। येषु त्वं पश्यसि, ते सद्यः सद्गुणैः, कुलसमृद्ध्या च युज्यन्ते, गुणहीनाः अपि। यं त्वं पश्यसि, सः पुण्यः, श्रीमान्, कुलीनः, ज्ञानी, वीरः, शूरश्च। यस्मात् त्वं निवर्तसे, तस्मात् सर्वे सद्गुणाः शीघ्रं गच्छन्ति। ब्रह्मणः वाणी अपि तव गुणान् वर्णयितुं न शक्नोति; कृपां कुरु, पद्माक्षि, मा जहि।" एवं स्तुत्वा, पुष्करः उवाच—श्रीः इन्द्राय वरं ददौ—राज्यस्थैर्यं, विजयम्, आदीनि च। तस्मात्, श्रीस्तोत्रं पठेत् वा शृणुयात्, तेन भोगमोक्षौ लभ्येते। अथाग्निः उवाच—पुष्करेण उक्तं यत् नीति, रामेण लक्ष्मणाय यत् विजयाय उक्तं, तदहं वक्ष्यामि, धर्मादिलाभकारकम्। रामः उवाच—धनं धर्मेण सम्पाद्यं, तद्वर्धयेत्, रक्षेत्, पात्रेभ्यः दद्यात्—एते चत्वारः राज्ञः धर्माः। शासितुः मूलं दमः, सः शास्त्रनिश्चयात् जायते; दम एव इन्द्रियजयः, तेन युक्तः पृथिवीं पालयेत्। कुलं, शौचं, मैत्री, दानं, सत्यं, कृतज्ञता, वंशः, स्वभावः, आत्मनिग्रहश्च—एते गुणाः श्रीहेतवः। विषयवने इन्द्रियगजः ज्ञानाङ्कुशेन निगृह्यः, न तु प्रमाद्येत्। कामः, क्रोधः, लोभः, हर्षः, मदः, दर्पः—एतान् षट् त्यक्त्वा राजा सुखी भवति। दमेन, विकल्पेन, त्रयीवेदेन, वाणिज्येन, राजधर्मेण च विचारयेत्। विकल्पात् अर्थबोधः, धर्माधर्मौ त्रयीवेदे, लाभहानिः वाणिज्ये, नीत्यनीति राजधर्मे। अहिंसा, सौम्यवाक्यं, सत्यं, शौचं, दया, क्षमा—एते गृहस्थस्य सन्न्यासिनश्च समानधर्माः। प्रजाः पालयेत्, सदाचारं स्थापयेत्, मधुरं भाषेत, दया कुर्यात्, दानं दद्यात्, पीडितान् रक्षेत्। एषः सद्व्रतम्, साधूनां हितकरः; दुःखितानां रोगिणां च, अद्य वा श्वः, एषः आधारः। कः राजा स्वशरीरार्थं अधर्मं कुर्यात्? स्वसुखं इच्छन्, दुःखितान् न पीडयेत्। एवं धर्मयुक्तया नीत्या च, धर्मे स्थितः राजा, श्रीं च सम्प्राप्य, प्रजाः पालयन्, सर्वेषां कल्याणं साधयेत्।