राज्ञा नीराजनविधिना मन्त्रैः शस्त्रवाहनयोः संस्कारः सम्यक् कर्तव्यः। ततः शुभैः जयशब्दैश्च मन्त्रं पठेत्। स्वर्गेऽन्तरिक्षे भूमौ च ये देवाः निवसन्ति, ते तव दीर्घायुष्यम् अनुगृह्णन्तु; दिव्यं सिद्धिं प्राप्नुयाः, दिव्यं च मार्गमेतु। यदा "सर्वैर्देवैः पालयन्तु" इति श्रवणं भवति, तदा राजा धनुः शरांश्च गृहित्वा "सर्पधन्वन्" इति मन्त्रं जपति, अग्रे गच्छेत्। "नद्विण्णोर्" इति उच्चार्य, पर्वतस्य मुखे दक्षिणपादं स्थापयेत्, पूर्वादिदिशाभ्यः क्रमशः द्वात्रिंशत्सु दिशासु। गजे रथे अश्वे युक्तपशुषु च क्रमशः आरोहणं कृत्वा, वाद्यघोषेण गच्छेत्, न पृष्ठतः पश्येत्। एकं क्रोशमन्तरं गत्वा, तत्र देवब्राह्मणपूजनं कृत्वा, पश्चात् स्वसेनां रक्षन् विदेशं प्रति प्रस्थातव्यः। देवपूजनं तत्र न विस्मर्तव्यम्। तद्भूमिप्रजाः न तिरस्कुर्यात्; विजयं प्राप्य स्वपुरीं प्रत्यागत्य, राजा देवपूजां दत्त्वा दानानि च दद्यात्। द्वितीयदिने युद्धसमये, गजाश्वादीन् स्नाप्य, भगवान्नरसिंहः पूजनीयः। रात्रौ छत्राद्यायुधगणपूजनं कृत्वा, प्रातःकाले पुनर्नरसिंहं, सर्ववाहनादीन्यपि पूजयेत्। पुरोहितेन होमः कर्तव्यः; ततो ब्राह्मणान् पूजयित्वा, धनुःशरग्रहणं कृत्वा, गजादिषु आरोह्य प्रस्थितव्यः। शत्रुभिः अदृष्टे स्थले व्यूहः स्थापनीयः; सङ्गृहीतबलैः स्वल्पैः सह सङ्घातः कर्तव्यः, बहून् च यथाकामं विस्तारयेत्। शलाकाग्रव्यूहः स्वल्पबहुभ्यां सह योज्यः; व्यूहाः प्राणाङ्गरूपवस्तुरूपाश्च कथ्यन्ते। गरुडव्यूहः, मकरव्यूहः, चक्रव्यूहः, श्येनव्यूहः, अर्धचन्द्रः, वज्रः, शकटव्यूहः च निर्दिष्टाः। मण्डलः, सर्वमङ्गलः, शलाकाग्रः—एते व्यूहाः; तेषां सर्वेषां पञ्चधा सेनाव्यवस्था उच्यते। द्वे पक्षे, द्वे उपपक्षे, पञ्चमः सदा भवेत्; एकेन वा द्वाभ्यां वा भगैः युद्धं कर्तव्यम्। तेषां रक्षणाय त्रयः भगाः स्थापनीयाः; व्यूहव्यवस्था न कदापि स्वयमेव राज्ञा कर्तव्या। मूले छिन्नं विनाशः स्यात्; राजा स्वयं न युद्धं कुर्यात्, सेनायाः पृष्ठे क्रोशमात्रे स्थित्वा। तत्र मुख्यबलभङ्गः कथ्यते; मुख्यभागे भग्ने, तदा स्थातुं न शक्यते। नातिसङ्घट्टिताः नातिविस्तीर्णाः च सेनायां योधाः स्थापनीयाः; तेषां शस्त्राणि न परस्परं स्पृशेयुः। शत्रोः सङ्घातभेदं इच्छन्, सङ्घट्टितबलैः कुर्यात्; शत्रुः अपि स्वसङ्घातं रक्षेत्। यदा इच्छेत् शत्रुसङ्घातभङ्गं, तदा तदर्थं व्यूहः कर्तव्यः; चत्वारः पादरक्षिणः गजस्य रक्षायै नियोज्याः। रथस्य चत्वारः अश्वाः योज्याः, तस्य च चमर्मरक्षिता योधाः। धनुर्धराः चमर्मरक्षिभिः सह योज्याः, युद्धे चमर्मरक्षिणः पुरतः स्थापनीयाः। धनुर्धराणां पृष्ठतः धनुर्धराः, तेषां पश्चात् अश्वारूढाः रथाश्च; रथानां पृष्ठे गजाः भूमिपालेन स्थापनीयाः। पादातिगजाश्वरचनां सम्यग् विधाय, शूराः पुरुषाः अग्रे केवलं स्कन्धं दर्शयन्तः स्थापनीयाः। शत्रोः पलायनहेतवे भीरुभिः व्यूहः कर्तव्यः; भीरवः अग्रे न स्थापनीयाः। अग्रे स्थिताः शूराः भीरून् प्रेरयन्ति; दीर्घाङ्गाः, विस्तीर्णस्कन्धाः, अनिमिषदृष्टयः अग्रे स्थापनीयाः। ये सन्नद्धाः, शीघ्रकोपाः, विवादप्रियाः, सदा हृष्टाः, उत्साही शूराश्च—ते युद्धे कान्ताः ज्ञेयाः। गजस्य युद्धोपयोगिनां जलादिसम्पदः विविधानि च कर्माणि निरूपितानि। शस्त्रगमनं पादातिनां च कर्म निर्दिष्टम्; शत्रुभङ्गाय स्वबलरक्षाय च। चमर्मरक्षिणां सङ्घातभेदः, युद्धे धनुर्धराणां प्रतिषेधश्च उक्तः। दूराद् पलायनं यानानां धर्मः; शत्रुसैन्यस्य भीषणं रथस्य कर्म। सङ्घातभेदः, भग्नानां संयोगः, प्राकारद्वारगोपुच्छिद्रवृक्षविनाशनं च गजानां कर्म। पादातीनां रणभूमिः विषमभूमिः ज्ञेया; रथाश्वानां समभूमिः; गजानां तु कर्दमभूमिः युद्धस्थलम्। एवं व्यूहः स्थापनीयः, सूर्यं पृष्ठतः स्थापयित्वा; शुक्रसूर्यदिशानुसारं दिग्देवतानां न्यासः, मन्दसुप्रवाते च। योधाः नामगोत्राभ्यां प्रेरिताः स्युः, विजयेन भोगः, पतितानां स्वर्गः प्रतिज्ञाय। शत्रुविजये भोगः सिध्यति; पतितानां परमं पदम्। युद्धे मृतस्य प्रायश्चित्तं न विद्यते। शूराणां रुधिरपातेन पापविमोचनं स्यात्; व्रणमरणदुःखस्य सहनं तेषां परं तपः। युद्धे मृतं शूरं सहस्रशः सुराङ्गनाः प्रतिगच्छन्ति; पराजितानां पुण्यं राजा लभते। सहधर्मिणां परित्यागे प्रतिपदे ब्रह्मघ्नफलं स्मृतम्; तादृशस्य नाशं देवाः इच्छन्ति।