अग्निपुराणम्

राज्यस्य महालाभे राजा तं स्वीकुर्यात्, सर्वशक्तिहीनः सन्नाश्रयं विचिन्तयेत्। तदा पुष्करः उवाच—राज्ञः प्रतिदिनकर्तव्याः प्रकटयिष्यामि। रात्रेः द्वौ मुहूर्तौ शेषौ सति, राजा स्वप्नं त्यजेत्। वादित्रध्वनिभिः सूतैः गीतैश्च, ये पुरुषाः स्वजनत्वेन न ज्ञायन्ते, तान् समीक्षेत्। ततः आयव्ययवृत्तान्तं शृणुयात्, आवश्यककार्याणि च कुर्यात्, निष्क्रम्य शौचालयं गत्वा स्नानगृहं प्राप्नुयात्। राजा प्रथमतः दन्तधावनं कृत्वा स्नानं कुर्वीत, ततः सन्ध्योपासनेन वासुदेवं जपेन पूजयेत्। शुद्धाहुतिं वह्नौ दद्यात्, पितॄन् जलैः तर्पयेत्, सुवर्णगां द्विजैः आशीर्वादितां दद्यात्। अभिषिक्तः अलङ्कृतश्च स्वमुखं सुवर्णदर्पणे पश्येत्, शुक्ललक्षणानि शृणुयात्। विहितौषधं सेवेत, शुभकर्माणि च कुर्यात्; आचार्यं दृष्ट्वा तस्य आशीर्वादं लब्ध्वा सभां गच्छेत्। तत्र ब्राह्मणान् मन्त्रिणः सचिवांश्च, द्वारपालेन सूचितान् मान्याधिकारिणः च पश्येत्। इतिहासान् कार्याणि च शृणुयात्, विषयनिर्णयांश्च; ततः न्यायविचारं कृत्वा मन्त्रिभिः सह चिन्तयेत्। चतुराः भिन्नाभिनयैः मन्त्रं विज्ञायन्ति; दीर्घकालदर्शिनः मन्त्रीणः वैद्याश्च उक्तवाक्यानि बोधयन्ति। राजा तैः समर्थितः समृद्धिं प्राप्नोति; मन्त्रं स्थापित्वा व्यायामं वाहनशस्त्राभ्यासं च कुर्यात्। प्रातःस्नानानन्तरं राजा सम्यगर्चितं विष्णुं पश्येत्, हुताग्निं च ब्राह्मणांश्च सम्मानितान् द्रक्ष्यात्। शास्त्राणि, सेनां, शस्त्रगृहं, कोशं च निरीक्ष्य, सायं सन्ध्यां कृत्वा स्वकर्तव्यं विचिन्तयेत्। गुप्तचरेषु प्रेषितेषु, भोजनं स्वयम् आस्वाद्य, अन्तरगृह एव तिष्ठेत्; गीतनृत्त्यैः, अन्यैश्च रक्षितः सदा विचरेत्। पुनः पुष्करः उवाच—सप्तमे दिने राजा सैन्ययात्रां यथाविधि स्थापयिष्यामि। प्रथमदिने हरिं शम्भुं विनायकं च मधुरैः नैवेद्यैः पूजयेत्; द्वितीये दिशां पालकान् पूज्य विश्रान्तिं कुर्यात्। शय्यायां वा तस्य पुरतः वा, देवान् पूजयित्वा मनुं स्मरेत्—"नमः शम्भवे त्रिनेत्राय रुद्राय वरदाय च।" "नमः वामनाय विकृताय स्वप्ननाथाय, भगवन् देवदेव त्रिशूलधारिन् वृषवाहन।" "स्वप्ने जाग्रत्कालस्य च, यत् शुभाशुभं, तद् अवेदय मम, भगवन्"—इति होत्रा मन्त्रं पठेत्। तृतीये दिने दिशां पालकान् रुद्रांश्च पूजयेत्, चतुर्थे ग्रहान्, पञ्चमे अश्विनौ। मार्गदेवताः, नद्यः, द्युलोकस्थांश्च देवतान् हविषा पूजयेत्। रात्रौ भूतगणान् वासुदेवं च पूजयेत्, भद्रकाल्याः श्रीः च सम्पूजयेत्, सर्वान् देवतान् प्रार्थयेत्। वासुदेवः, सङ्कर्षणः, प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः, नारायणः, पद्मजः, विष्णुः, नृसिंहः, वराहः; सूर्यः, सोमः, कुजः, चन्द्रः, जीवः, शुक्रः, शनैश्चरः; राहुः, केतुः, गणपतिः, सेनानी, चण्डिका, उमा, लक्ष्मीः, सरस्वती, दुर्गा, ब्रह्माणीमुख्याः; रुद्राः, इन्द्रः, अग्निः, नागाः, तर्क्ष्यः च—स्वर्गमध्यलोकपृथिव्यधिष्ठिताः देवाः, विजयम् ददतु। ते युद्धे शत्रून् जेष्यन्तु, हविर्गृहीत्वा; अहम् आत्मजैः मातृभिः सेवकैश्च सह, युष्मासु शरणं गतः। निवृत्त्वा पूर्वदत्तात् अधिकं बलिं दास्यामि। षष्ठे दिने विजयाभिषेकं कुर्यात्, प्रस्थानदिने सप्तमे त्रिविक्रमं पूजयेत्। नीराजनमन्त्रैः शस्त्रवाहनानि संस्कुर्यात्, शुभविजयशब्दैः मन्त्रं जपेत्—"ये देवाः स्वर्गे अन्तरिक्षे पृथिव्यां च वसन्ति, ते आयुष्मन्तं कुर्युः, दिव्यं जयम् ददतु, दिव्यं प्रस्थानं स्यात्।" "सर्वे देवाः रक्षन्तु" इति श्रुत्वा राजा धनुः बाणं च गृहित्वा, "सर्पधन्वन्" इति मन्त्रं जपन् प्रस्थितः। "नद्विण्णोर्" इत्युक्त्वा, पर्वतस्य द्वारे दक्षिणपादं द्वात्रिंशद् दिशासु, पूर्वादिषु क्रमशः स्थापयेत्। गजं, रथं, अश्वं, यानानि च क्रमशः आरोह्य, वाद्यैः सह प्रस्थितः, न पृष्ठतः पश्येत्। एकक्रोशं गत्वा, तत्र स्थित्वा देवतान् ब्राह्मणांश्च पूजयेत्; ततः परदेशं प्रति स्वसेनां रक्षन् गच्छेत्। देवतानां पूजनं सदा कुर्यात्, तत्र प्रमादं नाचरेत्। तद्भूम्याः जनान् न अवमंन्येत्; स्वपुरीं विजयं लब्ध्वा, राजा देवतान् पूजयेत्, दानानि च दद्यात्। युद्धदिने द्वितीये, गजं, अश्वं, अन्यांश्च स्नापयित्वा नृसिंहं पूजयेत्। रात्रौ छत्रादीन् राजचिह्नानि, शस्त्रगणांश्च पूजयेत्, प्रभाते नृसिंहं, सर्ववाहनानि च पूजयेत्, किञ्चिदपि न वर्जयेत्। एवमेतद् राज्यस्य नित्यकर्मचक्रम्, सैन्ययात्रायाश्च विधानम्, धर्मेण सम्यक् आचरितव्यम्।