शनि-विषये, सर्वकार्येषु एकादश संख्याः उपयुक्ताः इति निर्दिष्टम्। जन्मसमये, इन्द्रधनुषि, अथवा साक्षात् सम्मुखे स्थिते लग्ने, पुरुषः कार्यारम्भं न कुर्यात्। शुभलक्षणानां आरम्भे, विजयाय हरिं स्मृत्वा, गमनं कर्तव्यं; चक्रविवरणस्य अन्ते राज्ञः रक्षणं यथावत् व्याख्यास्यामि। सप्ताङ्गराज्यस्य—स्वामी, मन्त्रिणः, दुर्गं, कोशः, दण्डः, मित्रं, प्रदेशः—एते सप्ताङ्गानि कथितानि। सप्ताङ्गराज्यस्य विघ्नाः विनाशनीयाः; सर्वेषु चक्रेषु, राजा वृद्धिं अन्वेषयेत्। एत्र, स्वचक्रं प्रथमं ज्ञेयम्; तस्य शत्रवः समीपस्थराजानः, तथा चक्रशत्रवः अपि। मित्रं संश्रितं चक्रं मित्रं उच्यते; पश्चात् शत्रुमित्रं; ततः मित्रमित्रं; अनन्तरं मित्रमित्रशत्रुं। पूर्वं एतत् व्याख्यातम्; अधुना शृणु—पश्चात् पृष्ठग्राही, ततः कृतघ्नः उच्यते। ततः कृतघ्नसारः नाम अन्यः; विजिगीषोः, शत्रुसंयुक्तस्य वा मुक्तस्य, द्विजश्रेष्ठ, एते प्रवर्तन्ते। एत्र अपि निश्चितता न कथनीयाः, नरश्रेष्ठ; यः यथाशक्ति निग्रहं वा अनुग्राहं करोति, स तत्र मध्यस्थः उच्यते। यः सर्वेषां निग्रहं अनुग्राहं च कर्तुं समर्थः, स उदासीनः, पृथिव्याः शक्तिशाली स्वामी। कोऽपि शत्रु वा मित्रः न केवलं वैरमित्रार्थं; द्वादशराजयुक्तं तव चक्रं व्याख्यातम्। त्रिविधाः शत्रवः ज्ञेयाः—कुलसम्भूतः, साक्षात्, कृत्रिमः; तेषु पूर्वः सर्वाधिकः दुस्तरः। साक्षात् शत्रुः अपि मया कृत्रिमः इति गण्यते; पृष्ठग्राही शत्रुः, तथा शत्रुमित्राणि अपि। उपायैः पृष्ठग्राहीं तथा स्वं शमयेत्; मित्रेण शत्रुहिंसा प्राचीनैः प्रशंसिता। मित्रः सन्निकर्षेण शत्रुः भवति; अतः विजिगीषुः, यथाशक्ति, सम्बन्धं छिन्त्वा शत्रुं जयेत्। बलवृद्धौ अपि, शत्रुभयम् न स्यात्; जनाः तस्मिन् न चिंतां कुर्वन्ति, विश्वासः स्थाप्यः। पुष्करः उवाच—साम, भेद, दान, दण्डः च व्याख्याताः; स्वभूमौ दण्डः उक्तः, अधुना परभूमौ दण्डं वक्ष्यामि। दण्डः द्विविधः—प्रकटः, गूढः; यथा लूटनं, ग्रामविनाशः, धान्यनाशः, अग्निसंस्कारः। प्रकटदण्डे विषं, अग्निः, विविधैः जनैः वधः, सत्पुरुषाणां जलानां च मलिनता। दण्डप्रयोगः व्याख्यातः; अधुना, भर्गव, प्रमादं शृणु—यदा राजा संग्रामे चिन्तयति, 'मम संग्रामः नास्ति।' तदा हानिः वा क्षयः सम्भवति, संश्रयेनापि; सामेन प्राप्तं स्थानं, दानेन धनक्षयः। भेदेन वा दण्डेन हानिः चेत्, प्रमादं आश्रयेत्; 'सः मम किंचित् न करिष्यति।' न च अहं तं हानि करिष्यामि; तदा प्रमादं आश्रयेत्। शत्रुः अपमानितः हन्यते चेत्, राजा तं प्रति कृत्यं कुर्यात्। मायायाः विधिं वक्ष्यामि—शत्रुशिबिरस्थं विशेषतः, लक्षणैः मिथ्यावाक्यैः च कम्पनं कुर्यात्। महापक्षिणः पुच्छे महत् अग्निशलाकां स्थापयेत्, द्विजश्रेष्ठ; ततः तं मुक्त्वा, अग्निशलाकापातं दर्शयेत्। एवं अन्यानि दृश्यलक्षणानि दर्शयेत्; विविधैः उपायैः शत्रुषु कम्पनं कुर्यात्। वर्षभरं तपः कृतवन्तः तपस्विनः शत्रुविनाशं घोषयन्ति; भूमिजिगीषुः राजा तेन शत्रून् कम्पयेत्। आत्मनः देवसम्भारः घोषनीयः; शत्रोः 'तेषां बलं आगतम्, निर्भयम् आघातय!' इति। यदा संग्रामः आगच्छति, 'सर्वे अन्ये हताः' इति वदेत्; घोषाः क्रन्दनं च कुर्यात्, शत्रुः हतः इति घोषयेत्। राजा, दिव्याज्ञया शक्तिमान्, युध्यर्थं पूर्णायुधः, मायाविद्यां वक्ष्यामि; समये इन्द्रं दर्शयेत्। राजा चतुरङ्गबलं, मित्रैः सह, देवार्थं दर्शयेत्; सेनागमनं दर्शयेत्, शत्रुषु रक्तवृष्टिं कुर्यात्। शत्रुशिरांसि छिन्नानि राजप्रासादस्य पुरतः दर्शयेत्; अधुना षाड्गुण्यं, विशेषतः संश्रयविग्रहयोः, व्याख्यास्यामि। संश्रयः, विग्रहः, यानं, स्थायित्वं, भेदः, संशयः—एते षड् उपायाः कथिताः। संश्रयः संधिः; विग्रहः शत्रुता; शत्रुजयेषु यानम्। विग्रहे स्वभूमौ स्थितिः स्थायित्वम्; अर्धबलप्रयाणं भेदः। मध्यस्थं शरणं गमनम्; समः वा बलिष्ठः संश्रयः करणीयः। दुर्बलः राजा स्वयम् बलिष्ठेन विग्रहे प्रवर्तेत्; तदा शुद्धमित्रयुक्तः बलिष्ठं शरणं गच्छेत्। स्थायित्वेन शत्रुकृत्यं विघ्नयेत् राजा; अशुद्धमित्रयुक्तः विग्रहे प्रवर्तेत्। शक्तिमान् राजा अशुद्धमित्रयुक्तः भेदं आश्रयेत्; राजा बलिष्ठेन आक्रान्तः संशयं न कुर्यात्। तदा शरणं गच्छेत्; उपायेषु एषः श्रेष्ठः। यानं बहुहानिं, व्ययम्, क्लेशं च जनयति।