दुर्योधनः पापकृत् पाण्डवान् लाक्षागृहे दग्धुम् अयच्छत्। ते तु पाण्डवाः षड् मातरं सह अग्निगृहात् पलाय्य जीवितवन्तः। ततः एकचक्रायाम् ब्राह्मणस्य गृहे सर्वे तापसवेषधारिणः स्थित्वा वकासुरं हत्वा सुखम् अवसन्। अनन्तरं पाञ्चालदेशं द्रौपद्याः स्वयम्वरे गच्छन्तः पञ्चपाण्डवाः धनुर्विद्याम् आश्रित्य द्रौपदीं विजित्य स्वपत्नीं कृतवन्तः। ततः दुर्योधनादिभिः ज्ञात्वा पाण्डवाः अर्धराज्यं प्राप्तवन्तः। अग्निदेवात् अर्जुनः गाण्डीवं दिव्यं रथं च लब्धवान्। अर्जुनः युद्धे श्रीकृष्णं सारथिं कृत्वा अक्षय्यशरसम्पन्नः बभूव। द्रोणात् ब्रह्मास्त्रं लब्ध्वा सर्वे शस्त्रविद्यायाम् निपुणाः अभवन्। श्रीकृष्णसहायेन अर्जुनः खाण्डववनस्य अग्निं तर्पयामास। इन्द्रेण वर्ष्यमाणं वृष्टिं शरवर्षेण निवार्य अग्निं तुष्टाव। पाण्डवाः दिशः विजित्य युधिष्ठिरः राज्ये प्रतिष्ठितः। स राजसूयमहायज्ञं सुवर्णेन सह कृत्वा सुव्याप्तयशाः अभवत्; तं दृष्ट्वा सुयोधनः ईर्ष्यया पीडितः। भ्रात्रा कर्णेन च समन्वितः सुयोधनः शकुनिना युधिष्ठिरं द्यूते आह्वयत्। सभायां युधिष्ठिरः राज्यं हृतवान्, दुर्योधनादिभिः उपहसितः; तथापि सः पूर्ववत् अष्टाशीतिसहस्रब्राह्मणान् भोजयामास। द्वादशवर्षाणि वनवासं कृत्वा युधिष्ठिरः तत्रैव ब्राह्मणान् भोजयन् अवसत्। ततः धौम्येन द्रौपद्यया च सह षड् पाण्डवाः विराटस्य सभां जग्मुः। तत्र कङ्कनामधेयो ब्राह्मणः अप्रकटः स्थितः, भीमः राज्ञः भोजनकारः अभवत्। अर्जुनः बृहन्नलानाम्ना, तस्य भार्या सैरन्ध्री; यमपुत्रः अपि तत्र, भीमसेनः अन्येन नाम्ना किचकं रात्रौ हत्वा प्रसिद्धः अभवत्। अर्जुनः तान् द्रौपदीं हर्तुम् इच्छतः कुरून् च जितवान्। गोद्रव्यहरणकर्तॄन् पाण्डवाः निगृह्य तैः अभिज्ञाताः। कृष्णस्य भगिन्याः सुभद्रायां अर्जुनस्य पुत्रः अभिमन्युः जातः; तस्मै अभिमन्यवे विराटः उत्तराम् कन्यां दत्तवान्। धर्मराजस्य सप्त अक्षौहिण्यः अभवन्; कृष्णः दूतः सन् दुर्योधनं प्रति युधिष्ठिराय अर्धराज्यं वा पञ्च ग्रामान् वा दातुम् याचितवान्। तदा दुर्योधनः एकादश अक्षौहिण्यः सैन्यं बिभ्रत्। कृष्णवचनं श्रुत्वा सुयोधनः प्रत्युवाच—‘सूच्यग्रं अपि न दास्यामि, युद्धाय एव स्थितः अस्मि।’ ततः कृष्णः विश्वरूपं दर्शयित्वा विदुरेण पूजितः युधिष्ठिरं प्रति गत्वा अवदत्—‘सुयोधनं युध्यस्व।’ एवं कुरुपाण्डवयोः सैन्ये कुरुक्षेत्रं गतं, भीष्मद्रोणादयः प्रमुदिताः, किन्तु ते आचार्यत्वात् न युद्धम् अकुर्वन्। श्रीभगवान् पार्थं प्रति अवदत्—‘भीष्ममुख्या न शोचनीयाः; शरीराणि नश्वराणि, आत्मा तु न नश्यति।’ ‘एष आत्मा परब्रह्म, अहं ब्रह्मेति विद्धि। योगी सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भवति; राजधर्मं पालय।’ इत्युक्ते कृष्णेन अर्जुनः रथात् शंखं दध्मौ, युद्धाय प्रवृत्तः। भीष्मः दुर्योधनस्य पक्षे सेनापतिः अभवत्। पाण्डवेषु शिखण्डी अपि युद्धाय प्रवृत्तः। कौरवपाण्डवयोः, भीष्मस्य च मध्ये घोरयुद्धम् अभवत्। शिखण्डीप्रमुखैः पाण्डवैः धृतराष्ट्रपुत्राः निपातिताः; देवासुरयुद्धवत् कुरुपाण्डवसेनयोः महासंग्रामः अभवत्। देवानां दिवि दृष्ट्वा हर्षवर्धनं जातम्। भीष्मः दशरात्रेण पाण्डवसेनां शस्त्रवर्षेण क्षीणवान्। दशमे दिने अर्जुनः शरवर्षेण भीष्मं आवृणोत्; शिखण्डी द्रुपदजः मेघवत् शस्त्रवर्षं कृतवान्। स्वेच्छामरणसमयः भीष्मः युद्धमार्गं दर्शयन्, गजाश्वरथपदातीन् परस्परशस्त्रैः पतितान् पश्यन्, शरशय्यायां वसूनां लोके स्थितः, उत्तरायणं प्रतीक्ष्य विष्णुं ध्यानं कृत्वा स्तुतवान्। दुर्योधनः शोकात् पीडितः सन् द्रोणं सेनापतिं कृतवान्। पाण्डवसेनायाम् उत्सवे धृष्टद्युम्नः सेनापतिः अभवत्। तयोः मध्ये घोरयुद्धम् आसीत्, यमस्य क्षेत्रं वर्धितम्। विराटद्रुपदादयः द्रोणस्य रणसागरे निमग्नाः। दुर्योधनस्य महती सेना गजाश्वरथपदातिसङ्घेन धृष्टद्युम्नेन नियोजिता; द्रोणः कालरूपेण प्रकटितः। अश्वत्थामन् हतः इति श्रुत्वा द्रोणः शस्त्राणि समर्प्य, धृष्टद्युम्नस्य शरैः भूतलम् अगच्छत्। पञ्चमे दिने दुर्जयः कर्णः सर्वान् क्षत्रियान् अभिभूय सेनापतिः अभवत्। अर्जुनः पाण्डवाश्च तस्य विरुद्धम् अतीव घोरं युद्धम् अकुर्वन्, देवासुरयुद्धवत्। कर्णार्जुनयोर् मध्ये घोरयुद्धे कर्णः अर्जुनं शरैः विद्धवान्; द्वितीये दिने अर्जुनेन कर्णः निपातितः। शल्यः अर्धाह्नं युद्धम् कृत्वा युधिष्ठिरेण हतः; सेनायां नष्टाय, शल्यः भीमसेनं युद्धे निर्जित्य दुर्योधनसहितः निपातितः। अनेकान् पुरुषान् अन्यांश्च हत्वा भीमसेनः गदया तं पातितवान्। अष्टादशमे दिने गदया शेषभ्रातॄन् अपि निपात्य, रात्रौ शयानं पाण्डवसेनां नाशयामास। अश्वत्थामान् महाबलः द्रौपद्याः पुत्रान् पाञ्चालान् धृष्टद्युम्नं च, अक्षौहिणीसमानान्, हत्वा। ततः अर्जुनः दर्भास्त्रेण अश्वत्थाम्नः तेजस्वि रत्नं गृहीत्वा, द्रौपदीं पुत्रशोकदुःखितां विलपन्तीं समाश्वासयत्।