अग्निपुराणम्

शृणुत, भगवन्, शुभाशुभस्वप्नलक्षणादीनां कथां यथाशास्त्रं प्रवक्ष्यामि। यदा किञ्चित् शुभं शरीरस्य कम्पनं दृश्यते, शुभः स्वप्नो वा दृश्यते, तदा तद् सर्वं शुभफलप्रदं मन्यते। यदा शुभलक्षणं पक्षी वा दृश्यते, तदा रिपोः पुरीं प्रविशेत्; वर्षाकाले तु पदातिजन्यगजानां समृद्ध्या सेनां व्यवस्थितुमर्हति। पदातिसम्पन्ना सेना सदा शत्रून् जयति। यदा शरीरस्य दक्षिणभागे कम्पनं भवति, तद् शुभमुक्तम्; वामभागे तु, पृष्ठे वा, हृदि वा कम्पनं न शुभम्। शरीरस्य चिह्नं वा श्वयथु वा कम्पनं च यथावत् ज्ञातव्यम्। पुष्करः पुनः स्वप्नानां शुभाशुभलक्षणं तथा तद्भयस्य निवारणं विस्तरेण व्याख्यातुम् आरभते। नाभिदेशं विहाय शरीरस्य यत्र कुत्रापि तृणं वा वृक्षः वा जायते, तद् अशुभं मन्यते। शिरसि मर्दनं, ताम्रपात्रस्य मुण्डनं, स्वमुण्डनं, नग्नता, मलिनवस्त्रधारणं, तैलाभ्यङ्गं, मृदाभिलेपश्च अशुभलक्षणानि। उन्नतान्निपतनं, विवाहः, गीतं, वीणावादनं, शाखारोहणं च अशुभम्। पद्मलाभः, ताम्रलाभः, सर्पवधः, रक्तपुष्पितवृक्षदर्शनं, चाण्डालसंस्पर्शः च अशुभफलप्रदं। मातुः गर्भगमनं, चितारोहणं, इन्द्रध्वजपतनं, चन्द्रसूर्ययोः पतनं अशुभं। दिव्येषु, आकाशेषु, पार्थिवेषु च लिङ्गेषु दुष्प्रतीकदर्शनं, देवद्विजराजगुरूणां कोपदर्शनं च अशुभम्। वाद्येषु वीणावर्जितवादनं, स्वरहीनवादनं च अशुभम्। प्रवाहे अवरोहणं, गोमयजलस्नानं, कर्दमजलस्नानं, मषीजलस्नानं च अशुभम्। स्वाङ्गच्छेदः, वमनं, मूत्रविसर्जनं च अशुभम्। दक्षिणदिशां गमनं, रोगपीडनं, फलनाशः, धातुभङ्गः च अशुभलक्षणानि। गृहेभ्यः पतनं, गृहमार्जनं, वराहभूतपिशाचराक्षसवानरचाण्डालैः वहनं च अशुभम्। तैलपानं, स्नानं, रक्तमाल्यधारणं, स्वाङ्गे अभ्यङ्गः अशुभस्वप्नानि। एतानि स्वप्नानि अन्येभ्यः कथयित्वा शुभं लभते। एवं स्वप्नदर्शनानन्तरं स्नात्वा द्विजातीन् पूजयेत्, तिलहोमं कुर्यात्, हरिं, ब्रह्माणं, शिवं, सूर्यं, गणं च पूजयेत्। स्तोत्रपाठं, पुरुषसूक्तादिपाठं कुर्यात्। रात्रेः आद्ययामे दृष्टः स्वप्नः संवत्सरान्ते फलं ददाति; द्वितीययामे षड्भिः मासैः, तृतीययामे त्रिभिः मासैः, चतुर्थे पादार्धमासेन, वा दशाहेन, प्रातःकाले फलं लभते। यदि एका रात्रौ शुभाशुभौ स्वप्नौ दृश्येते, तयोः अन्त्यदृष्टस्य फलम् एव भवति। अतः शुभस्वप्नदर्शनानन्तरं पुनर्निद्रां न कर्तव्यम्। पर्वतारोहणं, प्रासादारोहणं, गजारोहणं, अश्वारोहणं, वृषारोहणं च शुभम्। श्वेतपुष्पितवृक्षदर्शनं, आकाशस्थवृक्षदर्शनं, नाभिदेशात् वृक्षतृणोत्पत्तिः, बहुभुजात्वं शुभलक्षणम्। बहुशिरस्त्वं, अकस्मात् पाण्डुत्वं, श्वेतमाल्यवस्त्रधारणं च शुभम्। चन्द्रसूर्यताराग्रहणं, स्वच्छादनं, इन्द्रध्वजालिङ्गनं, ध्वजारोपणं, भूमेः वा जलप्रवाहस्य ग्रहणं, रिपुविजयः, विवादे, जुए, युद्धे वा जयः शुभम्। अजमांसभक्षणं, क्षीरपायासभोजनं, रक्तदर्शनं, रक्तस्नानं च शुभम्। शुद्धरक्तपानं, मद्यपानं, क्षीरपानं, भूमौ शस्त्रधारणं, निर्मलाकाशदर्शनं शुभम्। महिषीषु, गावषु, सिंह्यषु, हस्तिनीषु, अश्व्यषु च स्वमुखेन दुग्धदोहनं शुभलक्षणम्। देवब्राह्मणगुरूप्रसादलाभः, जलाभिषेकः, गवां शृङ्गनिस्रवाभिषेकः शुभम्। चन्द्रात् पतनं राज्यलाभप्रदं; राज्याभिषेकः, शिरच्छेदः अपि शुभम्। मृत्युः, अग्निलाभः, गृहाग्निदाहः, राज्यलक्षणलाभः, वीणावादनसंबन्धः शुभम्। स्वप्नान्ते राजानं, गजं, अश्वं, सुवर्णं, वृषभं वा पश्यन् कुलसंपत्तिं प्राप्नोति। वृषगृहच्छदारोहणं, पर्वतशिखरारोहणं, वृक्षारोहणं, घृतमलाभ्यङ्गः, प्रतिषिद्धस्त्रीसमीपगमनं च अशुभम्। पुनः पुष्करः उवाच— यानि औषधानि मिश्रितानि, कृष्णधान्यं, कर्पासः, शुष्कतृणं, गोमयः, धनं, अंगारः, गुडः, रालः, मुण्डितः, अभ्यक्तः, नग्नः, लोहः, मृदः, चर्म केशाः, उन्मत्तः, पुम्स्चली च अशुभाणि। चाण्डालः, श्वानमांसभक्षकः, कारागारपालः, गर्भिणी, विधवा, तैलपिण्डादि, मृतदेहः च अशुभम्। तुषः, भस्म, कपालानि, अस्थि, भग्नपात्राणि, अशुभवस्तु, अशुभवाद्यध्वनि, भीषणनादः च अशुभम्। “आगच्छ” इति शब्दः पुरतः श्रुतः शुभः; पृष्ठतः तु न शुभः। “गच्छ” इति शब्दः पृष्ठतः श्रुतः उत्तमः; पुरतः तु निन्द्यः। “क्व गच्छसि?”, “तिष्ठ”, “मा गच्छ”, “कुतः गतोऽसि?”—एवं वाक्यानि अशुभफलप्रदानी, मृत्युसूचकानि; मांसभक्षिणः पशवः, ध्वजादीनि च अशुभानि। रथस्य पतनं, शस्त्रभङ्गः, शिरोघातः, द्वारस्थे आघातः, छत्रवस्त्रादीनां पतनं च अशुभम्। एवं शुभाशुभलक्षणानि, स्वप्नफलानि च यथाक्रमं श्रुता, यथाशास्त्रं व्यवस्थितानि।