अग्निपुराणम्

राजा ग्रामस्य सर्वतः शतधनुष्मात्रं सीमां स्थापयेत्। ग्रामस्य रक्षायां प्रमादः चेत्, शतधन्यं वा सुवर्णमेकं दण्डः विधीयते। नगरस्य तु सीमायाः द्विगुणं त्रिगुणं वा प्रमाणं स्थापयेत्; तत्र तु ऊष्ट्रपालः धान्यस्य निरीक्षणं न कुर्यात्। यदि अनरक्षिते क्षेत्रे धान्यं विनश्यति, तत्र दण्डः न भवति। किन्तु यः भयेन गृहं वा उद्यानं वा क्षेत्रं वा हरेत्, सः पञ्चशतं दण्डं लभेत्; अज्ञानात् चेत् द्विशतं। सीमां भङ्क्त्वा यः प्रवर्तते, तस्य प्रथमदण्डः विधीयते। क्षत्रियः यदि ब्राह्मणं निन्दति, शतदण्डः दद्यात्; वैश्यः यदि निन्दति, द्विशतं; शूद्रः तु दण्डव्रणं लभेत्। ब्राह्मणः यदि क्षत्रियं निन्दति, पञ्चाशद्दण्डः; वैश्याय तस्य अर्धं; शूद्राय द्वादशदण्डः। वैश्यः यदि क्षत्रियं निन्दति, प्रथमदण्डः; शूद्रः यदि क्षत्रियं निन्दति, तस्य जिह्वा छेदनीया। शूद्रः यदि ब्राह्मणान् धर्मोपदेशं ददाति, तस्य दण्डः विधीयते। यः श्रुतं वा दृष्टं मिथ्या प्रमाणं ददाति, सः उच्चतमदण्डद्वयं दद्यात्। यः साधून् पापवाक्यैः निन्दति, सः उच्चतमदण्डं लभेत्; प्रमादेन वा स्नेहेन चेत्, अर्धदण्डं दद्यात्। यः मातरं, पितरं, ज्येष्ठभ्रातरं, श्वशुरं, गुरुम्, वा निन्दति, वा गुरुपथं गच्छति, शतदण्डः विधीयते। यदि अधमजातिः वा द्विजः किञ्चित् अङ्गेन अपराधं कुर्यात्, तत् अङ्गं तस्य राजा तुर्यं छिन्द्यात्। यः दर्पात् भूमौ थूणं करोति, तस्य ओष्ठौ छेदनीयौ; सार्वजनिके मूत्रं कुर्यात्, तस्य शिश्नः; अश्लीलवाक्यं वदेत्, तस्य गुदः छिद्येत्। यदि अधमः उत्तमआसने उपविशति, तस्य नितम्बः छिद्येत्; यदङ्गं हानिं कुर्यात्, तत् अङ्गं छिद्येत्। यः गोः, गजः, अश्वः, ऊष्ट्रः हन्ति, तस्य अर्धपादहस्तयोः छेदः। फलहीनवृक्षस्य नाशकः सुवर्णदण्डं दद्यात्। यः पथि वा सीमायां वा जलाशये वस्तुहरणं वा नाशं कुर्यात्, सः द्विगुणमूल्यं दद्यात्, ज्ञात्वा वा अज्ञात्वा। राज्ञे उत्पन्नं वा लाभं दद्यात्, पश्चात् दण्डं दद्यात्। यः कूपात् रज्जुं वा घटं हरति, वा सार्वजनिकजलाशये रज्जुं छिद्येत्, मासमेकं दण्डः; यदि प्राणहानिं कुर्यात्, मृत्युदण्डः। दशघटात् अधिकं धान्यं चोरयेत्, मृत्युदण्डः। अन्येषां च चोरीदण्डः एकादशगुणः; सुवर्णस्य, रजतस्य, स्त्रियाः च चोरी, मृत्युदण्डः। यथा यत्र चोरः अपराधं कुर्यात्, तस्य तत् वस्तु राजा हरति। ब्राह्मणः यदि अल्पशाकधान्यं गृह्णाति, दोषः न; यदि पशु वा देवाय चोरी कुर्यात्, पापात्मा चेत्, मृत्युदण्डः। यः गृहं वा क्षेत्रं चोरयेत्, परस्त्रीं समीपं गच्छेत्, अग्निं प्रज्वालयेत्, विषं दद्यात्, शस्त्रं उत्थापयेत्, सः मृत्युदण्डं लभेत्। यः गोचोरीं वा अन्यं तादृशं अपराधं कुर्यात्, राजा तं हन्ति। परस्त्रियां निषिद्धां न गच्छेत्, न संभाषेत्। पतिसंक्रान्ता स्त्री श्वभिः भक्ष्यतां त्याज्या; स्वजातिसंक्रान्ता स्त्री भिक्षया जीवेत्। उत्तमजातिसंक्रान्ता स्त्री शिरः मुण्ड्येत्; ब्राह्मणः वैश्येन दूषितः, क्षत्रियः चाण्डालेन, क्षत्रियः प्रथमं दण्डनीयः, ततः वैश्यः, शूद्रसंभोगे। वेश्या यदि शुल्कं गृहित्वा लोभेन अन्यत्र गच्छेत्, द्विगुणं शुल्कं दद्यात्, द्विगुणं दण्डं च। पत्नी, पुत्रः, दासः, शिष्यः, भ्राता, यदि अपराधं कुर्यात्, रज्जुना वा तुण्डेन ताडनीयाः। यदि पृष्ठे वा शिरसि ताड्येत्, ताडकः चोरदोषं प्राप्नोति। रक्षायुक्ताः यदि जनं अत्यधिकं पीडयन्ति, राजा तेषां सर्वं धनं हरति, तान् निष्कासयेत्। स्वकार्यनियुक्ताः यदि कर्मकाराणां कार्यं न कुर्युः, निर्दया, क्रूरचित्ताः, राजा तान् स्वकार्ये नियोजयेत्। मन्त्री वा न्यायाधीशः यदि कार्यं यथानियमं न कुर्यात्, राजा तस्य सर्वं धनं हरति, निष्कासयेत्। गुरुपत्नीं समीपं गच्छति चेत्, भीतिर्भवेत्; सुरापानं चेत्, सुराचिह्नं; चोरी चेत्, पशुचिह्नं; ब्राह्मणहत्या चेत्, मनुष्यशिरः। पापशीलान् शूद्रादीन् राजा हन्ति; पापशीलान् ब्राह्मणान् निष्कासयेत्; महापापिनां धनं वरुणाय समर्पयेत्। ग्रामे यः चोराणां भोजनं ददाति, वा तेषां भाण्डागारं वा कोषं करोति, तान् अपि राजा हन्ति। राज्ये राजा भ्रष्टाधिकारिणः सीमाध्यक्षान् च निष्कासयेत्; यः संधिं कृत्वा रात्रौ चोरीं कुर्यात्, विशेषतः दुष्टः। तेषां हस्तयोः छेदः, तीक्ष्णशूलं आरोपयेत्; देवालयस्य वा प्रतिमालयस्य चौर्यं कुर्यात्, तं हन्ति। यः राजमार्गे अनावश्यकं मलं त्यजति, तस्य कार्षापणदण्डः, मलं च शुद्धीकरणीयम्। प्रतिमां वा पृष्ठं भङ्क्त्वा, पञ्चशतदण्डः; यः तौलवास्तुनाममूल्ये कपटं करोति, तस्य तादृशदण्डः। यः व्यापारीद्रव्यं उचितमूल्यं विना गृह्णाति, मध्यदण्डं वा पूर्वदण्डं प्राप्नोति, तं यथायोग्यं निवारयेत्। राजा पृथक् उच्चतमदण्डं दद्यात्, द्रव्यदूषकाय, मिथ्यानामविक्रेताय च। नकलीकर्त्ता मध्यदण्डं लभेत्, मुद्रा-दूषकः उच्चतमदण्डं; विवादकारिणां दण्डः द्विगुणः। एवं राज्ञा धर्मानुसारं दण्डविधानं कर्तव्यम्, यथा शास्त्रे निर्दिष्टम्।