अग्निपुराणम्

ब्राह्मणः निर्वासनीयः, न तु अन्नविवर्जितः, एष धर्मस्य नियमः। यः निक्षेपस्य दुरुपयोगं करोति, सः निक्षेपस्य पूर्णमूल्येन दण्डनीयः। धर्मज्ञ, वस्त्रादिषु अपि एष एव नियमः; धर्मः न हीयते। यः निक्षेपं नाशयति, अथवा अनिक्षिप्तस्य याचकः भवति, तौ उभौ चौरवत् दण्डं प्राप्नुतः, द्विगुणं दण्डं दातव्यं, तस्य अपि, यः अज्ञानात् परद्रव्यं विक्रीणाति। अपापः अपि, यदि सः जानन् कर्म करोति, तदा सः चौरवत् दण्डार्हः भवति। यः शिल्पस्य मूल्यं प्राप्त्वा न तद् ददाति, सः नूनं दण्डनीयः। सेवकं यः समयात् पूर्वं त्यजति, तावत् दण्डं लभते; किञ्च, क्रीतविक्रयात् पश्चात् यदि कश्चन मन्यते, तर्हि दशदिनपर्यन्तं स्वामी तद् वस्तु प्रत्याहर्तुं वा पुनः दातुं शक्नोति; दशदिनात् परं तु न पुनः गृह्णीयात्, न च प्रतिदेयम्। कन्यायाः दानं कृतं, यदि न समर्पिता, तर्हि दातुः अन्यस्मै पुनर्दानं कृत्वा राजा द्विशतं दण्डं दद्यात्। तत्र अपि राजा उत्तमं दण्डं दद्यात्; सत्येन च मनसा वाचा च पुण्यं निश्चितम्। लोभेन अन्यत्र विक्रेतुः षट्शतानि दण्डार्हः; गोगोपः तु, भोजनं वेतनं च लब्ध्वा, यदि अर्धधनुषः न ददाति, सः दोषी। सः शतं दण्डं लभेत्, रक्षितुं विफलः चेत् सुवर्णमेकं दद्यात्; ग्रामस्य सर्वतः शतधनुष्परिमाणं सीमा। नगरस्य तु द्विगुणं त्रिगुणं वा स्थापयेत्; तत्र उष्ट्रपालः फलं न परीक्षेत। अरक्षितक्षेत्रे धान्यनाशे दण्डो नास्ति; यः तु भयेन गृहं वा उद्यानं वा क्षेत्रं वा गृह्णाति, सः पञ्चशतानि दण्डं लभेत्, अजानता द्विशतं; सर्वे सीमाभेदिनः प्रथमदण्डं प्राप्नुवन्ति। क्षत्रियः ब्राह्मणं यः निन्दति, सः शतदण्डार्हः; वैश्यः द्विशतं, हे राम, शूद्रः तु दण्डेन दण्डनीयः। ब्राह्मणः क्षत्रियं निन्दति चेत् पञ्चाशद्दण्डः; वैश्याय अर्धपञ्चाशत्, शूद्राय द्वादश। वैश्यः क्षत्रियं निन्दति चेत् प्रथमदण्डः; शूद्रः क्षत्रियं निन्दति चेत् जिह्वाच्छेदः। शूद्रः ब्राह्मणान् धर्मोपदेशं ददाति चेत् दण्डार्हः; श्रुतदृष्टे मिथ्याश्रये ददाति चेत् द्विगुणोत्तमदण्डं दद्यात्। यः साधूनां दूषणं पापकथया करोति, सः उत्तमदण्डार्हः; प्रमादात् वा स्नेहात् वा कृतं चेत् अर्धदण्डं दद्यात्। यः मातरं, पितरं, ज्येष्ठं भ्रातरं, श्वशुरं, आचार्यं वा निन्दति, अथवा आचार्यस्य मार्गं गृह्णाति, सः शतदण्डं लभेत्। अधमः वा द्विजातिः वा, यः कस्यचित् अङ्गेन अपराधं करोति, तस्य तत् अङ्गं राजा त्वरया छिनत्ति। गर्वात् भूमौ निगिरति चेत्, राजा ओष्ठौ छिनत्ति; सार्वजनिके मूत्रविसर्जने लिङ्गच्छेदः; अश्लीलवाक्ये गुदच्छेदः। अधमः श्रेष्ठासन उपविशति चेत् नितम्बच्छेदः; यदङ्गेन हिंसा, तदङ्गं छिनत्ति। यः गावः, गजः, अश्वः, उष्ट्रान् वा हन्ति, तस्य अर्धपादहस्तच्छेदः; निर्फलवृक्षनाशे सुवर्णदण्डः। पन्थानि, सीमाः, जलाशयानां द्रव्यहरणं वा नाशनं चेत्, सः द्विगुणं दण्डं दद्यात्, ज्ञात्वा अज्ञात्वा वा। राजा तस्मात् लाभं फलं वा गृह्णीयात्, पश्चात् दण्डं दद्यात्; यः कूपात् रज्जुं घटं वा गृह्णाति, सार्वजनिकजलस्य रज्जुं छिनत्ति, सः मासमेकं दण्डनीयः; प्राणहानौ मृत्युदण्डः; दशाधिकधान्यचौर्ये मृत्युदण्डः। अन्येषां दण्डः एकादशगुणः; सुवर्णचौर्ये, रजतचौर्ये, स्त्रीचौर्ये वा मृत्युदण्डः। येन यथा येन चौरः जनानां मध्ये कर्म करोति, राजा तस्मात् वस्तुं तस्मात् एव अङ्गं गृह्णीयात्। ब्राह्मणः यदि अल्पशाकधान्यं गृह्णाति, सः न दोषी; पशूनां वा देवतानां निमित्तं चौर्यं करोति चेत्, यदि सः पापबुद्धिः, तर्हि हन्तव्यः। यः गृहम्, क्षेत्रं चौरयति, परस्त्रीं उपगच्छति, दग्धिं करोति, विषं प्रयुञ्जते, शस्त्रं उद्यमयति, सः हन्तव्यः। गोचौर्यादिके चौर्ये च ये आक्रमन्ति, तान् राजा हन्तव्यः; परस्त्रियाः गृहे न प्रविशेत्, न च तया सह भाषेत। या स्त्री पतिं व्रजति, तां श्वभिः खादयितुं निक्षिपेत्; स्वजातिना दूषिता या, सा भिक्षया जीवेत्। या स्त्री श्रेष्ठेन दूषिता, तस्याः मुण्डनं कार्यम्; ब्राह्मणः वैश्येन दूष्यते, क्षत्रियः चाण्डालेन, तर्हि क्षत्रियः प्रथमं दण्डनीयः, ततः वैश्यः, शूद्रसंयोगे। वेश्या यदि शुल्कं गृहित्वा लोभात् अन्यत्र गच्छति, सा द्विगुणं शुल्कं दद्यात्, द्विगुणं दण्डं च। पत्नी, पुत्रः, दासः, शिष्यः, भ्राता, एते अपराधे रज्ज्वा वा तन्तुना वा ताडनीयाः; यदि पृष्ठे वा शिरसि ताड्यते, ताडकः चौरदोषं प्राप्नोति। रक्षणार्थं नियुक्ताः ये जनाः प्रजाः अतिक्रूरतया पीडयन्ति, तेषां सर्वं द्रव्यं राजा गृह्णीयात्, तान् निर्वासयेत्। स्वकर्मसु नियुक्ताः ये कर्मकराणां कर्म न कुर्वन्ति, निर्दयाः क्रूरचित्ताश्च, तान् राजा स्वकर्मणि नियोजयेत्। मन्त्रिणः वा न्यायाध्यक्षः वा, यः कार्यं नियमानुसारं न करोति, तस्य सर्वं द्रव्यं राजा गृह्णीयात्, तं निर्वासयेत्। एवं धर्मराज्ये विविधाः दण्डाः यथान्यायं स्थापिताः, येन समाजे धर्मः, न्यायः च अव्याहतं तिष्ठेत्।