श्रीविष्णोः संकल्पेन ब्रह्मा समुत्पन्नः। तस्मात् अत्रिर्जायते, अत्रेः सोमः, सोमात् बुधः, बुधात् ऐलः, ऐलात् पुरूरवाः। तस्मात् आयुः, आयोः नहुषः, ततः ययातिः। ययातेरंशे पुरुः, तस्मात् भरतः, भरताद् कुरुः। कुरुवंशे शान्तनुः अभवत्। शान्तनोः गङ्गायाम् भीष्मः, तस्य अनुजान् चित्राङ्गदविचित्रौ, तथा सत्यवत्यां शान्तनुः पुत्रः। शान्तनुर्वै स्वर्गं गतः, तदा भीष्मः अविवाहितः भ्रातॄणाम् राज्यं रक्षितवान्। चित्राङ्गदः बाल एव हतः। चित्राङ्गदेन काशिराजस्य कन्ये द्वे—अम्बिका च अम्बालिका च—आनीते। विजयान् भीष्मः ताः आनयत्। विचित्रवीर्यस्य पत्न्यौ, सति विचित्रवीर्ये क्षयार्ते मृते, सत्यवत्याः अनुमत्यै, अंबिकायां राजा उत्पन्नः। अम्बालिकायां धृतराष्ट्रः, व्यासस्य पाण्डुः। धृतराष्ट्रस्य गांधार्यां शतं पुत्राणां जातम्, तेषां प्रमुखः दुर्योधनः। शतशृङ्गाश्रमे पत्न्यभावात् मृत्युः अभवत्; ऋषिशापात् धर्मेण कुन्त्यां युधिष्ठिरः पाण्डवेयाय जातः। वायोः प्रसादात् भीमः, इन्द्रात् अर्जुनः; माद्र्यां अश्विन्योरपि नकलुः सहदेवश्च जातौ। पाण्डुः माद्र्याः सह संगम्य मृतः। कुन्त्या कुमारीकाले कर्णः जातः, स दुर्योधनस्य पक्षे स्थितः। कुरुपाण्डवानां वैरम् अदृष्टकृतम् अभवत्। दुर्योधनः पापकृत् लाक्षागृहे पाण्डवान् दग्धुम् इच्छन्, तत्र तद्गृहात् पाण्डवाः षड् मातरं च संजीवन्तः निर्गताः। ततः एकचक्रायां ब्राह्मणगृहे सर्वे तापसवेषे स्थित्वा वकासुरं हत्वा अवसन्। पश्चात् पाञ्चालदेशं द्रौपदीस्वयंवरे गताः; पञ्चपाण्डवैः धनुर्विद्यायां परीक्षायां द्रौपदी विजिता। ततः राज्यार्धं लब्धम्, तद् दुर्योधनादिभिः ज्ञातम्। अर्जुनः अग्निदेवात् गाण्डीवं दिव्यधनुः रथं च प्राप्तवान्। युद्धे अर्जुनः कृष्णं सारथिं कृतवान्, अक्षय्यशरैः युतः। द्रोणात् ब्रह्मास्त्रं लब्धम्, सर्वे दण्डविद्यायाम् निपुणाः। कृष्णसहितः अर्जुनः खाण्डववनाग्निं तर्पितवान्, इन्द्रस्य वृष्टिं बाणवर्षेण वारितवान्। पाण्डवाः दिशः विजित्य, युधिष्ठिरः राज्ये प्रतिष्ठितः। महत् राजसूययज्ञं सुवर्णेन कृतवान्, सुयोधनः तं दृष्ट्वा असूयायाम् अगमत्। भ्रातुः प्रेरणया कर्णस्य च समृद्ध्या, शकुनिना द्यूते युधिष्ठिरः आहूतः। सभायां राज्यं हृतम्, कपटेन उपहसितः; तथापि अष्टाशीतिसहस्रब्राह्मणान् यथापूर्वं भोजयामास। द्वादशवर्षाणि अरण्ये व्रतवासं कृत्वा, तत्रापि ब्राह्मणान् भोजयत्। धौम्यद्रौपदीषड्भिः सह विराटराजस्य सभां गताः। कङ्कनाम ब्राह्मणः अज्ञातः स्थितः, भीमः राजा पाकशास्त्रज्ञः। अर्जुनः बृहन्नला अभवत्, तस्य भार्या सैरिन्ध्री। यमपुत्रः अपि तत्र, भीमसेनः अन्येन नाम्ना निशायां कीचकं हन्ति स्म। अर्जुनः द्रौपदीं हरितुम् इच्छतः कुरून् च जितवान्; गाः चान्यं च हरन्तः ये, तान् पाण्डवैः ज्ञाताः। कृष्णभगिन्याः सुभद्रायां अर्जुनस्य पुत्रः अभिमन्युः जातः; तस्मै विराटेन उत्तरा कन्या दत्ता। धर्मराजस्य सप्त अक्षौहिण्यः सैन्यं, कृष्णः दूतः भूत्वा दुर्योधनं प्रति जगाद, स तु अनुग्राह्यः नासीत्। तदा दुर्योधनस्य एकादश अक्षौहिण्यः, कृष्णः युधिष्ठिराय राज्यार्धं वा, पञ्च ग्रामांश्च याचितवान्। तच्छ्रुत्वा सुयोधनः कृष्णं प्रति अवदत्—"सूच्यग्रं भूमेः न दास्यामि; युद्धाय स्थितः।" कृष्णः विश्वरूपं दर्शयित्वा, विदुरेण पूजितः, युधिष्ठिरं प्रति अवदत्—"सुद्योधनं युद्धाय।" कुरुपाण्डवानां युद्धवर्णनम्—अग्निरुवाच—युधिष्ठिरस्य च दुर्योधनस्य च सेनाः कुरुक्षेत्रे स्थिताः। भीष्मद्रोणादयः हृष्टाः, किन्तु ते आचार्यत्वात् युद्धं न कृतवन्तः। भगवान् अर्जुनं प्रति अवदत्—"भीष्मप्रभृतयः शोचनीयाः न सन्ति; शरीराणि नश्यन्ति, आत्मा तु न नश्यति।" "एष आत्मा परं ब्रह्म; 'अहं ब्रह्मास्मि' इति विद्धि। योगी सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भवति; राजधर्मं पालय।" एवं वदति कृष्णे, अर्जुनः रथात् युद्धाय स्थितः, शङ्खं दध्मौ। दुर्योधनबलस्य प्रारम्भे भीष्मः सेनापतिः अभवत्। पाण्डवेषु शिखण्डी अपि युद्धाय स्थितः। धृतराष्ट्रपुत्राणां पाण्डवानां च भीष्मेन सह युद्धम्। शिखण्डिप्रधानैः पाण्डवैः धृतराष्ट्रपुत्राः निपातिताः। कुरुपाण्डवसेनयोः युद्धं सुरासुरयुद्धवत्। देवाः स्वर्गे दृष्ट्वा हृष्टाः; भीष्मः दशाहानि पाण्डवानीकं शस्त्रवर्षेण क्षपितवान्। दशमे दिने अर्जुनः शूरभीष्मं बाणवर्षेण छादितवान्; द्रुपदजः शिखण्डी मेघवत् शस्त्रवर्षं कृतवान्। भीष्मः स्वेच्छया मृत्युं वरण्य, युद्धमार्गं दर्शयन्, गजाश्वरथपदातिनां परस्परशस्त्रैः पतनम् अपश्यत्। वासुभिः स्तुतः भीष्मः शरशय्यायाम् उपविष्टः, वासुलोकाय, उत्तरायणस्य प्रतीक्षां कुर्वन्, विष्णुं ध्यानं कृत्वा स्तौति स्म। दुर्योधनः शोकाकुलः अभवत्, तदा द्रोणः सेनापतिः अभवत्; पाण्डवसेना हृष्टा, धृष्टद्युम्नः तस्य सेनापतिः। तयोः मध्ये घोरं युद्धम् अभवत्, यमलोकस्य विस्तारः अभवत्; विराटद्रुपदादयः द्रोणसागरे निमग्नाः।