राजा यदि इच्छेत्, बहुभिः सह मन्त्रयेत्, किन्तु प्रत्येकं मन्त्रम् पृथग् विचिन्तयेत्। मन्त्रिषु अपि मन्त्रिणा मन्त्रः न प्रकाशनीयः। पुरुषेषु कश्चन कस्यचित् विश्वसनीयता नित्यं दृश्यते; परन्तु मन्त्रविनिश्चयः एकस्मै प्राज्ञायैव दातव्यः। अनुशासनाभावात् राजा नश्यति, अनुशासनेन तु राज्यं प्राप्नोति; सः त्रैविद्यं च शाश्वतं दण्डविद्यां च त्रिवेदात् अधीयीत। अनुसन्धानविद्यां, वित्तज्ञानं, जीविकोपायांश्च लोकात् अधीयीत; विजितेन्द्रियः एव प्रजाः धारयितुं शक्नोति। सर्वे देवा द्विजातयश्च पूजनीयाः, तेषां च दानानि दातव्यानि; द्विजातिभ्यः दत्तं दानं नित्यं अक्षयम्, यदेकैः न कदापि विनश्यति इति। युद्धे न प्रतिनिवर्तेत, प्रजाः च रक्षेत्, ब्राह्मणेभ्यश्च दानानि दद्यात्—एते राज्ञः परमं श्रेयः। दरिद्राणां, अनाथानां, वृद्धानां, विधवानां च कल्याणं जीविकां च यथाशक्ति सम्पादयेत्। वर्णाश्रमव्यवस्थां प्रतिष्ठापयेत्, तपस्विनश्च पूजयेत्; सर्वेषां तु न विश्वसेत्, किं तु तपस्विषु विश्वासः कर्तव्यः। कारणेनैव सर्वोत्तमेन विश्वासं जनयेत्; क्रौञ्चवत् विचारयेत्, सिंहवत् धैर्येण व्यवहरन्। वृषलवत् गृहीत्वा, शशवत् निवर्तयेत्, वराहवत् दृढं प्रहारयेत्, हे राजन्। मयूरवत् रूपेण कौशलं दर्शयेत्, श्ववत् भक्तौ स्थिरः स्यात्, कोकिलवत् मधुरभाषी च भवेत्, हे राजन्। काकवत् सर्वदा सावधानः स्यात्, अज्ञातदेशे वसेत्, अनिरीक्षितं भोजनं शय्यां वा न स्पृशेत्। अज्ञातां स्त्रियम् न समीपगच्छेत्, अज्ञातां नौकां न आरोहयेत्; प्रमादिनं राजानं राज्यं जीवितं च नश्यति। यथा वत्सः वृद्धः कर्मणि योग्यः भवति, तथा सुपोषितं राज्यं कार्ये समर्थं भवति, हे महाबाहो। सर्वं कर्म दैवपुरुषकाराभ्यां प्रवर्तते; तत्र दैवं चिन्त्यम्, कर्म तु पुरुषकारे स्थितम्। पुष्करः उवाच—यत् दैवमिति कथ्यते, तत् पूर्वशरीरकृतं कर्मैव; अतः प्राज्ञैः पुरुषकारः एव लोके श्रेष्ठ इति स्मृतम्। प्रतिकूलं दैवं अपि पुरुषकारेण जय्यते; किंतु पूर्वकृतपुण्येन विना यत्नेन अपि सिद्धिः जायते। पुरुषकारः दैवसंपद्भिः संयुक्तः फलं ददाति, हे भार्गव; दैवपुरुषकाराभ्यां एव पुरुषस्य कार्यसिद्धिः। यथा कालेन वृष्ट्या संयुक्तं बीजं फलं ददाति, तथा धर्मे स्थितः आलस्यं न कृत्वा, केवलं दैवमपि नाश्रित्य, कार्यं कुर्यात्। सर्वे कार्याः सामादिभिः साध्यन्ते; साम, दानं, भेदः, दण्डश्च चत्वारि उपायाः। शृणु—सप्तोपायाः साम, दानं, भेदः, दण्डः, मायोपनिधिः, उपेक्षा, इन्द्रजालं च; साम द्विविधं—सत्यं च अनवरतं च। असत्यं साम केवलं दुष्टानां निग्रहाय प्रयुज्यते; ये तु कुलीनाः, धर्मनिष्ठाः, आत्मसंयताः, तान् साम्ना अपि दानवान् जितुम् शक्यते। एवं सामस्य लाभः वर्णितः। स्वजनानां भयहेतौ एव आशां प्रकाशयेत्; तेनैव बाह्यान् भिन्द्यात्, किन्तु स्वजनभेदकात् सज्जगः स्यात्। अन्तःपुरस्य शमनेन शत्रुं जयति। दानं परमोपायः; दानेन उभौ लोकौ भुज्यते। दानेन न कश्चित् वशं न याति। केवलं दाता एकीकृतान् शत्रून् भेदयति; यत् अन्यैः त्रिभिः न शक्यते, तत् दण्डेन कर्मणा च साधयति। सर्वं दण्डे प्रतिष्ठितम्; दण्डः यदि विपरीते प्रयुज्यते, सर्वं नाशयति। यो राजा निर्दोषं दण्डयति, दोषिनं वा न दण्डयति, सः विनश्यति। देवाः, दानवाः, सर्पाः, मनुष्याः, सिद्धाः, पिशाचाः, खगाश्च दण्डाभावात् सीमां लङ्घेयुः। यः निग्रहेण अनियतान् संयच्छति, दण्डयति च अपि अदण्ड्यान्, संयमदण्डाभ्यां तं प्राज्ञाः दण्डमित्येव जानन्ति। तेजसा राजा सूर्यवत् दुरन्वीक्ष्यः, रूपेण चन्द्रवत् लोकं हर्षयति। गुप्तचरेण सः जगत् व्याप्नोति, दूषणनिग्रहेण वैवस्वतः इव भवति। दुष्टचित्तान् दहति सः अग्निवत्, द्विजातिभ्यः दानदानेन धनाध्यक्षः इव; धनधारया वरुणः इव, क्षमया लोकान् धारयन् पर्जन्यवत् भवति। पुष्करः पुनः उवाच—दण्डविधानं प्रवक्ष्यामि, येन राजा परं पदं प्राप्नोति। त्रीणि यवपरिमाणानि एकं कृष्णलम् भवन्ति, पञ्च कृष्णलानि एकं मासम्। षष्टिः कृष्णलानि अर्धकर्षः इति स्मृतः, षोडश मासाः एकः सुवर्णः। चतुारः सुवर्णाः एकः निष्कः, दश निष्काः एकः धारणः; अयं ताम्रस्य, रजतस्य, सुवर्णस्य च प्रमाणनियमः। मध्यमदण्डः पञ्च, परमो सहस्रं इति; यदि कश्चित् चौरैः लुप्तं इति ब्रूयात्, राजा तस्य तद् सम्प्रत्यहरन् दण्डं दद्यात्। यः तु मिथ्यावदति, विपरीतं वा चिन्तयन्, सः त्रिगुणं दण्डं दद्यात्; साक्षिणः मिथ्यावादिनश्च तद्वद् दण्ड्याः।