राज्ञः कर्तव्यं यथाक्रमं शृणु। प्रथमं स बाह्यशत्रूञ् जयेत्, ततः अन्तःशत्रून्, ततोऽपि त्रिविधान् विरोधिनः। वृद्धान् बान्धवान् कृत्रिममित्रांश्च यथापूर्वं पूजयेत्। पितुः पितामहस्य च मित्रं, स्वसखं, सीम्नि स्थितं नृपं, शत्रुं कृत्रिममित्रं च—एते त्रिविधा मित्राणि सन्ति, इति श्रेष्ठ! ज्ञेयम्। राजा मन्त्रिणः राष्ट्रं दुर्गं कोशः सेना मित्रं च—एते सप्ताङ्गानि राज्यस्य, धर्मज्ञ! राजा मूलम्, तस्माद् रक्ष्यः स विशेषेण; राज्यं तस्मिन्न् एव प्रतिष्ठितम्। यस् तु राज्याङ्गानि विश्वासघातेन दुष्यति, स यथाकालम् उग्रया सौम्यया वापि नीयते। राजा सेवकैः द्वाभ्यां लोके न अवज्ञातव्यः; यतः सेवकाः यदि तं तिरस्कुर्युः, तदा तस्य सुखं कीर्तिश्च नश्यतः। जनान् वशीकर्तुं राजा दानशीलः स्यात्, स विनयपूर्वं स्मितेन भाषेत, प्रजासुखाय चेष्टेत। यः राजा विलम्बेन कर्म करोति, तस्य कार्यं नश्यति; कामात् मदात् गर्वात् द्वेषात् पापकर्मभ्यश्च तस्य कर्म विनश्यति। अप्रियं वक्तव्ये विलम्बः प्रशस्यते; राजा रहस्यं गोपयेत्, रहस्ययुक्तः राजा न कदापि विनश्यति। रूपेण संकेतैः गत्याः क्रियया वाचा च—नेत्रमुखविकारैश्च—अन्तरात्मनः रहस्यं ज्ञायते। न एकाकिना मन्त्रणा कार्या, न बहुभिः सह च; यद्यपि राजा बहुभिः मन्त्रयेत्, तु प्रत्येकस्य मन्त्रं पृथक् विचिन्तयेत्। मन्त्रिणां मध्ये मन्त्रिणा अपि मन्त्रं न प्रकाशयेत्। विश्वासः कस्यचित् कुतश्चित् लभ्यते; परन्तु मन्त्रणाय निर्णयः एकस्य बुद्धिमतः कर्तव्यः। शासनोपायाभावात् राजा नश्यति, शासनेन राज्यं प्राप्नोति; त्रैवेद्यं च शाश्वतं दण्डविद्यां च अधीयीत। अन्वीक्षणविद्यां वित्तविद्यां लोकात् जीवोपायं च अधीयीत; इन्द्रियजयेन प्रजाः वशे स्थापयति। सर्वे देवाः द्विजातयश्च पूज्याः, तेषां दानानि अक्षयकोशाः, येषां विनाशः नास्ति, इति केचिद् वदन्ति। रणे न प्रतिनिवर्तेत, प्रजाः रक्षेत्, ब्राह्मणेभ्यः दानं दद्यात्—एतानि राज्ञः परमं श्रेयः। दरिद्राणां, निराश्रयानां, वृद्धानां, विधवानां च जीविकां चोपकारं कुर्यात्। वर्णाश्रमव्यवस्थां पालयेत्, तपस्विनः पूजयेत्; सर्वेषां न विश्वासं कुर्यात्, किन्तु तपस्विषु विश्वासः कार्यम्। कारणेन एव विश्वासः कर्तव्यः, श्रेयसि स्थितः; क्रौञ्चवत् विचारयेत्, सिंहवत् धैर्येण आचरितव्यम्। शृगालवत् गृह्णीयात्, शशवत् निवर्तेत्, वराहवत् दृढं प्रहरेत्, हे नृप! मयूरवत् कौशलम्, श्ववत् भक्तौ स्थैर्यम्, कोकिलवत् मधुरवाणी च सदा धारयेत्। काकवत् सदा जागरूकः स्यात्, अप्रसिद्धदेशे वसेत्, अनपरीक्षितं भोजनं शय्यां वा न स्पृशेत्। अनभिज्ञां स्त्रीं न समीपगच्छेत्, अनभिज्ञां नौकां न आरोहेत्; प्रमादिनः राजा राज्यं जीवितं च हन्ति। यथा वर्धितः वत्सः कर्मक्षमो भवति, तथा पोषितं राज्यं कार्यक्षमं भवति। सर्वकर्माणि दैवपुरुषकाराभ्यां प्रवर्तन्ते; दैवं चिन्तनीयं, पुरुषकारेण कर्म कर्तव्यम्। पुष्करः उवाच—दैवम् इति यत् कथ्यते, तत् स्वकर्मैव, यदन्यदेहसमुद्भूतम्; तस्मात् पुरुषकारः एव लोके श्रेष्ठ इति बुधाः वदन्ति। प्रतिकूलं दैवं अपि पुरुषकारेण जय्यते; किन्तु पूर्वकृतसुकृतात् सिद्धिः अपि अनायासेन जायते। दैवसंपत्त्या सह पुरुषकारः फलं ददाति; दैवपुरुषकारयोः योगात् फलं लभ्यते। यथा वर्षेण धान्यं समये फलं ददाति, तथा धर्मेण कर्म कुर्यात्, न आलस्यं न केवलदैवाश्रयः। सर्वे कार्याणि सामाद्युपायैः सिद्ध्यन्ति; साम, दानं, भेदः, दण्डः—एते चत्वारः प्रधानोपायाः। शृणु—सप्तोपाया भवन्ति—साम, दानं, भेदः, दण्डः, मायाः, उपेक्षा, इन्द्रजालं च; साम द्विविधम्—सत्यं च अविच्छिन्नं च। असत्यं साम केवलं दुष्टानां प्रति प्रयुज्यते; परन्तु कुलीनाः, धर्मिष्ठाः, स्थिराः, जितेन्द्रियाश्च—सत्येन साम्ना अपि दैत्याः वशीक्रियन्ते। एष साम्नः फलप्रकारः। स्वजनानां भीतिदोषेण आशां प्रकाशयेत्; तेनैव बाह्यान् भिन्द्यात्, किन्तु स्वबान्धवेषु भेदकारिणः सतर्कः स्यात्। अन्तःपुरं शमयित्वा, एवमशत्रूञ् जयेत्। दानं परमोऽपि उपायः; दानेन उभौ लोकौ भुज्यते; दानेन कोऽपि अवश्यं वशं न यास्यति। दाता एव संयुक्तशत्रूञ् भेदयेत्; यत् त्रिभिः न शक्यते, तत् दण्डेन कर्मणा च साध्यते। सर्वं दण्डे प्रतिष्ठितम्; दण्डदोषेण सर्वं नश्यति। निर्दोषे दण्डः, दोषिणि अदण्डः—एवं राजा विनश्यति। देवाः, दानवाः, नागाः, नराः, सिद्धाः, भूताः, विहंगमाश्च—दण्डाभावात् सीमां लंघेयुः। यो न संयतः संयमयति, अयमपि दण्ड्यं दण्डयति, संयमदण्डाभ्यां ज्ञेयः स दण्डः इति बुद्धिमतां मतम्। एवं नृपः सर्वेषु कालेषु विवेकपूर्वकं कार्यं कुर्यात्, धर्मे स्थित्वा सर्वं लोकमवलम्ब्य, प्रजाहिताय चेष्टेत।