अग्निपुराणम्

श्रीकथायाम् – सा स्त्री, यदा स्पृश्यते, तदा स्वाङ्गानि कम्पयन्ती, तनुं परावर्तयन्ती च दृश्यते; सा प्रियाण्यपि वाक्यानि किञ्चिदेव शृणोति, मुखं च अपसार्य तिष्ठति। काम्यस्त्रीषु या उदासीनभावा, सा एवं लक्षणा ज्ञायते—आलङ्कर्तुम् अपि काले सति नालङ्कर्तुम् इच्छति। केवलदर्शनमात्रेण सन्तुष्टा जाता, दृष्टा च सती मुखं परावर्तयति। अन्यत्र निरीक्ष्यमाणा सापि चञ्चलया दृष्ट्या पश्यति, तथापि सम्पूर्णतः निवर्तितुं न शक्नोति। एवं सा, हे भार्गव, स्वाङ्गानि रहस्यानि च प्रकाशयन्ती, यत् गृहीतम्, तत् तु सावधानतया गुह्यती। तं दृष्ट्वा सा क्रीडया, आलिङ्गनैः चुम्बनैः च प्रवर्तते; भाष्यमाणे सत्यं प्रत्युत्तरं ददाति। स्पृष्टा तु रोमाञ्चिताङ्गी स्वेदेन आवृता भवति, हे राम, लघुदानानि च याचते। अल्पमपि लब्ध्वा सा परमं हर्षं प्राप्नोति; नाम्नः स्तुतिं श्रुत्वैव अतिशयं प्रमोदते। स्नेहेन स्वहस्तचिह्नितानि फलानि तस्मै प्रेषयति, स च यत् प्रेषयति, तत् हृदि स्थापयति। आलिङ्गनैः तस्य देहमिवामृतमाच्छाद्य तिष्ठति; स शयाने सा अपि शयाना, प्रथमं च तेन सहैव जागर्ति। अत्यधिकं जंघास्पर्शनं कृत्वा निद्रितं बोधयति; कपित्थचूर्णेन दधिमाल्येन चापि। क्षीरयवसंयुक्तं स्नेहं यथा सुगन्धि भवति, तथा भोजनस्य रचनया गन्धः जायते। शौचं, आचमनं, विरेचनं, ध्यानं, पाचनं, जागरणं, धूपनं, हे राम, तथा गन्धयुक्तिकरणं—एतानि अष्ट कर्माणि निर्दिष्टानि। कपित्थ, बिल्व, आम्र, करवीरपत्रैः सह यथेष्टं गन्धयुक्तिः क्रियते। यद् द्रव्यं जलैः शुद्ध्यति, तत् शुद्धं मन्यते; तेषां अभावे कस्तूरीजलैः शुद्धिः सिध्यति। सरल, देवदाऱु, कर्पूरं कुन्देन सह, बाल, कुन्दुरुक, गुग्गुलु, श्रीनिवासकं, तथा सर्जरसं—एवं एकविंशतिः धूपद्रव्याणि। तेषां यथाकामं योज्यं, द्वे द्वे द्रव्ये समानीतं सर्जेन समं मिश्रयेत्; नख, तिलपिष्ट, मधुना च सह। मासि, सुरा, कु्ष्ठ—इत्येतानि स्नानद्रव्याणि निर्दिष्टानि। तेषु यथाकामं त्रयाणि गृह्य कस्तूरीयुक्तं स्नानं कुर्यात्, यत् प्रेमवर्धनं भवति। नीलोत्पलगन्धयुक्तेन जलेन, अर्धमात्रया वलेर्यां कस्तूर्या च तैलं केसरगन्धि भवति। अर्धमात्रया तगरसंयुक्तं तैलं मल्लिकापुष्पगन्धि स्यात्; वकुलपुष्पैः तु तद्वद्गन्धि भवति। मञ्जिष्ठा, तगर, चोल, त्वक्पत्र, व्याघ्रनख, नख, गन्धपत्रेण च संयुक्तं तैलं शुभगन्धि भवति। तिलात् निष्पिष्टं तैलं पुष्पैः सुसंस्कृतं पुष्पगन्धि भवति। एला, लवङ्ग, कक्कोल, जातिफल, पिप्पली, जातिपत्राणि च—एतानि मुखगन्धाय पृथक् पृथगुपयुज्यन्ते। कर्पूर, केसर, कस्तूरी, मृगमद, हरेणुक, कक्कोल, एला, लवङ्ग, जातिफल च। त्वकपत्र, नागरमूला, मुस्ता, लता, कस्तूरीका, लवङ्गकण्टक, जातिपत्रं च फलञ्च। एते गन्धद्रव्याणि मुखे स्थाप्यमानानि मुखरोगनाशनानि भवन्ति। सुप्रक्षालितं पञ्चपल्लवजलेन सुपारी मुखगन्धद्रव्यैः सुगन्धि भवति। तिक्तदन्तकाष्ठानि गोमूत्रे त्रिदिनं निमज्ज्य सुपारीवद् योजितानि मुखगन्धाय भवन्ति। समांशं त्वक्, पथ्या, अर्धमात्रया शशिभागं, ताम्बूलसमं च, मुखगन्धाय रम्यं भवति। एवं राजा स्त्रीषु सदा रक्षां कुर्यात्, तासु पूर्णं विश्वासं न कुर्यात्, विशेषतः पुत्रमातृषु। पुष्कर उवाच—राजा कुमारस्य रक्षां कुर्यात्, धर्मार्थकामशास्त्रे, धनुर्वेदे च तं शिक्षयेत्। कलासु च सत्याचार्येभ्यः शिक्षयेत्, न तु मिथ्यावादिषु वा स्तुतिप्रियेषु; शरीररक्षणप्रयुक्तं रक्षकमपि नियुक्त्य। कोपलुब्धमदगर्वयुक्तैः सह संगमं न दद्यात्; गुणसम्पन्नोऽपि दुर्नियमनः सुखैः बद्धव्यः। विनीतं कुमारं सर्वेषु कार्येषु नियोजयेत्; राजा मृगयां, सुरापानं, द्यूतं, राज्यनाशकं कर्म च वर्जयेत्। दिवास्वप्नम्, व्यर्थविहारं, कटुवचनं, निन्दां, क्रूरदण्डं, वित्तदोषं च परित्यजेत्। दुर्गविनाशः, कोषदोषः, दुर्गनिन्दा, विक्षेपः च लक्ष्मीनाशकारकाः स्मृताः। अयुक्ते काले देशे च दानं, अयुक्ते पात्रे च, स्वार्थेन च दानं—एतानि दुष्कृतानि, अधर्मकारकाणि। कामं, क्रोधं, मदं, गर्वं, लोभं, दम्भं च त्यक्त्वा, दासान् वशे स्थाप्य, पश्चात् प्रजाजनपदौ जेतव्यम्। एवं सम्पूर्णा कथा शास्त्रस्य निर्दिष्टा, यथाक्रमं, यथार्थं च।