अग्निपुराणम्

राजा धर्मनिष्ठः यावत् बालः पुत्रः वा कुमारी अवस्था न यान्ति, तावत् तेषां सम्पत्तिं, अनाथानां च सम्पत्तिं रक्षेत्। तथा पतिव्रतानां स्त्रीणां, विधवानां, अनाथानां च स्त्रीणां सम्बन्धिनः जीवतः सम्पत्तिं हरेयुः चेत्, राजा तान् चौरदण्डेन दण्डयेत्। यदि चौरैः सम्पत्तिः ह्रियते, राजा स्वयं तां सम्पत्तिं पुनः स्थापयेत्। अपि च, यः चौररक्षणे नियुक्तः तस्मात् हृतं धनं राजा पुनः प्राप्नोति; यः चौरहरितं धनं मिथ्या ददाति, सः निष्कासनीयः दण्डनीयः च। राजा गृहस्थचौरैः हृतं द्रव्यं स्वगृहे न स्वीकरोति; राष्ट्रद्रव्ये द्विजातिभ्यः विंशभागं गृह्णीयात्। विदेशात् आगच्छतां शुल्कस्य भागं विज्ञाय, हान्यादि व्ययम् अवलोक्य, राजा शुल्कं निश्चित्य व्यापारी लाभं प्राप्नुयात्। लाभस्य विंशभागं गृह्णीयात्; दण्डे अधिकं गृह्णीयात्। स्त्रीभ्यः, तपस्विभ्यः च शुल्कं न गृह्णीयात्। यदि शुल्कस्थाने दासानां दोषात् किञ्चित् नष्टं भवति, दासाः तं क्षयं पूरयन्ति; शालिधान्ये षष्ठभागं, मुद्गे अष्टभागं गृह्णीयात्। वन्यसामग्रीणां स्थानकालानुकूलं भागं गृह्णीयात्; पशु, सुवर्णे पञ्चमं वा षष्ठं भागं गृह्णीयात्। गन्ध, औषधि, रस, सर्ववस्त्र, शिलावस्त्र, पत्र, शाक, तृण, वेत, वंशी, चर्म—एतेषु, काष्ठपात्रेषु, शिलावस्त्रेषु च षष्ठभागं गृह्णीयात्; मधु, मांस, सर्षपेषु च तथा। ब्राह्मणात् राजा मृत्युकाले अपि करं न गृह्णीयात्; यदि विद्वान् ब्राह्मणः राज्यमध्ये क्षुधार्तः भवति, तद्राज्यं व्याधि, दुर्भिक्ष, आपद्भिः नश्यति; इति ज्ञात्वा राजा तस्य जीविकां दद्यात्। सर्वत्र तं पितेव पुत्रं रक्षेत्; यः राजा रक्षितः धर्मं नित्यं आचरति, तेन राज्ञः आयुः, धनं, राज्यं च वर्धते। शिल्पिनः राज्ञः कृते मासे मासे कार्यं कुर्वन्ति। पुष्करः उवाच—अधुनाऽन्तःपुरविषयाणि, धर्मार्थकामप्राप्त्युपायांश्च वक्ष्यामि। तत्र स्त्रीणां परस्पररक्षणं, सेवा च राज्ञा साधनीया। धर्मः मूलम्, अर्थः काण्डः, कर्मणः फलम् महत्; तत्र त्रय्यर्थवृक्षे रक्षणेन फलस्य भागः लभ्यते। स्त्रियः कामाधीनाः, हे राम, अतः रत्नसञ्चयः आवश्यकः। राजा यः राज्यस्य भोगं इच्छति, स्त्रीभ्यः सेवा कुर्यात्, न अतिशयम्। दुष्टा स्त्री दुष्टं आचरति, तादृशं भाषणं न स्वागतं करोति, रिपुभिः सह मिलति, गर्वं धृत्वा अहंकारं धारयति। आलिङ्गितः मुखं पिवति, दत्तं भोजनं न मूल्ययति, आरम्भे शयने, पश्चात् अपि शयने, पश्चात् जागर्ति। स्पृष्टा अङ्गानि कम्पयति, शरीरं परिवर्तयति, प्रियं वाक्यं श्रुत्वा अपि, मुखं अपसारयति। काम्यस्त्रीषु, यः उदासीनः, तस्य लक्षणं—सौन्दर्ये समये अपि, अलङ्करणं न करोति। दृष्ट्वा हर्षितः भवति, पश्यन् मुखं अपसारयति। अन्यत्र दृष्टः च, चञ्चलदृष्टिं कर्षति, अपि च मुखं पूर्णं न अपसारयति। एवं, हे भार्गव, स्वाङ्गानि, रहस्यानि प्रकाशयति, स्पृष्टं भागं सावधानेन गुप्तं करोति। दृष्ट्वा क्रीडासूचकानि, आलिङ्गनं, चुम्बनं च करोति; उक्ते सत्यं प्रत्युत्तरं ददाति। स्पृष्टा अङ्गानि रोमाञ्चितानि, स्वेदेन आवृतानि; हे राम, लघुं दानं याचति। अल्पं प्राप्य अपि, परमं हर्षं अनुभवति; नामश्रवणे स्तुतं श्रुत्वा, महत् हर्षं मन्यते। प्रियस्य हस्तचिह्नितं फलम् प्रेषयति, तस्य प्रेषितं हृदि स्थापयति। आलिङ्गनैः तस्य शरीरं अमृतवत् आवृत्य, शयने सः शयते, आरम्भे जागर्ति। अतीव जघनं स्पृशति, शयने तं जागारयति; कपित्थचूर्णेन, दधिमालया च। घृतं क्षीरयवसंयुक्तं सुगन्धितं भवति; एवं भोज्यनिर्माणे गन्धः दर्श्यते। शुद्धिः, आचमनं, विरेचनं, ध्यानं, पक्वान्ननिर्माणं, जागरणं, धूपनं, हे राम, च। गन्धायनं—एते अष्ट कर्माणि निर्दिष्टानि; कपित्थ, बिल्व, आम्र, करवीरपत्रैः च। यत् जलैः शुद्धं, तत् शुद्धम्; तेषां अभावे कस्तूर्याजलेन शुद्धिः। सरला, देवदारु, कर्पूरं, कुन्द, बाल, कुन्दुरुक, गुग्गुलु, श्रीनिवासकं च। सरजेन सह, एते एकविंशति धूपद्रव्याणि; तेषु इच्छया यथाकामं धूपं योजयेत्। द्वे द्वे द्रव्ये सरजसमं मिश्रयेत्; नखेन, तिलपिष्टेन, मधुना च। मासि, सुरा, कुष्ठं स्नानद्रव्याणि निर्दिष्टानि। तेषु त्रयाणि यथाकामं गृह्णीयात्, कस्तूर्यायुक्तं स्नानं कुर्यात्, यत् प्रेम वर्धयति। एवं धर्मराज्यस्य, स्त्रीणां, ब्राह्मणानां, शिल्पिनां च रक्षणं, शुल्कविधानं, अन्तःपुरवृत्तं, रत्नसञ्चयः, स्त्रीलक्षणानि, भोजननिर्माणं, शुद्धिप्रकाराः, धूपद्रव्याणि, स्नानविधिः च विस्तारतः दर्शितम्।