यदा बाणस्य रक्षकाः अनिरुद्धस्योषायाश्च सङ्गमं दृष्ट्वा तत् सर्वं बाणाय निवेदयन्, तदा तयोः मध्ये भीषणः संग्रामः समभवत्। तस्य वार्ता नारदेन श्रुत्वा श्रीकृष्णः प्रद्युम्नबलभद्रसमेतः गरुडारूढः सन्, महेश्वरस्य वह्निं तथा ज्वरं च विजित्य तत्र समुपागच्छत्। तत्र हरिशङ्करयोः बाणवर्षेण महासंग्रामः अभवत्; नन्दिः विनायकः स्कन्दः चान्ये च ये बाणपक्षीयाः, ते सर्वे कृष्णस्य सहायैः पराजिताः। पश्चात् विष्णोः जृम्भणास्त्रप्रभावात् शङ्करः जेतुं शक्यः अभवत्; तत्र बाणस्य सहस्रबाहवः छिन्नाः। रुद्रः शरणं याचमानः, विष्णोः अनुग्रहेण तत्र रक्षितः। विष्णोः प्रसादेन बाणः जीवितः; तदा द्विबाहुः विष्णुः शिवं प्रति उवाच—"यत् निर्भयत्वं अस्माभ्यां तुभ्यं बाणाय दत्तं तद् अविचलितं भविष्यति।" "नास्त्यत्र कश्चन भेदः; यः भेदं करोति, स नरकं याति। विष्णुः, येन शिवादयः पूज्यन्ते, स अनिरुद्धोषासमेतः विराजते।" इति। ततः सः द्वारकां गत्वा उग्रसेनयादवसमेतः प्रमोदं चकार। अनिरुद्धस्य पुत्रः वज्रः, सर्वज्ञः, मार्कण्डेयवंशसमुत्पन्नः अभवत्। बलभद्रः, प्रलम्बनाशकः, यमुनां चकार; द्विविदवानरं भग्नवान्, कौरवाणां मदं च समाप्तवान्। हरिः, एकरूपेण, रुक्मिण्यादिभिः सह रममाणः, यदुवंशे अनन्तपुत्रान् उत्पादितवान्। एवं स्थिते, अग्निः उवाच—"अहं भारताख्यानं कथयिष्यामि, यत्र कृष्णस्य माहात्म्यं वर्ण्यते। विष्णुः, पाण्डवान् निमित्तीकृत्य, पृथिव्याः भारं हृतवान्।" विष्णोः अंशात् ब्रह्मा जातः; ब्रह्मणः पुत्रः अत्रिः, अत्रेः सोमः, सोमात् बुधः, बुधात् ऐलः, ऐलात् पुरूरवाः। तस्मात् आयुः, ततः नहुषः, ततः ययातिः। पुरोः वंशे भरतः, ततः कुरुः। तस्मिन्वंशे शान्तनुः जातः; तस्मात् गङ्गायाः पुत्रः भीष्मः, तस्य भ्रातरौ चित्राङ्गदविचित्रौ, सत्यवत्याः पुत्रः च शान्तनुः। शान्तनौ स्वर्गं गते, भीष्मः विवाहितः न सन्, भ्रातॄणां राज्यं रक्षितवान्; चित्राङ्गदः शैशवे एव हतः। चित्राङ्गदेन काशिराजस्य द्वे कन्ये, अम्बिका-अम्बालिके, आनीते; भीष्मः जयिनः ताः आनयत्। विचित्रवीर्यस्य भार्ये, तस्य क्षयेन मृते, सत्यवत्याः अनुमत्याः, अम्बिकायाम् एकः राजा उत्पन्नः। अम्बालिकायां धृतराष्ट्रः, व्यासस्य पुत्रः पाण्डुः च जातौ। धृतराष्ट्रगान्धार्याः शतं पुत्राः, दुर्योधनमुख्याः, अभवन्। शतशृङ्गाश्रमे पत्न्यभावात् मृत्युः अभवत्; मुनिशापात् धर्मेण कुन्त्यां युधिष्ठिरः पाण्डवेभ्यः जातः। भीमः वातेन, अर्जुनः इन्द्रेण, मद्र्यां अश्वदेवेन नकुलसहदेवौ जातौ। पाण्डुः मद्र्यां संयुज्य मृतः। कुमारीकाले कुन्त्याः कर्णः जातः, सः दुर्योधनस्य पक्षे स्थितः। कालकृतात् कौरवपाण्डवयोः वैरम् अभवत्। दुर्योधनः, दुष्टबुद्धिः, लाक्षागृहे पाण्डवान् दग्धवान्; तस्मात् पाण्डवाः षट् मातरं सह जीविताः अपसरन्। ते एकचक्रायां ब्राह्मणगृहे तापसवेषेण स्थित्वा, वकासुरं हत्वा, निवसन्। ततः पाञ्चालदेशं गत्वा द्रौपद्याः स्वयंवरे, पञ्चभिः पाण्डवैः धनुर्विद्यापरीक्षायां सा प्राप्ता। ततः पाण्डवाः अर्धराज्यं प्राप्य, दुर्योधनादिभिः ज्ञाताः; अर्जुनः अग्निदेवात् गाण्डीवं रथं च प्राप्तवान्। अर्जुनः युद्धे कृष्णं सारथिं कृत्वा, अक्षय्यशरसम्पन्नः अभवत्; द्रोणात् ब्रह्मास्त्रं च प्राप्य, सर्वे शस्त्रकुशलाः अभवन्। कृष्णेन सह अर्जुनः खाण्डववनं दग्ध्वा, इन्द्रस्य वृष्टिं बाणवर्षेण निरस्तवान्। पाण्डवाः दिशो विजित्य, युधिष्ठिरेण राज्यं स्थाप्य, महतीं राजसूययज्ञं सुवर्णसमृद्ध्या कृतवन्तः; सुयोधनः तस्य ईर्ष्यया पीडितः। भ्रातृणा कर्णेन च प्रेरितः, शकुनिना युधिष्ठिरः अक्षदीवने आहूतः। सभायां राज्यं हारयित्वा, मायया अवमुक्तः, यथापूर्वं अष्टाशीतिसहस्रब्राह्मणान् भोजयन् अभवत्। द्वादशवर्षाणि वनवासे प्रतिज्ञां कृत्वा, तत्रापि ब्राह्मणान् भोजयन् अवसत्। धौम्यद्रौपदीषड्भिः सह, विराटस्य सभां गतः; कङ्कब्राह्मणरूपेण युधिष्ठिरः, भीमः राजपाकश्च अभवत्। अर्जुनः बृहन्नलारूपेण, तस्य भार्या सैरन्ध्री; यमपुत्रः अपि तत्र, भीमसेनः अन्येन नाम्ना, कीचकं रात्रौ हन्ता। अर्जुनः द्रौपदीं हर्तुमिच्छन्तः, कौरवान् च, विजित्य, गोः हरित्राणं कृत्वा, पाण्डवाः तेन ज्ञाताः। सुभद्रायां कृष्णभगिन्यां अर्जुनात् पुत्रः अभिमन्युः जातः; तस्मै विराटः उत्तरां दुहितरं दत्तवान्। धर्मराजस्य सप्ताक्षौहिण्यः सेनाः आसन्; कृष्णः दूतः सन्, दुर्योधनं प्रति उपवदन्, सः अनतिक्रान्तः। तस्मिन् काले दुर्योधनस्य एकादशाक्षौहिण्यः सेनाः आसन्; कृष्णः युधिष्ठिरेण अर्धराज्यं, न वा, पञ्च ग्रामान् एव याचितवान्। तद्वचनं श्रुत्वा सुयोधनः कृष्णं प्रत्युवाच—"सूच्यग्रं भूमेः न दास्यामि; युद्धाय एव स्थितः अस्मि।" इति। ततः कृष्णः विश्वरूपं दर्शयित्वा, विदुरेण पूजितः, युधिष्ठिरं प्रति उवाच—"सुयोधनं युद्धाय।" एवं कुरुपाण्डवयोः युद्धवर्णनं प्रारभते। अग्निः उवाच—"युधिष्ठिरस्य च दुर्योधनस्य च सेनाः कुरुक्षेत्रं गताः; भीष्मद्रोणादयः हृष्टाः, किन्तु ते गुरवः इति युद्धं न कृतवन्तः।" भगवाञ् पार्थं प्रति उवाच—"ये भीष्ममुख्याः, तेषां विषये शोको न कर्तव्यः; शरीराणि नश्वराणि, आत्मा तु न नश्यति।" एवं संक्षेपेण महाभारतस्य कृष्णमाहात्म्यस्य च कथा प्रवहति।