पुष्करः उवाच—दुर्गलाभं वर्णयामि। राजा दुर्गसम्पन्ने प्रदेशे वासं कुर्यात्, यत्र वैश्या: शूद्राश्च बहुलं निवसन्ति, बाह्यजनैः दुरापः प्रदेशः स्यात्। तत्र ब्राह्मणाः किञ्चित्, कर्मकर्तारः बहवः, अमिश्रजातयः, सेवायाम् निष्ठाः, जलसमृद्धः प्रदेशः प्रशस्तः। शत्रुसैन्यैः दुरापः, मृगचौरवर्जितः स प्रदेशः स्यात्। षड्विधं दुर्गं, धनुर्दुर्गं, भूमिदुर्गं, मनुष्दुर्गं, वृक्षदुर्गं, जलदुर्गं, पर्वतदुर्गं—एतेषु शक्तिमान् राजा एकं दुर्गं निर्माय तत्र वासं कुर्यात्। तेषु पर्वतदुर्गं श्रेष्ठं, अपराजेयम्, अन्यानि दुर्गानि भङ्गयितुं समर्थम्। तत्र नगरं, आपणं, देवायतनानि, यन्त्रशस्त्रसम्पन्नानि, जलसम्पन्नानि स्थानानि युक्तं दुर्गं श्रेष्ठम्। राजस्य रक्षणं वर्णयामि। विषाद्रक्षणाय पञ्चविधं विषहरम्—शिरीषः, मूत्रपिष्टः, विपार्दनः, शतावरी, छिन्नरुहा, विषघ्नी, तण्डुलीयकः, कोशातकी, कल्हारी, ब्राह्मी, चित्रपटोलिका, मण्डूकपर्णी, वाराही, धात्री, आनन्दः, उन्मादिनी, सोमराजी, विषघ्ना, रत्नं च। शुभलक्षणयुक्ते दुर्गे निवसन्, राजा देवपूजां कुर्यात्, प्रजाः रक्षेत्, दुष्टान् निगृह्णीयात्, दानानि दातुम् कारणं कुर्यात्। देववस्त्रहरणेन नरकवासः स्यात्; देवालयनिर्माणे, देवपूजायाम् निष्ठः स्यात्। देवालयाः रक्षितव्याः, देवप्रतिष्ठा कार्याः; मृत्तिका, काष्ठ, ईंटा—एतेषु निर्मिताः प्रतिमा: पुण्यदायिनीः। ईंटा, शिलायाः प्रतिमा: पुण्यदायिनीः; शिला, सुवर्ण, रत्ननिर्मिता: प्रतिमा: अतिपुण्यदायिनीः। देवालयनिर्माणेन भोगमोक्षौ लभ्यते। नाट्यगीतदानानि, तैलघृतमधुदुग्धाद्यैः देवस्नानं कृत्वा, स्वर्गं गच्छति। ब्राह्मणान् पूजयेत्, रक्षेत्; द्विजातिवस्त्रं न भुञ्जीत्। यो एकं सुवर्णं, एकां गौः, एकमङ्गुलप्रदेशं भूमिं हरति, स यावदन्तकालं नरके वसति। पापिनः सर्वपापेषु प्रवृत्तानपि न द्वेष्टव्यम्। ब्राह्मणहत्या महापापं; ये देवमदेवं, अदेवम् देवं कुर्वन्ति, ते महापापं कुर्वन्ति। रुदती ब्राह्मणस्त्री कुलं, राज्यं, जनान् विनाशयति। धर्मिष्ठः राजा साध्वीः स्त्रियः रक्षेत्; स्त्री प्रसन्ना, गृहे कुशलवती स्यात्। साधनानि सुव्यवस्थितानि, हस्तेन न व्यर्थं कुर्यात्; पितृदत्ते पतौ नित्यं सेवां कुर्यात्। पतिसंवरणे स्त्री यः पतिसंयुक्ता सती स्यात्, सा स्वर्गं गच्छति; परगृहे न हर्षयेत्, न कलहप्रियाः स्यात्। पतिसंवरणे स्त्री अलङ्कारं न धारयेत्; देवपूजायाम् निष्ठा, पतिसंहितायाः चेष्टा स्यात्। शुभाय अलङ्कारं किञ्चित् धारयेत्; यः पतिसंयुक्ता अग्निप्रवेशं कुर्यात्, सा स्वर्गं गच्छति। श्रीपूजां, गृहशुद्धिं च कुर्यात्; कार्तिके द्वादश्यां विष्णवे गौः पुत्रसमेता दातव्या। मार्गशीर्षे शुक्लसप्तम्यां सूर्यं पूजयेत्। पुष्करः पुनरुवाच—राजा ग्रामाध्यक्षं नियुक्त्वा, दशग्रामाध्यक्षं, शतग्रामाध्यक्षं, देशपतिं च नियुक्त्वा, तेषां कर्मानुसारं भोगवितरणं स्यात्; आचारः सदा परीक्ष्यः। ग्रामे दोषे ग्रामाध्यक्षः तं निवारयेत्; न शक्नुवन् दशग्रामाध्यक्षाय निवेदयेत्। दशग्रामाध्यक्षः तं श्रुत्वा यथायोग्यं कार्यं कुर्यात्; राजा देशात् धनादि लभते, तेन रक्षणं साधयति। धनिनः धर्मं लभन्ति, धनिनः कामान् भुञ्जन्ति; अर्थाभावे कर्म न भवति, यथा शुष्के ग्रीष्मे नदीः। पतितः दरिद्रः च लोके न भिन्नः; जनाः पतितात् न गृह्णन्ति, दरिद्रः न ददाति। यो राजा प्रजां पीडयति, स दीर्घकालं नरके वसति। रक्षितप्रजायाः यज्ञतपः किम्? रक्षितप्रजस्य स्वर्गः स्वगृहवत्। अरक्षितप्रजस्य राजगृहं नरकवत्; राजा शुभपापयोः षष्ठांशं गृह्णाति। रक्षणेन धर्मः, अरक्षणेन पापः। भाग्यवती स्त्री राजा, प्रियजनः, चौरैः अधीनः। निधिं लब्ध्वा श्रेष्ठो द्विजः सर्वं यथायोग्यं गृह्णीयात्। द्विजः चतुर्थांशं, अष्टमांशं, षोडशांशं जात्यनुसारं दद्यात्, निधिं धर्मेण पात्रे दद्यात्। मिथ्यावादी अष्टमांशदण्डः। स्वाम्यलाभे त्रिवर्षपर्यन्तं राजा निधिं रक्षेत्। त्रिवर्षे स्वामी आगच्छति चेत्, निधिं दद्यात्; ततः परं राजा गृह्णीयात्। स्वामी 'एष मे' इति युक्त्या वदेत्। रूपसङ्ख्यायुक्तं स्वामी निधिं लभते; बालानां, उत्तराधिकारिणां वस्तु राजा रक्षेत्। एवं पुष्करेण धर्मराजनियमाः, दुर्गविधानं, स्त्रीधर्मः, निधिप्रकरणं च सुस्पष्टं निवेदितम्।