अग्निपुराणम्

अथ पुण्यपापयोः प्रायश्चित्तविधानं, तृतीय्या, पञ्चम्या, चतुर्दश्याः व्रतानि, अशोकपूर्णिमादिव्रतानि, वारव्रतानि, नक्षत्रव्रतानि, दीपदानव्रतम्, नरकस्वरूपं, भूमिदानं, गायत्र्यां लयं च निरूप्य, कथा प्रवर्तते। अग्निः उवाच— यदा पुष्करः रामं नृपधर्मान् पृष्टवान्, यथादौ उक्तं, तदहं ते वसिष्ठ कथयामि। पुष्करः उवाच— नृपधर्मान् प्रवक्ष्यामि, यतः सर्वं ततः जायते। राजा रिपुघ्नः प्रजापालकः दण्डनिपुणश्च स्यात्। सर्वान् मन्त्रिणः प्राज्ञांश्च, धर्मलक्षणयुक्तां च रानीं नियुक्त्वा, यथाकालं विधिपूर्वकं राज्यभारसहितं संवत्सरमभिषेकं कुर्यात्। मृतस्य जीवतो वा स्नानं कार्यं, तत्र निश्चितकालो नास्ति। तिलसर्षपैः स्नानं कर्तव्यं, कुलपुरोहितस्य सन्निधौ संवत्सरमेकम्। विजयं राज्ञः उद्घोष्य, शुभासने स्थितः राजा अभयम् उद्घोषयेत्, दुर्गस्थांश्च मुक्त्वा, राष्ट्रपालकान् विमोचयेत्। पुरोहितेन अभिषेकात् पूर्वं इन्द्रहोमं शान्तिकर्म च कर्तव्यम्। अभिषेकदिने उपवास्य, वेदविहितैः मन्त्रैः वेदिपावके हविर्देयम्। वैष्णवमिन्द्रं सावित्र्यादीन् मन्त्रान्, शुभान् आरोग्यदायिनः प्राणदायिनः भयापहांश्च मन्त्रान् जपेत्। दक्षिणतो वह्नेः स्थापितं सुवर्णमयं पूर्णं आपराजितापात्रं गन्धपुष्पयुतं पूजयेत्। अग्निः दक्षिणवर्तज्वालः स्यात्, तप्तहेमसदृशः, रथमेघनादः, धूमरहितश्च। ऊर्ध्वज्वालः, सुरभिः, स्वस्तिकाकृतिः, शुद्धज्वलः, महाज्वलनः, निस्स्फुलिङ्गः, शुभः च स्यात्। मध्ये मार्जारमृगपक्षिणः न गच्छेयुः। ततः पर्वतशिखरमृत्तिकया शिरः शुद्धयेत्। वल्मीकाग्रभूम्या कर्णौ मुखं च, इन्द्रालयभूम्या ग्रीवां, राजवाटभूम्या हृदयं शुद्धयेत्। गजदन्तमृत्तिकया दक्षिणबाहुं, वृषभशृङ्गभूम्या वामबाहुं शुद्धयेत्। गणिकागृहद्वारभूम्या कटीं, यज्ञभूम्या ऊरू, गोशालाभूम्या जानुनी शुद्धयेत्। अश्वशालाभूम्या जंघे, रथचक्रभूम्या पादौ शुद्धयेत्। शुभासने स्थितः राजा पञ्चगव्येन शिरः अभिषिञ्चेत्। पूर्वदिक्क्षिप्ते सुवर्णकलशेन सर्पिषा ब्राह्मणमभिषिञ्चेत्। दक्षिणायां रजतकलशेन क्षत्रियं क्षीरेण, पश्चिमायां ताम्रकलशेन वैश्यम् दध्ना, शूद्रं मृन्मयकलशेन जलेन अभिषिञ्चेत्। ततः श्रेष्ठो बह्वृचः पुरोहितः राजाभिषेकं कुर्यात्। मधुना होमं, छान्दोगः कुशोदकेन, यथाविधि पूर्णपात्रं पुरोहितः आनयेत्। यथाविधि अग्निरक्षाकर्म कृत्वा, राजाभिषेकमन्त्रान् पठेत्। शतच्छिद्रसुवर्णपात्रेण 'या औषधयः', 'औषधीभ्यः', 'रथे' इति मन्त्रैः सुगन्धद्रव्यैः अभिषिञ्चेत्। पुष्पैः पुष्पवत्, बीजैः ब्राह्मणवत्, रत्नैः, आशया, रजतैः, देवतानां तृणोदकेन स्पृशेत्। यजुर्वेदेन, अथर्ववेदेन, गन्धद्रव्यैः, शिरः कण्ठं पीताङ्गेन, सर्वतीर्थोदकेन स्पृशेत् द्विजोत्तमः। गीतवाद्यनिनादैः, चामरवृन्तैः, सर्वौषधिपात्रेण राजानं पुरतः नेतव्यः। व्याघ्रचर्मोपधानासने स्थितः पुरोहितः, मधुपर्कादि दत्वा, राज्ञः मौलिबन्धनं कुर्यात्। ततो राजमुकुटं पञ्चषड्वारेण बध्नीयात्; तदनन्तरं नियतैः अन्यैश्च, वृषदंशचर्मणा वा, प्रविशेत्। एवं राजा धर्मे स्थित्वा, राष्ट्रस्य रक्षणं, प्रजापालनं, सर्वकर्मसु यथाविधि प्रवृत्तिं च कुर्यात्, यथोक्तविधिना सर्वेषां कल्याणाय।