अग्निपुराणम्

शृणुत, भगवन्तः, मया एकत्रितं पावनं आख्यानं यथाशास्त्रं प्रवक्ष्यामि। त्रिधाभागं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरीणां देव्या वर्णयिष्यामि। त्वरितादेवीपूजनं च तदनुष्ठानानि विवक्ष्यन्ते। अग्निः प्रोवाच—मन्वन्तराणि वर्णयामि। प्रथमः मनुः स्वायम्भुवः। पुष्करः पुनरुवाच—मरणोत्तरं शुद्धिं जातिनन्तरं च विस्तारतः कथयिष्यामि। तथैव पुष्करः—संस्कृतस्य वा असंस्कृतस्य, मरणे स्वर्गो मोक्षो वा लभ्यते इति। एते धर्मशास्त्रवितः—मनुः, विष्णुः, याज्ञवल्क्यः, हारितः, अत्रिः, यमः, अङ्गिराः, वसिष्ठः, दक्षः, संवर्तः, शातातपः, पराशरः, आपस्तम्बः, उशनाः, व्यासः, कात्यायनः, बृहस्पतिः, गौतमः, शङ्खः, लिखितः—धर्मं विवृण्वन्ति। पुष्करः पुनरुवाच—श्राद्धविधिं प्रवक्ष्यामि, यः भोगमोक्षप्रदः। अग्निः प्रोवाच—हृदये दीपवत् स्थितं आत्मानं ध्यातव्यं, हे प्रभो। अथ षट्षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः—वर्णानां धर्माः तदनु संबद्धविषयाः। अथ अष्टषष्टितमः—महापातकवर्णनम्। अथ सप्ततितमः—प्रायश्चित्तविधानम्। अथ द्विसप्ततितमः—सर्वपापप्रायश्चित्तानि। अथ अष्टसप्ततितमः—तृतीय्याः व्रतानि। अथ शताष्टितमः—पञ्चम्याः व्रतानि। अथ द्विनवतितमः—चतुर्दश्याः व्रतानि। अथ चतुर्नवतितमः—अशोकपूर्णिमादिव्रतानि। अथ पञ्चनवतितमः—वारव्रतानि। अथ षट्षण्णवतितमः—नक्षत्रव्रतानि। अथ द्विशततमः—दीपदानव्रतम्। अथ त्रिशततमः—नरकस्वरूपवर्णनम्। अथ त्रयोदशाधिकद्विशततमः—भूमिदानम्। अथ षोडशाधिकद्विशततमः—गायत्र्यन्तरलीनता। अथ सप्तदशाधिकद्विशततमः—गायत्र्यन्तरलीनता। अग्निः प्रोवाच—यथा पुष्करेण रामं नृपधर्मेषु पृष्टं आदौ, तथा अहं ते वसिष्ठ कथयामि। पुष्करः उवाच—राजधर्मान् प्रवक्ष्यामि, यतः सर्वं नृपधर्मे प्रतिष्ठितम्। राजा रिपुघ्नः, प्रजापालकः, दण्डकुशलः स्यात्। सर्वान् मन्त्रिणः पण्डितान् नियोजयेत्, धर्मलक्षणयुक्तां च राज्ञीं। यथाकालं यथाविधि, वर्षमेकं राज्यभारसहितं अभिषेकं कुर्यात्। मृतस्य वा जीवतः स्नानं कार्यम्; नियतकालो नास्ति। तिलसर्षपैः स्नानं, कुलपुरोहितेन सह, वर्षमेकं कार्यम्। जयशब्देन राज्ञः विजयमुद्घोष्य, शुभासने स्थितः राजा अभयमुद्घोषयेत्, दुर्गस्थांश्च विमोचयेत्, क्षेत्रपालांश्च मोचयेत्। पुरोहितेनाभिषेकात्पूर्वं, इन्द्रकर्म च शान्तिकर्म च कुर्यात्; अभिषेकदिने उपवासेन, वेदविहितैः मन्त्रैः वेदि अग्नौ होमं दद्यात्। वैष्णवमन्त्रान्, इन्द्रमन्त्रान्, सावित्रीमन्त्रान्, सर्वदैवत्यमन्त्रांश्च, शुभान्, कल्याणप्रदान्, आयुष्यमन्त्रांश्च, भयापहांश्च जपेत्। दक्षिणतोऽग्नेः स्थाप्य, सुवर्णमयेन पात्रेण, सौरभ्यद्रव्यपुष्पयुक्तया अपराजितां पूजयेत्। अग्निः दक्षिणवर्ताग्निशिखः स्यात्, तप्तसुवर्णसदृशः, रथमेघध्वनिसमः, धूमरहितः। ऋजुशिखः, सुरभिः, स्वस्तिकाकृतिः, प्रशान्ततेजाः, महान्, दीप्तमान्, निष्पुलकः, शुभः स्यात्। मध्यमार्गे न मृगालाः, न हरिणा, न पक्षिणः गच्छेयुः। ततः पर्वतशिखरमृद्भिः राज्ञः शिरः शुद्ध्येत्। वल्मीकोपरिस्थितमृद्भिः कर्णौ मुखं च, इन्द्रालयमृद्भिः ग्रीवा, राजवाटिकामृद्भिः हृदयं शुद्ध्येत्। गजदन्तमृद्भिः दक्षिणबाहुः, वृषभशृङ्गमृद्भिः सव्यबाहुः शुद्ध्येत्। वेश्यामन्दिरद्वारमृद्भिः कटिः, यज्ञस्थलमृद्भिः ऊरू, गोष्ठमृद्भिः जानुनी शुद्ध्येताम्। अश्वशालामृद्भिः जङ्घे, रथचक्रमृद्भिः पादौ शुद्ध्येताम्। शुभासने स्थितः राजा पञ्चगव्येन शिरः अभिषिञ्चेत्। पूर्वदिशि सुवर्णघृतपूर्णकुम्भेन ब्राह्मणमन्त्रिणम् अभिषिञ्चेत्। दक्षिणे रजतदुग्धपूर्णकुम्भेन क्षत्रियम्, पश्चिमे ताम्रदधिपूर्णकुम्भेन वैश्यं च अभिषिञ्चेत्। एवं शास्त्रविहितः धर्मः, व्रतानि, प्रायश्चित्तानि, श्राद्धादिकं, नृपधर्मः च एकत्र सम्यग् निरूपितम्।