अग्निपुराणम्

सर्वे शक्तयः विविधाः यत्र उपदिष्टाः, तत्र दुर्गचक्रस्य वर्णनं क्रमेण कृतम्। ततः सेवाव्यूहस्य उपदेशः प्रदत्तः, यत्र सर्वकार्याणां विन्यासः दर्शितः। तत्रैव त्रिलोकविजयज्ञानं, यत् सर्वमायायाः नाशनं, अध्यापनायोक्तम्। महान् मारि-मन्त्रः, शत्रुनाशकं विज्ञानं अपि उपदिश्यते। षट्कर्माणि सर्वमन्त्रेषु यथासम्बन्धं निरूप्यन्ते; तानि शृणु। अधीनतादिकर्मणां विधयः, अष्टाक्षरयुग्मेषु लेखनीयाः, विस्तारतः वर्णिताः। अत्र वसवः अष्टौ, दिशः दश, रसाः षट्, वेदाः चत्वारः, ग्रहाः नव, ऋतवः षट्, मेषाः द्वादश, चन्द्रः च, इत्येतानि विविधानि तत्त्वानि सङ्ग्रहेण निरूपितानि। सर्वकामप्रदं मन्त्रौषधियन्त्रज्ञानं उपदिश्यते। षडङ्गन्यासपूर्वकं विविधं मन्त्रज्ञानं शिक्ष्यते। त्रिसंहितां ब्रह्मविष्णुमहेश्वर्याः देव्या वर्णनं क्रमेण कृतम्। त्वरीतादिसम्बन्धिनी पूजा विधिपूर्वकं प्रतिपाद्यते। ततः अग्निः मन्वन्तराणि वर्णयति; प्रथमः मनुः स्वायम्भुवः अभूत्। पुष्करः मृत्युप्रसूत्युत्तरं शुद्धिकर्म विवृणोति। पुष्करः वदति—दीक्षितस्य वा अदीक्षितस्य, मृत्युकाले स्वर्गं वा मोक्षं लभ्यते। धर्मस्य विषयं मनुर्विष्णुयाज्ञवल्क्यहारितात्रियमाङ्गिरसवसिष्ठदक्षसंवर्तशातातपपराशरापस्तम्बुषनव्यासकात्यायनबृहस्पतिगौतमशङ्खलिखिता इत्यादयः ऋषयः अभ्यधुः। पुष्करः श्राद्धविधिं, यः भोगमोक्षप्रदः, विस्तरेण उपदिश्यति। अग्निः वदति—आत्मनं हृदयस्थं दीपवत् ध्येयम्, हे प्रभो। ततः षड्वर्णसम्बन्धी विषयाः, वर्णानां कर्तव्यविषयः, महापातकवर्णनं, प्रायश्चित्तविधिः, सर्वपापप्रायश्चित्तानि, तृतीयतिथिव्रतवर्णनं, पञ्चमीव्रतवर्णनं, चतुर्दशीव्रतवर्णनं, अशोकपूर्णिमादिव्रतवर्णनं, वारव्रतवर्णनं, नक्षत्रव्रतवर्णनं, दीपदानव्रतवर्णनं, नरकस्वरूपवर्णनं, भूमिदानविधिः, गायत्र्यां लयनं, पुनः गायत्र्यां लयनं—इत्येतानि अध्यायानुसारं प्रतिपाद्यन्ते। अत्र अग्निः वदति—यदा पुष्करः रामं राजधर्मविषये पृष्टवान्, यथा आदौ उक्तम्, तथा वसिष्ठ तुभ्यं वक्ष्यामि। पुष्करः वदति—राजधर्मं घोषयामि; तस्माद् राजधर्मात् सर्वं सम्पद्यते। राजा शत्रुनाशकः, प्रजापालकः, दण्डनिपुणः भवेत्। सर्वान् मन्त्रिणः बुद्धिमन्तः नियुक्त्वा, धर्मलक्षणयुक्तां राणीं च नियुक्त्वा, राजा यथाकालं विधिपूर्वकं वर्षपर्यन्तं राज्यभारसहितं अभिषेकं कुर्यात्। मृतस्य वा जीवतः स्नानं कर्तव्यम्; समयः न निश्चितः। तिलसर्षपैः स्नानं, कुलपुरोहितसहितं वर्षपर्यन्तं कर्तव्यम्। विजयप्रकाशनानन्तरं, राजा शुभासने स्थितः, शान्तिं घोषयेत्, दुर्गस्थं विमोचयेत्, रक्षकान् मुक्त्वा, राज्यपालनं कुर्यात्। पुरोहितेन अभिषेकपूर्वं, इन्द्रकर्म शान्तिकर्म च कर्तव्यम्; अभिषेकदिने उपवासं कृत्वा, अग्न्यां वेदीषु नियतान् मन्त्रान् जपित्वा, होमं कुर्यात्। तत्र वैष्णवमन्त्रं, इन्द्रमन्त्रं, सावित्र्यमन्त्रं, सार्वदेवमन्त्रं, शुभं, कल्याणप्रदं, आयुष्यम्, भयहरं च मन्त्रं जपेत्। एतद् सर्वं अग्निपुराणे क्रमशः उपदिश्यते।