अग्निपुराणम्

सर्वलोकस्य रक्षकर्तारौ तौ भगवतो गोपालकयो रूपं गृहीत्वा व्रजमध्यम् आगच्छताम्। यशोदया व्यग्रया कर्षणः दाम्ना उरुंठ्यां बद्धः अभवत्। तदनन्तरं कर्षणः यमलार्जुनयोः मध्ये गतः, तयोः वृक्षयोः पतनं अभवत्। शिशुस्तन्यकामः मातरं पादेन रथं अपावर्तयत्। पूतना, हन्तुं आगता, स्तन्यदानं कुर्वती भगवता निहता। ततः कर्षणः वृन्दावनं गत्वा कालियं यमुनासरोवरस्थं शमयामास। कालियं जलात् पराजित्य निष्कास्य, बलस्य स्तुतिं प्राप्तः, तालेवनं धेनुकासुरं हत्वा सुरक्षितं चकार। ततः अरिष्टं वृषरूपिणं केशिं च अश्वरूपिणं हत्वा, इन्द्रयज्ञं परित्यज्य गोपालानां यज्ञं कारयामास। इन्द्रेण वर्षं प्रेषितं पर्वतं उद्यम्य निरोधयामास। तदा गोविन्दः महेन्द्रेण पूजितः, अर्जुनाय समर्पितः। ततः प्रसन्नः कर्षणः punar इन्द्रयज्ञं कारयामास। कंसस्य आज्ञया अक्रूरः प्रशंस्यः, कर्षणः रथेन मथुरां अगच्छत्। गोप्यः प्रेम्णा तं निरीक्ष्य, साकं क्रीडयामासुः। तत्र वासोविक्रयिणं निर्जित्य वस्त्राणि गृहीत्वा। रामसहितः माल्यकारं माल्यं धारयित्वा वरं दत्तवान्। कुब्जां, तैलाभिषेकं कृत्वा, तां सिध्दां कृतवान्, हस्तिनं च हत्वा। कर्षणः रंगं प्रविश्य, द्वारस्थं मदोन्मत्तं कुवलयापीडं प्रत्यगच्छत्। कंसस्य सभायां अन्येषां सन्निधौ मल्लयुद्धे प्रवृत्तः। चाणूरं सह युध्दं कृत्वा, बलरामः मुष्टिकं सह। चाणूरः मुष्टिकः च ताभ्यां निहतौ, अन्ये मल्लाः अपि। तौ जारासन्धस्य पुत्रौ। जारासन्धः विज्ञाय मथुरां परिवृत्य यादवैः सह कंसस्य हेतोः युद्धं कृतवान्। ततः रामकृष्णौ मथुरां त्यक्त्वा गोमन्तं गत्वा, जारासन्धं युद्धे पराजित्य, पौण्ड्रकवासुदेवमपि विजितवन्तौ। द्वारकानगरं स्थापयित्वा, तत्र यादवैः परिवृतः निवसति। भूमासुरं हत्वा, तत्र कन्याः आनयत्। जनार्दनः ताः कन्याः—देवगन्धर्वयक्षसम्भूताः—रुक्मिण्याद्याः षोडशसहस्रं पत्न्यः च, अष्टौ अन्याः च विवाहं कृतवान्। सत्यभामया सह, नरकासुरस्य विजेता, हरिः गरुडेन मणिगिरिं गत्वा, इन्द्रं विजित्य दिव्यरत्नं आनयत्। पारिजातवृक्षं सत्यभामायाः गृहे स्थापयित्वा, सन्दीपनिमुनेः शस्त्रविद्यां अधिगम्य, तस्य पुत्रं पुनः प्रत्यर्पितवान्। पञ्चजनासुरं पराजित्य, यमेन मह्यं सम्मानितः। कालयवनं हत्वा, मुचुकुन्देन पूजितः। वसुदेवं देवकीं च ब्राह्मणान् भक्त्या पूजितवान्। बलभद्रः रेवत्याः सह यज्ञं कृत्वा, प्रस्थानाय सज्जः। कृष्णात् जाम्बवत्यां शांबः जातः, अन्यासु अन्ये पुत्राः। रुक्मिण्यां प्रद्युम्नः जातः, षष्ठे दिवसे बलात् अपहृतः। समुद्रं निपातितः सः शम्बरेण, मत्स्यरूपेण मच्छिकः कृतः। मत्स्यं शम्बरः गृहं नीतवान्, मायावती तत्र आसीत्। स्वं पतिं मत्स्ये दृष्ट्वा, मायावती स्नेहेन पोषयित्वा, 'अहं ते रति, त्वं मे पति' इति उक्तवती। 'त्वं कामः, शिवेन शरीरहीनः कृतः, अहं शम्बरेण अपहृता। नाहं तस्य पत्नी। त्वं मायाविद्, शम्बरं हन्याः' इति। तद् श्रुत्वा प्रद्युम्नः शम्बरं हत्वा, मायावत्या सह कृष्णं गत्वा; कृष्णः रुक्मिण्यः च हर्षितौ। प्रद्युम्नात् अनिरुद्धः उत्पन्नः, उषायाः स्वामी, महान्। बाणः, बलीपुत्रः, शोणितपुर्यां कन्या उषा। तपसा शिवस्य पुत्रः अभवत्, मयूरध्वजः। शिवः तुष्टः बाणं युद्धं दास्यामीति उक्तवान्। गौरीं शिवेन क्रीडन्तीं दृष्ट्वा, उषा पतिसम्प्राप्तये आकाङ्क्षिता। गौरी उषायै उक्तवती—'रात्रौ स्वप्ने पतिः दर्शितः भविष्यति'। वैशाखमासस्य द्वादश्यां, पुरुषः पतिः भविष्यति। गौरीवचनात् हृष्टा उषा स्वप्ने गृहं पतिं ददर्श। तद् ज्ञात्वा, चित्रलेखा सखी, तस्य चित्रं पत्रे चित्रयित्वा, अनिरुद्धं अविरोधेन आनयत्। अनिरुद्धः कृष्णपौत्रः, द्वारकात् उषया सह, बाणस्य मन्त्रिणः कुम्भाण्डस्य कन्यया सह गतः। बाणस्य रक्षिणः तयोः संयोगं दृष्ट्वा, तं निवेदितवन्तः; बाणः अनिरुद्धस्य युद्धं आरब्धवान्। नारदस्य वचनात्, कृष्णः प्रद्युम्नं बलभद्रं च गरुडमारुह्य, महेश्वरस्य अग्निं ज्वरं च पराजितवान्। हरि-शङ्करयोः युद्धे, बाणः शस्त्रवर्षं कृत्वा। नन्दि, विनायक, स्कन्दादयः कृष्णस्य सहायैः पराजिताः। शङ्करः विष्णोः जृम्भणास्त्रेण पराजितः, सहस्रबाहुः छिन्नः। रुद्रः अभयं याचित्वा, दत्तं। विष्णोः कृपया बाणः जीवितः। द्विबाहुः शिवं प्रति उक्तवान्—'यद् अभयम् अस्य बाणाय त्वया मया च दत्तं, तद् अस्ति।' 'नो भेदः अस्ति। यो भेदं करोति, नरकं याति।' विष्णुः शिवादिभिः पूजितः, अनिरुद्ध उषया सह। द्वारकां गत्वा, उग्रसेन यादवैः सह हृष्टः। अनिरुद्धस्य पुत्रः वज्रः, सर्वज्ञः, मार्कण्डेयवंशसम्भूतः। बलभद्रः प्रलम्बनाशकः, यमुनां आकर्ष्य, कपि द्विविदं भग्नवान्, कौरवाणां मदं समाप्तवान्। हरिः, एकरूपेण रुक्मिण्यादिभिः सह रममाणः, यादवेषु अनन्तपुत्रान् उत्पादितवान्। अग्निः उवाच—अहं भारतं वर्णयिष्यामि, कृष्णस्य महात्म्यं कथयिष्यामि। विष्णुः पाण्डवान् कारणीकृत्य, पृथिव्याः भारं अपाकरोत्।