पश्चिमदिशि षड्भुजं, उत्तरदिशि पद्माकृतिं, शिवायाष्टभुजं च, शिवस्य यज्ञकुण्डं तिर्यक् खन्यते, तस्य चोपरि उन्नतं तटं निर्मीयते। तस्य बहिः वेदाग्न्यर्थं त्रयो तटाः, प्रत्येकः अङ्गुलपरिमाणः, प्रत्येकः षडङ्गुलविस्तारः वा एकाङ्गुलः, तटस्य यज्ञकुण्डाकृतिः। तेषां ऊपरि योनिः स्थाप्यते, मध्यभागे पिप्पलपत्राकृतिः, तस्य ऊर्ध्वभागः एकाङ्गुलः, विस्तारः अष्टाङ्गुलः। दीर्घता यज्ञकुण्डस्य अर्धमितिः, अधः भागः कुण्डग्रीवायाः तुल्यः। पूर्व, दक्षिण, नैऋत्यकुण्डेषु योनिः उत्तराभिमुखी; अन्येषु पूर्वाभिमुखी, अथवा तयोः उत्तर-पूर्वाभिमुखी। यज्ञकुण्डस्य चतुर्विंशतितमांशः अङ्गुलः कथ्यते। क्रमेण प्लक्ष, उदुम्बर, अश्वत्थ, वट इत्येतानि द्वाराणि; शान्तिः, आत्मा, बलं, आरोग्यं चान्ये तेषां नामानि। पञ्च, षट्, सप्त हस्तपरिमाणः, एकहस्तदूरस्थः, तेषां विस्तृतिः अर्धहस्तः, आम्रपत्रादिभिः शोभिताः। तेषां पताका इन्द्रधनुषाकृति, रक्तवर्णा, कृष्णा, धूम्रवर्णा, शशिसदृशी, श्वेता, सुवर्णवर्णा, स्फटिकसदृशी च। पूर्वद्वारे रक्तपतकाः, दक्षिणद्वारे नीलपतकाः, ता निरृत्याः; पञ्चहस्तदीर्घाः, अर्धविस्ताराः, दीर्घाः, विस्तीर्णाः। पताकादण्डः हस्तेन निर्दिष्टः, पञ्चहस्तदीर्घः; तस्य उत्पत्तिः वर्मिगर्तात्, गजदन्ताग्रात्, वृषशृङ्गात् च। पद्मसमूहात्, वराहात्, गोशालात्, चतुर्मार्गात् च द्वादश भागाः मृत्तिकायाः गृह्यन्ते; अष्ट भागाः वैकुण्ठाय, पिनाकिने च। पञ्च कषायद्रव्याणि वट, उदुम्बर, अश्वत्थ, आम्र, जम्बूवृक्षत्वचः; अष्ट फलानि ऋतौ। सुगन्धितं जलं तीर्थात्, औषधिजलं च युक्तम्; पुष्पाणि, फलानि, रत्नोदकं, गोशृङ्गोदकं च यथायोग्यं। स्नानार्थं पञ्च द्रव्याणि, गोपञ्चामृतं च, पीठकृत्ये पिठं, वस्त्रं च शुद्ध्यर्थम्। सहस्रछिद्रपात्रं, रोचनां मण्डलाय, शतौषधमूलानि—विजया, लक्ष्मणा, बला। गुडूची, अतिबला, पाठा, सहदेवा, शतावरी; ऋद्धि, सुवर्चसा वृद्ध्यर्थं। प्रत्येकं स्नानाय पृथक् निर्दिष्टम्। रक्षार्थं तिलसमूहः, कुशा च, भस्मस्नानं केवलम्; यव, गोधूम, बिल्वचूर्णं बुद्धिमन्तः प्रयुञ्जते। अभ्यङ्गाय कर्पूरः, स्नानाय पात्रपार्श्वे; शय्या, द्विप्रश्व, उत्तानं, वस्त्रं च। यथार्थधनं शय्या विधीयते; पात्रं घृतमधुयुक्तं, सुवर्णदण्डः च। पुष्टिकरं शिवपात्रं, लोकपालपात्राणि; निद्रापात्रं, शान्तिपात्रं कुण्डसंख्यया। द्वारपालपात्रं, धर्मपात्रं, शान्तिपात्रं, वास्तुपात्रं, लक्ष्मीपात्रं, गणेशपात्रं, अन्यानि पात्राणि च। धान्यसमूहात् पात्राणि, वस्त्रमालाभिः भूषितानि, सुवर्णपूरितानि, सुगन्धितजलसिक्तानि। फलपूरितानि पात्राणि, पत्रादिलक्षणानि पात्राणि, वस्त्रैः आवृतानि, श्वेतसर्षपाः च। विसर्जनाय लाजाः, ज्ञानखड्गः, हविपात्रं, ताम्रस्रुवा च। पादाभ्यङ्गाय घृतमधुयुक्तं पात्रं; त्रिशतकुशमयासनं, बाहुप्रमाणम्। चतुर्भुजं, चौरसं आसनं, पलाशपत्रमयम्; तिलपात्रं, हविपात्रं, अर्धपात्रं, शुद्धिपात्रं च। अष्टविंशति द्रव्याणि—धूपपात्रं, स्रुवा, टोकं, आसनं, व्यजनं, शुष्कसमिधः। पुष्पाणि, पत्राणि, गुग्गुलु, घृतदीपाः, धूपः, अक्षताः, त्रिसूत्रं, गोघृतं, यवः, तिलाः। कुशः शुद्ध्यर्थं, त्रीणि मधुराणि, दश समिधः, बाहुप्रमाणस्रुवा, हस्तः सूर्यादिग्रहशान्त्यर्थं। समिधः अर्क, पलाश, खदिर, आम्र, पिप्पल, उदुम्बर, शमी, दूर्वा, कुशा—एकशताष्टसमिधः। तदभावे यव, तिल, गृहद्रव्याणि; द्वि वस्त्रं देवाद्यर्थं, पात्रं, स्रुवा, आवरणं च। आचार्यपूजायां मुद्राः, मुकुटः, वस्त्राणि, हारः, कर्णफलं, कङ्कणं च, धनविषये किञ्चित् न कुर्वीत। तदभावे पाठकैः, ऋत्विक्भिः, ज्योतिष्भिः, शिल्पिभिः कृतं पूजनं तुल्यं भवति। वज्रसूर्यशान्त्यर्थं नीलमणयः, नीलरत्नानि, मुक्ताः, पुष्पाणि, पद्मानि, शङ्खाः, अष्टमरत्नं वैदूर्यं च। वेटिवरः, माधवीलता, क्रान्ता, रक्तचन्दनम्, अगरु, उत्तमचन्दनम्, सारिका, कङ्कुष्टा, शङ्खिनी, अन्यौषधानि। सुवर्णं, ताम्रं, रक्तधातु, रजतं, कांस्यं, सीसकं, हरितालं, मञ्जिष्ठा च। रक्तमृत्तिका, सुवर्णं, माक्षिका, पारदं, अग्निवर्णमृत्तिका, गन्धकं, अभ्रकं—अष्टमणयः, धान्यवर्गः च। गोधूमः, तिलः, माषः, मूषिका, यवः, निवारा, श्यामकः—अष्टधान्यवर्गः। एवं अष्टविधधान्यं निर्दिष्टम्। ईश्वरः उवाच—स्नानं कृत्वा द्विविधं नित्यकर्म च, गुरुः प्रणवरूपार्थनिष्ठः, सह शिष्यैः, प्रतिमाभिः, ब्राह्मणैः, अग्निशालां गच्छेत्। तत्र पूर्ववत् शान्त्यादिद्वाराणि क्रमशः पूज्य, तेषां परिक्रमणं, शाखाद्वारपालानां पूजनं च कुर्यात्। एवं शास्त्रविहितानां द्रव्याणां, यज्ञकुण्डादिकृत्यां, द्वारपूजायां च, विधिवत् आचार्यः श्रद्धया सर्वं सम्पादयेत्।