अग्निपुराणम्

शुभलक्षणयुक्तः लग्नः, शुभग्रहैः दृष्टः, शुभसंयुक्तश्च, यदि बृहस्पतिवेणुशुक्रैः सह सञ्जातः स्यात्, तदा स बलं दीर्घायुष्यम् च ददाति। तत्र राज्यम्, शौर्यम्, ऐश्वर्यम्, पुत्राः, कीर्तिः, धर्मश्चादयः बहवः सन्ति; लग्नस्य प्रथमं, सप्तमं, चतुर्थं, दशमं च कोणाः इति कथ्यन्ते। तत्र बृहस्पतिर्वेणुशुक्रबुधाः सर्वसिद्धिदायकाः भवन्ति; तृतीयैकादशचतुर्थेषु पापकाः शुभफलदाः स्युः। उन्नतिसम्बद्धे कर्मणि यदि न स्यात्, तर्हि पञ्चविधं क्षेत्रमित्येतत् परित्यज्य, तिथ्यादीनि वा धनरूपेण ज्ञात्वा, बुद्धिमन्तः तानि योजयेत्। हस्तात् द्वादशपदानि दूरं यावत्, अग्रे मण्डपं निर्मातव्यम्; सः चतुरः द्वारः चतुरस्रः च भवेत्, स्नानार्थं तस्यार्धमात्रः भवेत्। एकमुखः वा चतुर्मुखः, उग्रः पूर्वोत्तराभिमुखः वा, गजसमः दशहस्तः, अथवा यथायोग्यं मण्डपः निर्मीयते। उत्तरदिशि द्विहस्तवृद्ध्या, शेषाः अष्टमण्डपाः; मध्यभागे चतुरश्रं वेदिकां कर्णस्तम्भेन संयुक्तां स्थापयेत्। वेदिकापादयोः मध्ये देशं त्यक्त्वा, नव वा पञ्च वह्निकुण्डानि, एकं वा, शैवाय दारुतले, पूर्वे वा, आचार्यविहितं वा स्थाप्यं। शतपञ्चाशत्कर्मणि मुष्टिप्रमाणं, शतायाङ्गुलिप्रमाणं, सहस्राय हस्तप्रमाणं, दशसहस्राय द्विहस्तप्रमाणं कुण्डं स्यात्। लक्षार्चायां चतुरश्रं कुण्डं, कोट्यर्चायां अष्टहस्तं, पूर्वे चन्द्रार्धाकृतिं, दक्षिणे त्रिकोणं कुण्डं स्थापयेत्। पश्चिमे षडशृङ्गं, उत्तरदिशि कमलाकृतिं, शैवाय अष्टाश्रं; शैवकुण्डं तिर्यक् खनितं, उपरि उन्नततटं च भवेत्। तस्य बहिः वेदाग्न्यर्थं त्रयः तटाः, प्रतितटं अङ्गुलिप्रमाणं, षडङ्गुलिप्रमाणं वा, कुण्डरूपं च। एतेषां उपरि योनिः स्थाप्या, मध्यभागे पिप्पलपत्राकृतिः, ऊर्ध्वं एकाङ्गुलिः, अष्टाङ्गुलिप्रमाणं च चौड्यं। दीर्घता कुण्डार्धप्रमाणं, अधस्तात् कुण्डकण्ठसमानं; पूर्वदक्षिणनैऋत्येषु कुण्डेषु योनिर्उत्तरेण मुखं धारयेत्। अन्येषु पूर्वमुखं, तयोः वा ईशानाभिमुखं; कुण्डस्य चतुर्विंशांशः अङ्गुलिः इति कथ्यते। प्रवेशद्वाराणि क्रमशः प्लक्ष, उदुम्बर, अश्वत्थ, वट इत्येतानि; शान्तिः, आत्मा, बलं, आरोग्यं, इत्यादीनि तेषां नामानि यथाक्रमम्। पञ्चषट्सप्तहस्तदीर्घाणि, हस्तमात्रविस्थितानि; तेषां चौड्यं अर्धमात्रं, आम्रपत्रादिभिः भूषितानि। इन्द्रधनुषः सदृशानि, रक्त, कृष्ण, धूम्र, शशिसदृशप्रभा, श्वेत, कनक, स्फटिकाभानि पताकानि भवन्ति। पूर्वतः रक्तध्वजाः, दक्षिणतः नीलवर्णाः निरृत्याः; पञ्चहस्तदीर्घाः, अर्धचौड्यः, दीर्घविस्तीर्णाः च ध्वजाः। ध्वजदण्डाः हस्तेन निर्दिष्टाः, पञ्चहस्तप्रमाणाः; वल्मीकात्, गजदन्ताग्रात्, वृषशृङ्गात् वा गृह्यन्ते। पुष्करसमूहात्, वराहात्, गोष्ठात्, चत्वरात् द्वादशमृत्तिकाः आदेयाः; अष्टौ वैकुण्ठाय, पिनाकिने च। पञ्चकषायाः वट, उदुम्बर, अश्वत्थ, आम्र, जम्बुचर्मभ्यः गृह्याः; अष्टौ ऋतुफलानि च। पुण्यतीर्थोदकं, सर्वौषधोदकं च स्नानाय योग्यं; पुष्पफलानि, रत्नोदकं, गोशृङ्गोदकं चोच्यते। स्नानाय पञ्च द्रव्याणि, पञ्चगव्यामृतं, पिष्टकौशेयादीनि च शुद्ध्यर्थं योजयेत्। सहस्रछिद्रघटः, मण्डलाय रोचना, शतौषधमूलानि—विजया, लक्ष्मणा, बला च। गुडूची, अतिबला, पाठा, सहदेवा, शतावरी, ऋद्धिः, सुवर्चसा च वृद्ध्यर्थं स्नानाय पृथक् पृथक् निर्दिष्टानि। रक्षार्थं तिलपर्वतः, कुशा च, भस्मस्नानमेव; यव, गोधूम, बिल्वचूर्णानि धारणीयानि। लेपनाय कर्पूरः, स्नानाय घटपार्श्वौ, शय्या, द्वौ उपधानौ, उपशयः, वस्त्रं च। यथाधनं शय्या विधेय्या; तैलघृतमधुयुक्तं पात्रं, सुवर्णदण्डः च स्थापनीयः। पुष्टिकरः शिवार्घपात्रं, लोकपालानां पात्राणि, निद्राय एकं पात्रं, शान्त्यर्थं कुण्डसंख्यया पात्राणि च। द्वारपालानां, धर्माय, शान्त्यर्थं पात्राणि; वास्तोः, लक्ष्म्याः, गणेशस्य पात्राणि, अन्यानि च पात्राणि। धान्यपर्वतानां पात्राणि, वस्त्रमालाभिः भूषितानि, सुवर्णपूर्तानि, सुरभ्युदकसिक्तानि। फलपूरितानि पात्राणि, पत्रपात्राणि, शुभचिह्नानि च; वस्त्रैः आवृतानि पात्राणि, श्वेतसरषपाणि च आनीयन्ताम्। क्षिपणाय लाजाः, ज्ञानखड्गः, अाहवनीयपात्रं, तस्य च छादनेन, ताम्रशृच् च। पादाभ्यङ्गाय तैलघृतमधुपात्रं, त्रिशतकुशमयः प्राकारः, बाहुप्रमाणः च। चतुरश्राणि, समचतुरस्राणि चासनानि, पलाशपत्रमयानि च; तिलपात्रं, आहवनीयपात्रं, अर्धपात्रं, शुद्धिकर्ता च। अष्टाविंशति द्रव्याणि—धूपपात्रं, स्रुचः, कुटुम्बकं, आसनं, व्यजनं, शुष्कसमिधः। पुष्पाणि, पत्राणि, गुग्गुलुः, घृतदीपाः, धूपः, अक्षता, त्रिसूत्रं, गोघृतं, यवाः, तिलाः च। शुद्ध्यर्थं कुशा, त्रिमधु, दशसमिधः, बाहुप्रमाणः स्रुक्, सूर्यादिग्रहशान्त्यर्थं हस्तः च। समिधः अर्क, पलाश, खदिर, आम्र, पिप्पल, उदुम्बर, शमी, दूर्वा, कुशा—एतेषां शताष्टकसंख्या विधेयाः। एवं विधिना, यथोक्तद्रव्यसंपन्नं, यथाविधानं, यथाक्रमं च, सर्वमङ्गलमयं कर्म सम्यक् सम्पद्यते।