अग्निपुराणम्

वरुण्याः आसने षड्-दलस्थाने मित्रम् उद्दिश्य मधुरान्नं समर्पयेत्। रुद्रस्य तु अधमस्थाने वातकोणस्य, स्नेहपाकं तन्नं समर्पयेत्। तस्य अधः रुद्रदासस्थानि मांसं निवेदयेत्; उत्तरमार्गे भूमिधराय षड्-दलासने कृष्णमाषं बलिं समर्पयेत्। आपः शिवकोणात् अधः, तथा सायाय तस्मिन्नेव स्थाने, क्रमशः दधि क्षीरं च विधिवत् पूज्य समर्पयेत्। मध्यस्थे चतुर्भुजासने ब्रह्मणे पञ्चगव्ययुक्तं सर्पिषा पायसं हुतं दद्यात्। ईशानादि वातकोणान्तेषु चतुर्दिशासु, क्रमशः चरकादिभिः गृहरक्षिणः पूजनीयाः। चरकीं सर्पिर्मांसं, विदार्याय पद्मपात्रे दधि, पूतानाय पित्तं रक्तं च बलिं दद्यात्। पापराक्षसीं अस्थिभिः रक्तपित्तांशैः पूजयेत्; पूर्वदिशायां स्कन्दाय कृष्णमाषोदनं दद्यात्। दक्षिणदिशायां अर्यमणे पुल्सयुक्तं पिष्टकं, वारुणदिशायां जम्भकाय मांसं रक्तेन सह समर्पयेत्। उत्तरदिशायां पिलिपिञ्जाय रक्तशालि पुष्पं दद्यात्; अथवा सम्पूर्णं गृहम् कुशदधिक्षीरजलैः पूजयेत्। गृहे वा नगरे वा एकोनशीत्यासनैः पूजां कुर्यात्; त्रिपद्रेखाः, कोणेषु षड्-दलासनानि स्थापनीयानि। ईशानादि दिशासु रक्षकाः, नागादयः द्विसंवेशेषु, मरीच्यादयः षड्-दलासनानि, ब्रह्मा नवासनः इति ज्ञेयम्। नगरे ग्रामे वा पत्तने शतासनं गृहम् अपि भवेत्; कोणेषु द्विरेखास्तम्भौ स्थापनीयौ, यः सदा दुर्जयः दुर्ग्रहः। यथा देवालये व्यवस्था, तथा शतासनगृहे; तत्र ग्रहाः, स्कन्दादयः, षड्-दलासनानि ज्ञेयानि। चरकादयः तत्त्वासनानि, पूर्ववत् रेखास्तम्भाः; प्रदेशस्थापनायां त्रिशत्चतुर्थ्यधिकचत्वारिंशदासनं गृहम् स्थापयेत्। ब्रह्मा, मरीच्यादिदेवताः चतुर्षष्टाक्षरैः वर्णिताः; अष्टसाराः, अग्नयः च पञ्चचत्वारिंशदाक्षरैः उक्ताः। ईशानाद्याः शक्तयः नवाक्षराः; चरकादयः, रज्जुवंशपूर्वकाः अपि तथैव। वास्तुमण्डलं सहस्राक्षरं वंशे ज्ञेयम्; तत्र न्यासः नवधा, प्रदेशवास्तुनुसारम्। वेतालाकृत्यवेद्यायां वास्तु पंचविंशत्यक्षरं स्मृतम्; अन्यं वास्तु नवाक्षरं, अन्यं षोडशाङ्गं। षट्कोणत्रिकोणवृत्तमध्यस्थे चतुर्भुजं स्थापनीयम्; वास्तु-खने पृष्ठभागः समः, ब्रह्मशिलायाः स्थापनं कुर्यात्। शवाधारे प्रतिष्ठायां, प्रतिमास्थापने च, पायसं नैवेद्यं दद्यात्, सर्वेभ्यः अपि। पूर्वोक्तवास्तुन्यासे, तस्य मापं पञ्चहस्तम्; वास्तु सदा गृहराजमानमाने श्रेष्ठम्। ईशादिदेवानां चलदेवताभिः बाह्यपूजा पूर्ववत्; प्रत्येकदेवतायाः त्रिबलिं क्रमशः दद्यात्। शुभकाले भूतबलिं दत्त्वा, शिलानां क्रमस्थापनं कुर्यात्; मध्यसूत्रे शक्तिं उत्तमं च अनन्तं कुम्भे स्थापयेत्। मूलं 'न' अक्षरे स्थाप्य, शिलां कुम्भे स्थापयेत्; अष्टकुम्भाः, शुभद्राद्याः, पूर्वादिदिशासु क्रमशः स्थापनीयाः। दिशारक्षकान् शक्तिस्थानकूपेषु स्थाप्य, नन्दाद्याः शिलाः क्रमशः व्यवस्थापयेत्। भित्तिमध्ये अधिष्ठिताः प्रभुप्रतिमाः; तत्र धर्माद्यष्टकं कोणात् कोणं विभजेत्। शुभद्राद्येषु, नन्दाद्यः चतुरः अग्निकोणेषु स्थापनीयाः; अजिताद्यः पूर्वविजयादिदिशासु स्थापयेत्। ब्रह्मा उपरि स्थाप्यः, महेश्वरः सर्वव्यापी; तयोः स्थापनं दिव्यभवने मध्येत्य् उपधारयेत्। बलिं दत्त्वा, शस्त्रमन्त्रं पाठयेत्, विघ्नदोषनिवारणाय; पञ्चशिलानां स्थापनायां लघुचिह्नं यथायोग्यं दद्यात्। मध्यस्थे पूर्णशिलास्थापनं, अर्धं शुभद्रकुम्भे; पद्मादिषु नन्दाद्यः कोणेषु अग्निदिशादिक्रमशः स्थापनीयाः। चतुर्वस्तु मातृस्वरूपं मध्यभागे स्वीकरोत्; हे पूर्ण, त्वं महाविश्वं सर्वसंयोगस्वरूपः। सर्वं पूर्णं कुरुत्र, हे अंगिरसपुत्र; हे नन्द, त्वं नन्दिनी, मनुष्यानां मध्ये त्वां स्थापयामि। भवनं मध्ये सुखेन स्थिता भव, यावत् चन्द्रसूर्यताराः तिष्ठन्ति; हे वसिष्ठकन्ये, देहिनां दीर्घायुः, कामं, श्रीं, सुखं च देहि। भवनस्य रक्षां सदा यत्नेन कुर्यात्; हे शुभे, सर्वलोकानां कल्याणं सदा कुरु, हे कश्यपवंशजा। हे देवी, सदा जीवनदायिनी कामपूरणी, सदा श्रीदायिनी; हे विजया, सदा अत्र श्रीं जीवनं च ददातु। हे विजया देवी, सदा अत्र मया स्थापिता भव; हे भार्गवी, सदा विजयं कल्याणं च ददातु। हे शुद्धे, अतिकल्पितशेषदोषनाशिनी, सिद्धिमोक्षदायिनी शुभे; सदा अत्र सर्वत्र विश्वरूपे स्थिता भव। आकाशं वेद्यां कृत्वा, तत्र त्रितत्त्वानि स्थापयेत्; तदनन्तरं प्रायश्चित्तबलिं विधिना दत्त्वा, यज्ञं विसर्जयेत्। ईश्वरः उवाच— भवनमध्यस्थे लिङ्गप्रतिष्ठां वक्ष्यामि, या भोगमोक्षदायिनी; सदा देवतादिने एताः विधयः भोगमोक्षार्थं कुर्यात्। चैत्रे च माघारम्भे वर्जयित्वा, पञ्चमासेषु, गुरौ शुक्रे वा उदिते, त्रिकरणाद्ये स्थापना कार्य्या।