एकदा, देवालयनिर्माणार्थं शुभे मण्डपे, द्वारपूजनादिकं कृत्वा, मन्त्रैः सम्यगनुष्ठानं समाप्त्य, विधिपूर्वकं अघोरास्त्रयुतं सहस्रहोमं कर्तव्यमिति शास्त्रे निर्दिष्टम्। ततो भूमिं समं कृत्वा, सुलेपनं च कृत्वा, दिशः शुद्धयित्वा, सुवर्णदधितण्डुलैः दक्षिणावर्तरेखाः अंकनीयाः। तस्यां भूमौ, ईशानकोणे पूर्णकलशं स्थाप्य, तत्र शिवस्य पूजनं विधाय, ऋत्विजं सत्कृत्य, तेन जलपूर्णेन कलशेन खननयन्त्राणि प्रोक्षयेत्। बाह्ये भूतगणान् प्रीणयित्वा, दिशां बलिं दत्त्वा, भूमिं प्रोक्ष्य स्नाप्य, खननयन्त्रादीनि पूजयेत्। अन्यः कलशः, युगच्छदनेन आच्छादितः, द्विजातिनः स्कन्धे स्थाप्यते, गीतवाद्यब्राह्मणनिनादैः सह गच्छति। कलशपूजनं कृत्वा, अग्निकुण्डस्य शुभक्षणे, मधुसिक्तेन संस्कृतकुदालेन भूमिं खनयेत्। खनितां भूमिं नैऋत्ये स्थाप्य, कलशजलं कुण्डे निषिञ्च्य, ततः तद्वापि पूर्वसीमायाम् आनयेत्। तत्र किञ्चित् स्थित्वा, भूमिपर्यन्तं परिभ्रम्य, यत्र यत्र ईशानान्तं सीमाङ्कुरान् सिञ्चेत्। एवं कलशपरिक्रमणानन्तरं अर्घ्यदानं विधीयते; ततो भूमेः स्वामी भवेत्। यदि भूमिः शर्करायुक्ता वा जलपूर्णा वा, तद्विष्णुदोषशुद्ध्यर्थं भूमिं खनयेत्; यदि किञ्चिदन्यदस्ति, कन्या तदनुसारं निष्कासयेत्। यदि पुरुषः केशहीनः, दन्तहीनः, वा क्षीररहितः, तदा अग्न्यादिध्वजात् पतिताक्षरैः तत्रापवित्रवस्तुस्थितिं बोधयेत्। कर्ममात्रं विकलाङ्गत्वेन, पश्वादिप्रवेशेन, गतिस्वरैः च दिशाः ज्ञेयाः। मातृकाष्टकं फलकमध्वा भूमौ च अंकनीयम्; कण्ठज्ञानं मातृकागणेन, पूर्वाद्यन्तदिगनुक्रमेण, विज्ञेयम्। यत्र गणः नास्ति, तत्र लोहम्; 'क'गणे अग्निचूर्णं, 'च'गणे भस्म, 'ट'गणे पाश्चात्ये अस्थि, 'त'गणे इष्टिका, 'प'गणे कपालम्, 'य'गणे कृमिर्वा तद्वत्, 'श'गणे धातुं, 'ह'गणे रजतम् उपयुज्य, अन्येषां च पापकराणि वस्तूनि स्थाप्य, जलप्रक्षालनं कृत्वा, अष्टाङ्गुलपरिमाणेन भूमिं पूरयेत्। अल्पपादमात्रं गभीरं खनित्वा, तत्र स्निग्धां भूमिं स्थाप्य, मुषलेन ताडयेत्; तत्र भूमिं समं लेपयित्वा, आचार्यः प्रवर्तेत्। स सर्वान्नहोमं गृहीत्वा, वर्ण्ये मण्डपे गच्छेत्; द्वारपूजनं कृत्वा, पश्चिमद्वारात् प्रविशेत्। तत्र आत्मशुद्ध्यादिकं, अग्निकुण्डमण्डपसंस्कारं, कलशस्य वर्धनपात्रसंयोगं, दिक्पालशिवपूजनं च विधायेत्। अन्यथा पूर्ववत् अग्न्युत्पत्तिपूजनादिकं सम्पूर्णं कृत्वा, यजमानसहितः शिलास्नानमण्डपं गच्छेत्। तत्र देवालयलिङ्गशिलाः पादादिनाम्ना, अष्टाङ्गुलोन्नता, चतुरस्रा, सुसंस्कृताश्च भवन्ति। शिलाः शिलामय्यां देवालये, ईष्टिकायां तु अर्धमात्राः; शिलामये शिलापट्टाः, ईष्टिकामये ईष्टिकाः। नवमुखादिलक्षणाङ्किताः, पद्माङ्किताः; नन्दा, भद्रा, जया, रिक्ता, पूर्णा च पञ्चम्यः। एषु, पद्मः, महापद्मः, शङ्खः, मकरः, सागरः च पञ्च; एते निधिकुम्भाः, अधः क्रमशः स्थाप्याः। नन्दा, भद्रा, जया, पूर्णा, अजिता, अपराजिता, विजयाः, मङ्गला, धरणी च नवशिलाः। सुभद्रा, विभद्रा, सुनन्दा, पुष्पनन्दकः, जया, विजयाः, कुम्भः, पूर्णः, उत्तरः च अन्याः। एते नव निधिकुम्भाः क्रमशः स्थापनीयाः; आसनं स्थाप्य, तान् लक्षयित्वा बाणेन ताडयेत्। सर्वे त्रीच्छदनैः, भूम्या, गोमये, गोमूत्रे, क्वाथैः, सुगन्धजलैः च आवृत्याः। 'हूं फट्' इत्यस्त्र मन्त्रेण शुद्धिस्नानं कृत्वा, विधिवत् पञ्चगव्येन, पञ्चामृतेन च स्नापयेत्। अन्तः सुगन्धजलस्नानं कृत्वा, तेषां नाम्ना चिह्नयेत्; फलरत्नहेमगोशृङ्गजलैः स्नापयेत्। शिलां चन्दनेन अभ्यक्त्य, वस्त्रैः संवृत्य, सुवर्णमयमासनं दत्त्वा, यज्ञस्थले दक्षिणाभिमुखं परिभ्रम्य स्थापयेत्। हृदि कुशशय्यायां वा शय्यायां स्थाप्य, पूजयित्वा, विवेकेन पञ्चभूताद्युपर्यन्तं तत्त्वसमूहं विन्यसेत्। त्रिविधं तत्त्वं त्रिषु विभागेषु क्रमशः, बुद्ध्यादेरन्तं मनसि, चित्तसूक्ष्मपर्यन्ते विन्यस्येत्। सूक्ष्मादारभ्य पृथिव्यन्तं, येषां स्वरूपं शिवज्ञानम्, तेषां तत्त्वानां तदधिपतीनां च, हृदि स्वमन्त्रेण पूजनं कुर्यात्। पुष्पमालादिलक्षणस्थलेषु, यथाक्रमं—'ॐ हूं शिवतत्त्वाय नमः, ॐ हूं रुद्राय शिवतत्त्वाधिपाय नमः, ॐ हां विद्यात्मने नमः, ॐ हां विष्णवे विद्यात्माधिपाय नमः, ॐ हां आत्मतत्त्वाय नमः, ॐ हां ब्रह्मणे आत्मतत्त्वाधिपाय नमः'—एवं पृथिव्यग्नियजमानसूर्यवारिवायुमासादीन् पूजयेत्। प्रत्येकस्य तत्त्वस्य अष्टमूर्तयः शिलासु विन्यस्याः, सर्वे पाशुपतिः, उग्ररुद्रः, भवः, ईश्वरः। महादेवो भीमश्च, तेषां रूपांशाः क्रमशः—'ॐ पृथिव्याः रूपाय नमः, ॐ पृथिव्याः अधिपाय नमः'—एवं मन्त्रारम्भे, लोकपालान् स्वबीजाक्षरैः क्रमशः पूजयेत्। एवं स्थाप्य, तैः मन्त्रैः वा स्वबीजैः कलशान् पूजयेत्; इन्द्रादीनां बीजाक्षराणि यथाक्रमं वक्ष्यामि—'लूं, रूं, शूं, पूं, वूं, यूं, मूं, हूं, क्षूं'—इति नवशिलायाः विन्यासः। शिलायाः पञ्चधा विन्यासः; प्रत्येकस्य तत्त्वस्य पञ्च रूपाणि, पृथिव्यादौ सृष्टौ विन्यस्येत्। ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, ईश्वर, सदाशिव—एते पञ्च रूपाधिपतयः तत्रैव पूर्ववत् पूजनीयाः।