संख्यानां समूहेषु, आयुः यमेन, वर्षेण, तिथिना, ध्रुवेण च निर्धार्यते। सूर्य, चन्द्र, ईश, दुर्गा, श्री, विष्णु मन्त्रैः, भोजपत्रे लेखनं विधीयते। मन्त्रजपस्य स्थैर्येण, गौरमूत्रसदृशरेखया, एकादिभिः त्रिभिः, तत्र त्रयचतुष्कसमाप्त्यन्तं स्पष्टं रेखान्वितं कुर्यात्। मरुत्सम्बन्धिभिः, आकाशेन, मरुत्भवैरपि षष्ठिचत्वारिंशदधिकैः चरणैः, यथासम्बन्धं, पासाख्यस्य पतनस्पर्शात्, विषमसंख्यायाः आरम्भे शुभत्वादिकं निश्चितं भवति। एकत्रिसमूहारम्भे, अन्तेऽपि अष्टत्रिसमूहैः, ध्वजाद्यर्थे, न्यूनाः अशुभाः, विषमाः शुभादिकं ददति। आ, इ, प, ल्ल, वि, च अन्यैः, षोडशपूर्वस्वरैः सह, तेषां प्रारम्भस्वरैः, त्रिपुरमन्त्राः निर्मीयन्ते। बीजाक्षरं ह्रीं, प्रणवस्यारम्भे, नमःसमाप्ते पूजायाम्, मन्त्राः द्विसहस्रं दशगुणं, शतषष्ट्यधिकं च। आं, ह्रीं मन्त्रौ सरस्वत्याः चण्डिकायाः च, गौरीदुर्गायाः च, आं, श्रीं मन्त्रौ श्रीविषये। क्षौं, कौं मन्त्रौ सूर्याय, आं, हौं शिवाय, आं, गं गणेशाय, आं मन्त्रः हर्यर्थे अपि। एकशतपञ्चदशैकप्रारम्भैः, षोडशस्वरैः च, तैः सर्वैः मन्त्राः निर्मीयन्ते। सूर्याय, ईशाय, देव्यै, विष्णवे, अक्षरगत्याः, इन्द्रादिभिः, प्रत्येकं वर्तने त्रिशतषष्टिः मन्त्राः। आचार्यः, दीक्षितः, जपं, ध्यानं, शिष्यदीक्षणं च कुर्यात्। ईश्वरः उवाच—अधुनाऽहं संक्षेपेण, क्रमशः स्थापने वर्णयिष्यामि, गुहे। आसनं, शक्तिः, शिवः, लिङ्गं, तेषां शिवाणुयोगं च। स्थापने पञ्चधा, तेषां रूपाणि कथयामि। ब्रह्मशिलासंयोगे, विशेषतः स्थापना कथ्यते। विधिवत् स्थापना आसनस्य नियोजनं, स्थापनेन वियुक्तं न, तद् दृढस्थापनं उच्यते। लिङ्गस्य अपाकरणपूर्वकं, उत्थापनं, तत्र लिङ्गोत्थानेन, विदुषां दीक्षा क्रियते। उक्तं स्थापने द्विधा विष्ण्वाद्यर्थे, सर्वेषु तेषु, परमशुभचैतन्यं आह्वयेत्। भित्तिप्रभृतिवैषम्येन, मन्दिरेषु अपि पञ्चधा, मन्दिरनिर्माणेच्छया, भूमिं परीक्षेत्। शुक्ला, घृतगन्धयुक्ता; रक्तवर्णा, सुरभिगन्धयुक्ता; पीता, कृष्णा, मद्यगन्धरहिताः—एताः भूमयः, यजमानाद्यर्थे, क्रमशः। पूर्वे, उत्तरदिग्भ्यः, सर्वत्र, पूर्वभूमिः विशेषतः प्रशस्ताः; गर्ते, पूर्णा, मृद्व्याप्ता, उत्तमत्वं प्राप्नोति। भूमिः उत्तमत्वं अधमत्वं च जानीयात्, वा जलप्रक्षालितं; अस्थिचरकोलाद्युपरिष्टात् दूषितं चेत्, आचार्यः सम्यक् शुद्धिं कुर्यात्। नगरस्य, ग्रामस्य, दुर्गस्य, वा गृह-मन्दिरनिर्माणे, गोद्वारेण पुनः पुनः खननं वा कृषिं कुर्यात्। मंडपे, द्वारपूजाद्यन्ते, मन्त्रसमाप्त्याः, अघोरास्त्रसहस्राहुतिं विधिवत् कुर्यात्। भूमिं समं कृत्वा, लेपनं कृत्वा, दिशः शुद्धिं कुर्यात्; सुवर्ण, दधि, अक्षतान्, दक्षिणावर्तेन रेखान् कुर्यात्। मध्यभागे, ईशानकोणे, पूर्णकलशं स्थाप्य, शिवं पूजयेत्; पूज्याचार्यं सम्मान्य, तेन जलं खननयन्त्रे छिंसयेत्। बहिर्दैत्यगणान् शमयित्वा, दिशः हविः दद्यात्; भूमिं स्नाप्य, खननयन्त्रादीन् पूजयेत्। अन्यः कलशः, वस्त्रयुगलेन आच्छादितः, द्विजकन्धे स्थाप्यते, गीतवाद्यब्राह्मणध्वनिसंयुक्तः। कलशपूजासमाप्ते, शुभे अग्निकुण्डसमये, मधुयुक्तेन दीक्षितशूलिना, खननं कुर्यात्। भूमिं नैऋत्ये स्थाप्य, कलशजलं गर्ते सिञ्चेत्; ततः इच्छितपूर्वसीमायाम् नयेत्। तत्र क्षणं स्थित्वा, भूमिं प्रदक्षिणं कृत्वा, सीमाचिन्हानि सिञ्चेत्, यावत् ईशानप्रदेशः। तत्र अर्घ्यदानं विधानं, कलशप्रदक्षिणानन्तरम्; ततः भूमिस्वीकृतिं कुर्यात्। भूमिः शिलायुक्ता वा जलयुक्ता चेत्, दोषनिर्णये, पुनः खननं कुर्यात्; यदि परद्रव्यं, कन्या विधानानुसारं निष्कासयेत्। यदि पुरुषः केशरहितः, दन्तरहितः, स्तनरहितः, तदा शुभाक्षरपतनं, अग्निध्वजाद्युपरि, तत्र परद्रव्यं दर्शयति। क्रियायाः प्रमाणं विकृताङ्गत्वेन जानीयात्; पशुप्रवेशाद्येन, गत्युत्तरणेन, शब्देन, दिशाः सूच्यन्ते। अष्टमातृसमूहं फलकं वा भूमौ लिखेत्; कांटज्ञानं समूहक्रमेण, पूर्वाद्यन्तदिशानुगतं, निश्चितं भवति। समूहाभावे, लोहम्; कसमूहः, अग्निचारकोलम्; चसमूहः, भस्म; टसमूहः, नैऋत्ये अस्थि। तसमूहः, ईंटा; पसमूहः, कपालम्; यसमूहः, कृमिः वा; शसमूहः, धातुः। हसमूहः, रजतम्; अन्यसमूहात्, अशुभद्रव्याणि; जलसिञ्चनं, अष्टाङ्गुलपरिमाणेन भूमिपूरणं कुर्यात्। पादादल्पं गर्तं खनित्वा, तत्र तृणभूमिं स्थाप्य, मुद्गरेण ताडयेत्; तत्र भूमिं लेप्य, समं कृत्वा, आचार्यः आगच्छेत्। सामान्याहुतिं गृहीत्वा, वर्णनीयं मंडपं गच्छेत्; द्वारपूजां कृत्वा, पश्चिमद्वारेण प्रविशेत्। तत्र आत्मशुद्धिं, अन्यक्रियाः, अग्निकुण्ड-मंडपदीक्षां, कलशस्य वृद्धिपात्रसंयोगं, दिशापाल-शिवपूजां च कुर्यात्। पूर्ववत् अग्निसम्भवपूजासर्वक्रियाः कुर्यात्; यजमानसहितः, शिलास्नानार्थं मंडपं गच्छेत्। एवं विधिना, मन्त्रशास्त्रानुसारं, स्थापनादिकं कृतं भवति; भूमिपरीक्षा, शुद्धि, पूजनं, यथाक्रमं, विधिपूर्वकं सम्पद्यते।