अथ एकदा गुरुः शिष्यस्य दीक्षार्थं वेदविधिपूर्वकं सर्वं यथाक्रमं समारम्भम् अकरोत्। प्रथमं गुरुः द्विहस्तपरिमाणं अष्टाङ्गुलोन्नतं वेदीं निर्माय तत्र श्रीपर्णपत्रादिसंस्तरणे अनन्तमनः स्थापयामास। ततः शिष्यं पूर्वाभिमुखं उपवेशयित्वा, सम्पूर्णरूपेण तं कृत्वा, मेखला, तण्डुल, मृत्तिका, भस्म, दूर्वा, गोमयगोलकैः पूजनं अकरोत्। तदनन्तरं सिद्धतण्डुल, दधि, अभिषिक्तजलैः अभिषेकं कृतवान्; क्रमशः क्षीरतण्डुलैः, ज्ञानेश्वरमन्त्रैः च तस्य पूजनं समापयामास। घटैः स्नानं सम्पन्नं, स्वधा स्थापयित्वा, शुद्धवस्त्राणि धारयित्वा, शिवस्य दक्षिणे शिष्यं उपवेशयामास। पूर्ववद् उपवेशनस्थाने पुनः शिष्यस्य पूजनं कृतवान्, शिरोवस्त्र, योगपट्ट, मुकुट, कृपाण, कुम्भैः च पूजनं अकरोत्। मालिका, पुस्तकादिभिः, पालकीचिन्हादिभिः च, दीक्षा, व्याख्या, प्रतिष्ठाया धर्मज्ञः गुरुः शिष्यं नियुक्तवान्। सम्यक् परीक्षणं कृत्वा, विधिपूर्वकं कर्म अकरोत्; आदेशं घोषयामास—‘शिष्यं नमस्कृत्य, महेश्वरं प्रणम्य।’ विघ्नशमनाय, ज्वालानां निवारणाय, याचना कृतवान्—‘त्वया उपदिष्टोऽहं गुरुरूपेण, दीक्षार्थम्।’ तदनन्तरं—‘शास्त्रज्ञः शिष्यः मया दीक्षितः, शिव! मन्त्रचक्रस्य तुष्ट्यर्थं पञ्चपञ्चार्पणं कुर्यात्।’ इति निवेदितवान्। पश्चात् पूर्णार्पणं दत्वा, शिष्यं स्वदक्षिणे स्थापयित्वा, तस्य दक्षिणहस्ते क्रमशः कनीयाद्यङ्गुलीनि स्थापयामास। दर्भाग्रभस्मनिष्ठितैः शिष्यं स्पृशित्वा, पुष्पाणि हस्ते स्थाप्य, प्रणामं कारयामास। घटे, अग्नौ, शिवे, स्वात्मनि—तत्र तत्र कर्मारम्भः कृतः; शास्त्रपरीक्षितान् शिष्यांश्च स्वीकर्तव्यं गुरुणा। राज्ञः, ब्राह्मणस्य, पुरुषस्य, अन्येषां च, दीक्षा यथेष्टं भवति; ‘आं श्रां श्रौं पशुं हूँ फट्’ इत्येतैः शस्त्रराजमन्त्रैः दीक्षायाः प्रारम्भः। तदनन्तरं ईश्वरः उवाच—दीक्षितः शिवं, विष्णुं, सूर्यं, अन्यांश्च पूजयेत्; शङ्ख, नगाडा, आदिस्वरैः, पञ्चगव्यैः अभिषेकं कुर्यात्। देवपूजकः स्वकुलं उन्नयति; यत् पापं लक्षकोटिवर्षेषु सञ्चितम्, तद् घृताभिषेकात् अग्नौ दह्यते। घृतमात्रस्नानेन देवः भवति; चन्दनाभिषेकात् नन्दीप्रभृतिभिः पूजां कृत्वा, स्तुतिभिः देवान् सदा स्तौति। ते पूर्वपारदृश्यम्, मन्त्रदृष्टिं, बुद्धिं, भोगमोक्षौ च ददाति; सूक्ष्मप्रश्नग्रहणेन शुभाशुभफलानि द्वाभ्यां निश्चीयन्ते। त्रिभिः जीवात्मा मूलतत्त्वं; चतुर्भिः ब्राह्मणादीनां बुद्धिः; पंचादौ तत्त्वानि, शेषं जपकर्म। एकत्र, त्रयात्र, त्रयसमूहान्ते, द्वयान्ते, मध्ये अशुभं, मध्ये मध्यम्, त्रयमध्ये इन्द्रः शुभः। संख्यानां समूहस्य, आयुः यमेन, संवत्सरेण, तिथिना, ध्रुवेण च निश्चीयते; सूर्य, चन्द्र, ईश, दुर्गा, श्री, विष्णुमन्त्रैः, भूरजपत्रे लिखेत्। दृढजपेन, गोमूत्ररेखासदृश्या, एकादारभ्य, त्रीणि, त्रिचतुष्कसमाप्तिपर्यन्तम्। मरुतः, आकाशः, मरुत्प्रभवः, चतुशष्टिसोपानानि; पतनस्पर्शद्यूते, विषमाद्यशुभशुभं निश्चीयते। एकत्र, त्रयसमूहादारभ्य, अष्टत्रयान्ते; ध्वजाद्यर्थे, न्यूनानि अशुभानि, विषमाणि शुभानि। ‘आ, इ, प, ल्ल, वि’ आद्यैः, षोडशपूर्वस्वरैः; तैराद्यैः स्वरेण, त्रिपुरमन्त्राः। बीजं ‘ह्रीं’ प्राणवाद्यैः, ‘नमः’ अन्ते; मन्त्राः द्विसहस्रं षष्टिशतं च। ‘आं’ ‘ह्रीं’ सरस्वत्याः, चण्डिकायाः; गौरी, दुर्गायाः; ‘आं’ ‘श्रीं’ श्रीमन्त्राः। ‘क्षौं’ ‘कौं’ सूर्याय; ‘आं’ ‘हौं’ शिवाय; ‘आं’ ‘गं’ गणेशाय; ‘आं’ हरये। शतपञ्चाशदेकाद्यैः, षोडशस्वरैः; तैराद्यैः सर्वे मन्त्राः। सूर्य, ईश, देवी, विष्णोः, अक्षरगमनेन, इन्द्राद्यैः, प्रत्येकचक्रे त्रिशतषष्टिः; दीक्षितः गुरुर्जपं, ध्यानं, दीक्षां कुर्यात्। तदनन्तरं ईश्वरः उवाच—स्थापनं संक्षेपेण क्रमशः कथयामि, गुह! आसनं, शक्ति, शिवः, लिङ्गं, शिवाणुयोगः। स्थापनस्य पञ्च प्रकाराः; ब्रह्मशिलायोगे विशेषतः स्थापनं कथ्यते। विधिपूर्वकं स्थापने आसनं स्थाप्यते; आसनस्य स्थापनं, स्थापनात् न पृथक्, स्थिरस्थापनं कथ्यते। लिङ्गोत्थापनपूर्वकं, उत्थापनं; लिङ्गोत्थापने, दीक्षां कृत्वा, बुद्धिमान् स्थापनं कुर्यात्। उक्तं स्थापनं विष्ण्वाद्यर्थं द्विविधं; सर्वेषु, परमशुभचेतनां आवाहयेत्। अधिष्ठानादिभेदेन, मन्दिरेषु पञ्च प्रकाराः; मन्दिरनिर्माणे भूमिं परीक्षेत्। शुक्ला, घृतगन्धयुक्ता; रक्त, रक्तगन्धयुक्ता; पीता, कृष्णा, मद्यगन्धरहिताः—एवं भूमयः याज्ञिकाद्यर्थे। पूर्व, उत्तर, सर्वत्र, पूर्वभूमिः विशेषतः प्रशस्तः; गर्ते पूर्णा, बहुमृत्तिकायुक्ता, उत्तमाः। भूमिं उत्तमां अधमपर्यन्तं, वा जलादिना धौतां, ज्ञेयम्; अस्थिचरकोपदूषितां, गुरुर्निर्यातयेत्। नगर, ग्राम, दुर्ग, वा गृह, देवालयनिर्माणार्थं, पुनः पुनः उत्खननं वा पशुप्लावनं कृत्वा, भूमिं यथायोग्यं संस्कृतवान्।