अग्निपुराणम्

श्रूयतां, भगवतः रामस्य शासनात् भरतः पूर्वं मथुरानगर्यां प्रविश्य तां नगरीं विनाशयामास। तत्र नटपुत्राणां त्रयः कोटयः तीक्ष्णैः शरैः निहतान्। तस्यां सिन्धुतटे वसन्तं दुष्टं गन्धर्वं नटनामानं तस्य च तक्षकं पुष्करं च पुत्रौ तत्रैव अवशिष्टौ। ततः भरतः शत्रुघ्नसहितः राघवमभिवन्द्य निर्गतः, रामः तु तत्र स्थित्वा युद्धे दुष्टान् निहत्य शेषजनान् धर्मेण पालयामास। वाल्मीक्याश्रमे रामस्य द्वौ उत्तमौ पुत्रौ, कुशः च लवः च, जातौ। जनकनन्दिनी सीता जनापवादेन परित्यक्ता अपि, तयोः पुण्यशीलं लोके प्रसिद्धम् अभवत्। रामः स्वपुत्रौ राज्ये स्थाप्य, दशसहस्राणि दशशतानि वर्षाणि, 'अहं ब्रह्मास्मि' इति चिन्तयन्, ब्रह्मध्यानपरः अभवत्। अथ अग्निर्वदति—हरिवंशस्य प्रवृत्तिं कथयामि। विष्णोः पद्मनाभात् ब्रह्मा, तस्मात् अत्रिः, अत्रेः सोमः, सोमात् पुरूरवाः उत्पन्नः। तस्मात् आयुः, ततः नहुषः, ततः ययातिः। ययातेः यदुः तुर्वसुः च, ताभ्यां देवयानी जाता। द्रुह्युः, अनुश्च, पुरुश्च जाताः। शर्विष्ठा वृशपर्वणः कन्या। यदुवंशे यादवाः, तेषां मध्ये वसुदेवः श्रेष्ठः। पृथिव्याः भारहरणाय वसुदेवदेवक्योः षड्वत्सराः, हिरण्यकशिपोः पुत्राः, योगमायया देवक्यां निवेशिताः। विष्णोः शक्त्या ते देवक्याः गर्भे पूर्वं निवेशिताः। सप्तमः गर्भः रोहिण्यां निवेशितः, स एव बलरामः। अष्टमे कृष्णः, कृष्णपक्षाष्टम्यां, अर्धरात्रे, चतुर्भुजः जातः। स तु द्विभुजः शिशुः देवक्या वसुदेवेन च स्तुतः। वसुदेवः कंसभयात् तम् यशोदायाः शय्यायां न्यवेशयत्। यशोदायाः कन्यां गृहीत्वा देवक्याः शय्यायां स्थापयामास। कंसः शिशुक्रन्दनं श्रुत्वा तां शिलायां क्षिप्तवान्। सा तु, देवक्याः अष्टमगर्भरूपिणी, मम मृत्युरासीदिति अग्निरुवाच। कंसः, मम अशरीरवाणीं श्रुत्वा, तदा गर्भान् निहन्तुम् आरब्धवान्। या कन्या देवक्यै विवाहकाले दत्ता, सा नष्टा, किन्तु या शिला क्षिप्ता, सा व्योम्नः वाक्यं प्रोवाच—"कंस, मां किं पातयसि? त्वद्वधार्थं जातः पुरुषः आगतः, स देवस्वरूपः पृथिव्याः भारहरणाय।" एवं उक्त्वा, या इन्द्रेण सुम्भादीन् हत्वा स्तूयते, सा आर्या, दुर्गा, वेदयोनि, अम्बिका, भद्रकाली च। सा भद्रा, क्षोम्या, क्षेमकरी, बहुभुजा—तस्यै नमः। यः त्रिसन्ध्यायां तस्याः नामानि जपति, स सर्वान् कामान् आप्नोति। कंसः पुनः पूतनादीन् शिशुवधाय प्रेषयामास। तदा यशोदा नन्दश्च वसुदेवेन समर्पितौ तं शिशुं पालयामासतुः। रक्षायै, भयात्, रामकृष्णौ गोपैः सह गोकुले वसन्तौ, गवां चारणेन विहृतवन्तौ। तत्र कृष्णः यशोदया व्यग्रया दाम्ना ऊरुधन्ये बद्धः। स तु यमलार्जुनयोः मध्ये गच्छन्, तौ वृक्षौ भञ्जयामास। मातुः स्तनं पिपासुः, शक्रम् अपि रथेन निवार्य, शकटं पादेन अपवर्तयामास। पूतना स्थन्यदानेन हन्तुं प्राप्ता, सैव कृष्णेन निहता। व्रजं गत्वा, कृष्णः कालियं यमुनायाः ह्रदे निगृह्य, तं निर्जले कृत्वा, तेन स्तुतः। ततो धेनुकासुरं हत्वा तालवनं सुरक्षितवान्। अरिष्टं वृषरूपिणं, केशिं अश्वरूपिणं च हत्वा, इन्द्रयागं परित्यज्य, गोपालानां यज्ञं कारयामास। गिरिं उद्धृत्य, इन्द्रेण वर्षं निरुद्धम्। ततः गोविन्दः महेन्द्रेण पूजितः, अर्जुनाय समर्पितः। ततः कृष्णः तुष्टः सन्, इन्द्रयागं पुनः कारयामास। ततः कंसस्य आज्ञया अक्रूरेण स्तूयमानः, रथेन मथुरां गतः। गोपीभिः स्नेहात् निरीक्षितः, ताभिः सह क्रीडितः। तत्र वासोहरं न दातुम् इच्छन्तं वासोहरं जित्वा वस्त्राणि गृहीतवान्। रामेण सह माल्यं धारयित्वा, मालाकाराय वरं दत्तवान्। कुब्जां स्नेहाद् अङ्गुलिप्रसारयित्वा, हस्तेन स्रग्धरां कृतवान्, द्वारि द्विपं हत्वा। रंगभूमौ प्रविश्य, द्वारि मदोन्मत्तं कुवलयापीडं जघान। कंसादीनां राजसभायां उपविश्य, मल्लयुद्धं कृतवान्। चाणूरं कृष्णः, मुष्टिकं बलरामः युद्धे हत्वा, अन्यांश्च मल्लान् निहन्ति। ते चाणूरमुष्टिकौ जरासन्धस्य पुत्रौ। जरासन्धः तद्वृत्तं श्रुत्वा, मथुरां समभ्यक्रम्य, यादवैः सह कंसस्य कृते युद्धम् अकरोत्। ततः रामकृष्णौ मथुरां परित्यज्य, गोमन्तं गतौ, जरासन्धं युद्धे पराजित्य, पौण्ड्रकवसुदेवमपि विजित्य, द्वारकानगरे स्थाप्य, यादवैः परिवृतः तत्र वासं कृतवान्। ततः भौमासुरं हत्वा, तत्र कन्याः आनीय, ताः जनार्दनेन परिणीताः—देवगन्धर्वयक्षकन्याः, षोडशसहस्रं पत्न्यः, तासु प्रमुखा रुक्मिणी, अन्याश्चाष्टौ। सत्यभामया सहितः, नरकस्य वशीकर्त्ता, हरिः गरुडारूढः, मणिपर्वतम् अगच्छत्। तत्र इन्द्रं जित्वा, दिव्यं मणिं गृहीत्वा, पारिजातवृक्षं सत्यभामागृहं नीतवान्। सान्दीपनि गुरोः शस्त्रविद्यां ज्ञात्वा, तस्य पुत्रं पुनरानीय दत्तवान्। पञ्चजनासुरं जित्वा, यमेन पूजितः। कालयवनं हत्वा, मुचुकुन्देन सत्कृतः। वसुदेवं देवकीं च भक्तैः ब्राह्मणैः च सम्मानितवान्। बलभद्रः रेवाद्यां हुत्वा, प्रयाणाय समुत्सुकः। कृष्णात् जाम्बवत्यां शाम्बः जातः, अन्यासु अन्ये पुत्राः। रुक्मिण्यां प्रद्युम्नः जातः, षष्ठे दिवसे बलात् अपहृतः। एवं श्रीकृष्णस्य दिव्यचरितं संक्षेपेण संप्रवर्णितम्।