एवं श्रीभगवान् आद्यगमप्रसङ्गे महायोगविद्यायाः गूढमन्त्रविद्यां विस्तारयन् प्रवदति। ओं हों क्षीमिति इति संयोगः, रागः शुद्धज्ञानं नियतिः च, कलाङ्गेन सह कालः मायाऽविद्येति सप्त तत्त्वानि निर्दिष्टानि। विद्यायां रलवशषसाक्षराणि षट्, प्रणवाद्याः शब्दाः एकविंशतिः गण्यन्ते। तत्र ओं नमः शिवाय सर्वेश्वराय, हं शिवाय, ईशानमस्तकाय, तत्पुरुषमुखाय, अघोरहृदयाय, वामदेवगुह्याय, सद्योजातरूपाय; ओं नमः नमः गुह्यगुह्याय रक्षाय अक्षराय सर्वेश्वराय तेजस्वरूपाय परमेश्वराय स्वभावेन—ओं आकाशः। ओं, अद्य रुद्ररूपाणां लोकानां च वर्णनम्। प्रथमं वामदेवः, ततः सर्वभावोद्भवः। तत्र वज्रसन्निभशरीरः प्रभुः, धारकः, क्रमशो महाप्रभायुक्तः, कुमारः प्रशान्तनामा, परमाक्षरः कथ्यते। शिवः सशिवः बभ्रुः अक्षयः शम्भुश्च, द्वौ अदृष्टरूपौ, अन्यः रूपवर्धनः। मनोन्मनः महाबलः चित्राङ्गः कल्याणश्च—एते पञ्चविंशतिः ज्ञेयाः। मन्त्रः घोरामरौ, द्वौ बीजौ, द्वे नाड्यौ—पूषा हस्तिजिह्वा, व्यानः प्रभञ्जनः। एकेन्द्रियविषये रूपमेव, पादे च नेत्रे; शब्दः स्पर्शः रूपं—त्रीणि गुणानि मन्यन्ते। अत्र सुषुप्तावस्था, रुद्रदेवता कारणं च। सृष्ट्यादिकं समस्तं ज्ञानस्थितं चिन्तयेत्। तत्र ताडनं छेदनं प्रवेशः संयोगश्च; हृदयदेशात् ज्ञानान्निष्कर्ष्य गृह्णीयात्। शक्तिं आत्मनि स्थाप्य संहृत्य, पात्रे निवेशयेत्; रुद्रं कारणं कृत्वा, बालस्य सूचना दद्यात्। मातापितरौ आहूय, बालं हृदि स्पृशेत्; पूर्वमन्त्रेण प्रविश्य, तदात्मनि स्थापयेत्। यथोक्तं आकृष्य गृह्य, आत्मनि संयोजयेत्; वामहस्तेन गर्भे संयोगं कुर्यात्, द्वादशान्तात् गृह्य। देहसिद्धिं जन्माधिकारं, भोगं लयम्, नाडिशुद्धिं तत्त्वस्पष्टतां च साधयेत्। सर्वमलपाशादिबन्धननिवृत्त्यर्थं विधिपूर्वकं प्रायश्चित्तं शताहुतिं च कुर्यात्। अस्त्रबीजमन्त्रेण बन्धनं शिथिलयेत्, अशुद्धिशक्तिं गुह्यं कुर्यात्, छिन्द्यात्, पिडयेत्, वृत्तिम् स्थापयेत्। दाहः, अक्षराणां अभावः, प्रायश्चित्तं च विधीयते; रुद्राण्याः आह्वानं पूजनं रूपगन्धार्पणं च। "ओं ह्रीं रूपगन्धः शुल्कः—हे रुद्र, गृह्णीहि! स्वाहा!"—शाम्भवीशासनं उद्घोष्य, रुद्रं कारणं विमोच्य, चैतन्यं आत्मनि स्थाप्य, बन्धनसूत्रे निवेशयेत्। शिरसि बिन्दुं स्थाप्य, ततः मातापितरौ विमोच्य; विधिनाऽनुष्ठानं समर्प्य, सर्वकर्माणि पूरयेत्। ज्ञानकर्मणि ताडनादिकं यथपूर्वं कुर्यात्; विशेषबीजमन्त्रं प्रयुञ्ज्यात्, एवं ज्ञानं शुद्ध्यति। श्रीभगवान् उवाच—अधुनाऽपि एकतत्त्वदीक्षा संक्षेपेण कथ्यते; सूत्रबन्धादिकं विधिवत् कुर्यात्। कालाग्निशिवपर्यन्तानि तत्त्वानि चिन्तयेत्; समस्तानि तत्त्वानि सूत्रे मणिमालायामिव अन्वयेन स्थापयेत्। शिवतत्त्वादीन्याहूय, गर्भादिकं कर्म यथपूर्वं मूलमन्त्रेण कृत्वा, समस्तशुल्कं दद्यात्। ततः तत्त्वनियमव्रतेन पूर्णाहुतिं दद्यात्; तेनैव शिष्यः मोक्षं प्राप्नोति। शिवसंयोगाय स्थैर्यस्थापनाय च, पूर्णाहुतिं दत्त्वा, शिवपात्रेण अभिषेकं कुर्यात्। भगवान् पुनरुवाच—शिवं पूज्य, शिष्यादीनां अभिषेकं कुर्यात्; अष्टचन्दनपाटेषु नवान् क्रमशः स्थापयेत्। तत्र क्षारवारिसागरः, क्षीरसागरः, दधिसागरः, घृतसागरः, इक्षुरससागरः, मद्यसागरः, मधुसागरः—एवं अष्टसागराः स्थापयेत्। तेषु अष्टविद्येश्वरान् संख्यया स्थापयेत्; एकं चूडकं रुद्रं, श्रीकण्ठं द्वितीयं। सप्तमः परमशिवः त्रिमूर्तिः एकाक्षः, सर्वोच्चशिवः; सप्तमः सूक्ष्मनाम्ना अनन्तः, अष्टमः रुद्रः। मध्यदेशे शिवं, सागरं, शिंवमन्त्रं च स्थापयेत्, यजमानमण्डपस्थ स्नानमण्डपे। द्विहस्तपरिमाणं अष्टाङ्गुलोन्नतं वेदीं निर्माय, श्रीपर्णासनाद्युपरि अनन्तमनः स्थापयेत्। शिष्यं पूर्वाभिमुखं उपवेश्य, सम्पूर्णं कृत्वा, मेखला, तण्डुल, मृद, भस्म, दूर्वा, गोमयपिण्डैः पूजयेत्। ततः सिद्धतण्डुलदधिस्नानं कुर्यात्; क्रमशः क्षीरतण्डुलैः, विद्येश्वरमन्त्रैः च। घटैः स्नानं कुर्यात्, स्वधास्थापनसहितम्; शुद्धवस्त्रैः वस्त्रयित्वा, शिवस्य दक्षिणे उपवेश्य। पूर्वोक्ते आसने शिष्यं पुनः पूजयेत्, पगडी, योगपट्ट, किरीट, कटार, कुम्भेन। माला, पुस्तक, पालकी, चिह्नैः च, दीक्षास्वीकृत्य, व्याख्यानप्रतिष्ठायाः कर्तव्यं ज्ञात्वा, अद्यप्रभृति तव। सम्यक् परीक्षणं कृत्वा, विधिं कुर्यात्; आदेशं घोषयेत्—"शिष्यं नमस्कृत्य, ततः महेश्वरं नमः—"। विघ्नदाहनिवृत्त्यर्थं याचना कुर्यात्—"त्वया उपदिष्टः अहं, गुरुरूपेण, अभिषेकसाधनाय।" "यः शास्त्रपरः, स मया शिवेन अभिषिक्तः; मन्त्रचक्रस्य तुष्ट्यर्थं पञ्चपञ्चाहुतिं दद्यात्।" ततः पूर्णाहुतिं दद्यात्, शिष्यं स्वदक्षिणे स्थापयेत्; शिष्यस्य दक्षिणहस्ते, कनिष्ठादिसर्वाङ्गुलीनि क्रमशः स्थापयेत्। एवं श्रीभगवता आद्यगमे दीक्षाविधिः, तत्त्वज्ञानं, रुद्रपूजनं, शिष्यसंस्कारः च, मन्त्रविद्यायाः गूढार्थेण, श्रद्धया, क्रमशः उपदिष्टम्।