शृणु, भगवतः आदेशेन यथोक्तं विधिं संप्रवक्ष्यामि। तत्र, शिरसि किरीटं धारयित्वा, भोगाय कवचांशं समर्पयेत्। तत्त्वशुद्ध्यर्थं हृदि तद्वत् पूर्ववत् संस्थापनं कुर्यात्। शिरसा बद्धपाशस्य विमोचनाय, तं पाशं सम्यक् विमुच्य, शतवारं जपं कुर्यात्। तथैव, पाशविमोचनाय आत्मनः शस्त्रजपं समाचरेत्। शस्त्रविद्यया पाशं छिन्द्याद् यथा शशाङ्ककला-बीजेन। "ॐ ह्रीं स्थापितपाशाय हः फट्" इति मुक्त्वा, शस्त्रविद्यया पूर्ववत् पाशं मण्डलं कुर्यात्। ततः सर्पिषा समिद्धे जुहुयात् शशाङ्ककला-शस्त्रविद्यया। शस्त्रविद्यया पाशाङ्कुरनाशाय पञ्च होमाः कार्या:। दोषप्रायश्चित्तनाशाय अष्टहोमं कुर्यात्—"ॐ हः शस्त्राय ह्रूं फट्" इति उच्चार्य, हृषीकेशं हृदि आवाह्य, पूजनं च होमं च समाचरेत्। पूर्वोक्तविधिना अधिकारहोमं कुर्यात्—"ॐ हां सारार्घ्यं गृहाण स्वाहा" इति। हे हरि, त्वया एष पशुः सम्पूर्णपाशदग्धः न बध्यः स्थाप्यः। न बन्धने स्थितव्यं—एवं शिवाज्ञा प्रकाश्यते। विमोच्य पश्चात्, ज्ञानमूर्तिं गोविन्दं नियोजयेत्। भुजं प्रसार्य, अर्धदर्शिनं शशाङ्कमण्डलसदृशं स्वभावं धारयित्वा, लयमुद्रया आत्मानं संहित्य, ततः सृष्टिमुद्रां धारयेत्। सूत्रेण संयोज्य, पूर्ववत् जलबिन्दुं स्थापयित्वा, अग्निपितरौ पुष्पादिभिः सम्पूज्य, विमोचयेत्। ईश्वर उवाच—अनन्तरं विद्यायाः संयोगः शशाङ्ककला सहितः पूर्ववत् कार्यः। ततः तत्त्वं यथावत् वर्णयेत्। "ॐ होँ क्षीमिति" इति विद्यायाः संयोगः। रागः, शुद्धविद्या, नियतिः, कला, माया, अविद्या—एते सप्त तत्त्वानि। र, ल, व, श, ष, स—एतानि षडक्षराणि विद्यायाम्। प्रणवाद्याः शब्दाः एकविंशतिः सन्ति। "ॐ नमः शिवाय सर्वेशाय, हं शिवाय, ईशानाय शिरसे, तत्पुरुषाय वक्त्रे, अघोराय हृदये, वामदेवाय गुह्याय, सद्योजाताय रूपाय, ॐ नमो नमः गुह्यतमाय, रक्षाय, अक्षराय, सर्वेशाय, तेजोरूपाय, परमेशाय, स्वभावतः—ॐ व्योम।" इति। ततः रुद्रस्वरूपाणि लोकांश्च वर्ण्यन्ते—प्रथमं वामदेवः, ततः सर्वभावोद्भवः। वज्रसन्निभशरीरः प्रभुः, क्रमशो महाप्रभायुतः, बालः प्रशान्ताख्यः परमाक्षरः कथ्यते। शिवः, सशिवः, बभ्रुः, अक्षयः, शम्भुश्च; द्वौ अदृष्टरूपौ, अन्यः रूपवर्धनः। मनोन्मनः महाबलः, चित्राङ्गः, ततः कल्याणः—एते पञ्चविंशतिः संज्ञायाः। घोरामरौ मन्त्रः, द्वौ बीजे, द्वे नाड्यौ—पूषा, हस्तिजिह्वा, व्यानः, प्रभञ्जनः। एकेन्द्रिये रूपमेव विषयः, पादः चक्षुः च; शब्दः, स्पर्शः, रूपं—एते गुणास्त्रयः। अत्र सुषुप्तिः अवस्था, रुद्रः देवता कारणं च। सर्वाणि सृष्ट्यादीनि ज्ञानस्थितानि चिन्तयेत्। तत्र ताडनं, छेदनं, प्रवेशनं, संयोगश्च; हृदयदेशात् ज्ञानतः आकृष्य गृह्णीयात्। शक्तिं स्वात्मनि स्थापयित्वा, पात्रे निधाय, रुद्रं कारणं आवाह्य, बालस्य निवेदनं कुर्यात्। पितरौ आवाह्य, बालं हृदि स्पृशेत्; पूर्वमन्त्रेण प्रविश्य, तदात्मनि स्थापयेत्। पूर्ववत् आकृष्य गृह्णीयात्, स्वात्मनि संयोजयेत्; वामहस्तेन गर्भे संयोज्य, द्वादशान्तात् गृह्णीयात्। शरीरसिद्धिं, जन्माधिकारं, भोगं, लयम्, नाडिशुद्धिं, तत्त्वस्पष्टतां च साधयेत्। सर्वपापकर्मबन्धादिपाशनाशाय विहितप्रायश्चित्तं शतमाहुतिं च कुर्यात्। शस्त्रविद्यया बन्धनानि विमुच्य, मलशक्तिं गुह्ययित्वा, छिन्द्याद्, पीडयेत्, वर्तुलं च कुर्यात्। दाहं, अक्षराभावं, प्रायश्चित्तं च विधानं; रुद्राण्याः आवाहनं, पूजनं, रूपगन्धस्य च होमः। "ॐ ह्रीं रूपगन्धार्घ्यं हे रुद्र गृहाण स्वाहा" इति शम्भव्या आज्ञां प्रकाश्य, रुद्रं कारणं विमोच्य, चैतन्यं स्वात्मनि स्थापयित्वा, बन्धनसूत्रे निधाय। शिरसि बिन्दुं स्थापयित्वा, पितरौ विमोचयेत्; विहितविधिना पूर्णाहुतिं दद्यात्, सर्वकर्माणि साधयेत्। ताडनादिकं ज्ञानक्रियायां पूर्ववत् कुर्यात्; विशेषबीजं योजयित्वा, एवं ज्ञानं शुद्ध्यति। भगवानुवाच—अथैकसारदीक्षा संक्षेपेणोच्यते। सूत्रबन्धादिकं प्रत्येकं यथाविधि कुर्यात्। कालाग्नितः शिवपर्यन्तं तत्त्वानि ध्यायेत्; सर्वाणि तत्त्वानि समानी, रत्नमालावद् सूत्रेण संयोजयेत्। शिवतत्त्वादीनि आवाह्य, गर्भादिकं कर्म पूर्ववत् मूलमन्त्रेण कृत्वा, सर्वार्घ्यं दद्यात्। ततः तत्त्वव्रतसम्पन्नं पूर्णाहुतिं दद्यात्; एतेनैव शिष्यः मोक्षं लभते। शिवसंयोगाय स्थैर्यस्थापनाय च, पूर्णाहुतिं दत्त्वा, शिवपात्रेणाभिषेकं कुर्यात्। भगवानुवाच—शिवं सम्पूज्य, शिष्यादीनां अभिषेकं कुर्यात्। अष्टपादकेषु नवान् क्रमशः स्थापयेत्। तत्र क्षारोदं, क्षीरसमुद्रं, दधिसागरं, घृतसागरं, इक्षुरससागरं, मद्यसमुद्रं, मधुसागरं, अष्टसमुद्रांश्च स्थापयेत्। तेषु ज्ञानेश्वरानष्टौ संख्या अनुसारं स्थापयेत्; एकं किरीटिनं रुद्रं, द्वितीयं श्रीकण्ठं च स्थापयेत्। सप्तमः परमशिवः, त्रिमूर्तिः, एकाक्षरुद्रः, परमशिवः; सप्तमः सूक्ष्मनाम्ना अनन्तः, अष्टमः रुद्रः। मध्ये शिवं, समुद्रं, शिंवमन्त्रं च स्थापयेत्, यज्ञमण्डपे निर्मिते स्नानमण्डपे। एवं विधिना भगवता निर्दिष्टं पावनं कर्म, मन्त्रपूजनादि, तत्त्वसंयोगं, बन्धनविमोचनं, ज्ञानसंस्थापनं च, श्रद्धया समाचरेत्। एष विधिः पाशविमोचनाद्यन्तः, शिवसंयोगपर्यन्तं, मोक्षप्रदः, सर्वपापविनाशकः, परममङ्गलः।