अग्निपुराणम्

ततः स्वमन्त्रेण आह्वयित्वा आत्मनि एकीकुर्यात्—"ॐ हाँ ह्रूँ हाँ, नमः आत्मने" इति। श्वासोच्छ्वासेन पितरौ च चेतनां च एकीभावं मनसा ध्यायेत्। ब्रह्मादीनां क्षेत्राणि त्यक्त्वा, शिवधामं योजयेत्; गर्भधारणार्थं सर्वेषु योनिषु एकस्मिन्नेव समये ग्राह्यं भवति। वागीश्वर्याः गर्भे दक्षिणहस्तेन निष्क्रान्तिमुद्रया "ॐ हाँ हाँ हाँ, नमः आत्मने" इति मन्त्रं निवेशयेत्, तद्वत् पूजां कृत्वा पञ्चविधं तुष्टिं साधयेत्। अन्येषु योनिषु हृदयस्थं देहशुद्धिं कुर्यात्; तत्र न पुरुषनिर्माणस्य विधिः, स्त्रीदेहः अपि उत्पन्नः भवेत्। अथवा केशविभागं वा अन्यानि दिव्याङ्गानि देहवत् साधयेत्; शिरसा जन्मकर्म कुर्यात्, सर्वदेहिनः वर्जयित्वा। तत्र शिवाक्षरस्य ध्यानं क्षेत्रे, कवचमन्त्रेण भोगं, शस्त्रमन्त्रेण विषयरूपेण योजयेत्। मोहस्य रूपं, तदविवेकं, लयावस्थां च ध्यायेत्; शिवेन हृदयस्थं प्रवाहशुद्धिं तत्त्वविवेचनं च कुर्यात्। मायया उत्पन्नं मलबन्धं कर्मादिबन्धं च दूरिकरणाय गर्भाद्यारम्भे पञ्चपञ्चार्पणानि क्रमशः कुर्यात्। हृदयेन शुद्धीकृत्य शतार्पणानि दद्यात्; मलशक्तिं संयम्य बन्धविमुक्तिः स्यात्। शस्त्रमन्त्रेण "स्वाहा" अन्ते पञ्चपञ्चार्पणानि कुर्यात्; मायान्तबन्धाय सप्तवारं शस्त्रमन्त्रं जपेत्। शास्त्रविधिना कृत्तिकर्मं च कृत्स्नं कुर्यात्—"ॐ हूँ बन्धाय मोचकुटिलाय हूँ फट्" इति; बन्धनकर्म समाप्त्य, हस्ताभ्यां च बाणमन्त्रेण। मुक्त्वा च वृत्तिम् आदाय, घृतपूर्णं स्रुवं धारयेत्; उपशस्त्रमन्त्रेण दह्येत्, केवलशस्त्रमन्त्रेण भस्मीकुर्यात्। पञ्चार्पणानि दद्यात्, "ॐ हः शस्त्राय हूँ फट्" इति; ततः अष्टशस्त्रार्पणेन प्रायश्चित्तं कुर्यात्। ततः सृष्टिकर्तारं आह्वयित्वा पूजां च अर्पणं कुर्यात्; त्र्यर्पणानि "ॐ हाँ शुद्धब्रह्मणि शब्दस्पर्शे गृहाण स्वाहा" इति मन्त्रेण अधिकारं दद्यात्; त्वमेव सर्वपशुपापक्षयकर्ता, हे ब्रह्मन्। पुनः बन्धनं न भवेत्; शिवाज्ञां घोषयेत्। सृष्टिकर्तारं मुक्त्वा, दक्षिणनाड्याः मार्गेण मृदुं प्रेषयेत्। लयमुद्रया, स्वश्वासेन संयम्य, अमृतसमानजलबिन्दुपात्रं पूजयेत्। तं गृहित्वा, "उद्भव" इत्युत्स्वासेन सूत्रे संयोजयेत्; जलबिन्दुपात्रं पूज्य, अमृतसमानं तं। शिष्यपोषणार्थं, आचार्यः तं शिरसि स्थापयेत्; मुक्त्वा, "शिवमन्त्रेण वौषट्" अन्ते पितरौ दद्यात्; सम्पूर्णं कर्म, तद्वा निवृत्तिः शुद्धीकृतम्। ईश्वरः उवाच—ततः शुद्धशुद्धयोः तत्त्वयोः संयोगं कुर्यात्; लघुदीर्घस्वनैः, आरम्भान्तस्वननादेन सह। "ॐ हाँ ह्रूँ हाँ"—पृथिवी, आपः, अग्निः, वायुः, आकाशः, तन्मात्राणि, इन्द्रियाणि, बुद्धयः; त्रिगुणाः, अहंकारः, चतुर्विंशः पुरुषः—इति। एतानि तत्त्वानि आधारस्थानी ध्यायेत्; पञ्चविंशतिः, "ख" इत्यादि "य" पर्यन्ताक्षरैः सह। पञ्चाशत् षट्षष्टिः च, लोकनामभिः विज्ञायन्ते; तत्र एवमन्तः रुद्राः विज्ञेयाः। अमरेशः, प्रभावः, नैमिषः, पुष्करः; पादिः, दण्डिः, भावभूतिः, अष्टमः। नकुलीशः, हरिश्चन्द्रः, श्रीशैलः दशमः; अन्वीशः, अस्नातिकेशः, महाकालः, मध्यमः। केदारः, भैरवः, अपराष्टकः; ततः गया, कुरुक्षेत्रः, खलानः, अन्यानि स्थलानि। विमलः, अट्टहासः, महेन्द्रः, भीमः; वस्वापदा, रुद्रकोटिः, महाबलः, अनार्कः। गोकर्णः, भद्रकर्णः, स्वर्णाक्षः, स्थाणुः; अजेशः, सर्वज्ञः, दीप्तः, सूदः, नान्तरः। सुबाहुः, मदरूपः, विशालः, जटिलः; रौद्रः, पिङ्गलाक्षः, कालदंष्ट्रिः। विदुरः, घोरः, प्राजापत्यः, हुताशनः; कामरूपी, कालः, कर्णः, भीषणः। मतङ्गः, पिङ्गलः, हरः धातृनाम्ना; शङ्कुकर्णः, विधानः, श्रीकण्ठः, चन्द्रशेखरः। एतेषु सीमाः वर्ण्यन्ते; तथा शब्दाः—व्यापिन्, ॐ; अरूप, ॐ; प्रमथ, ॐ; तेजः, ॐ; ज्योतिः, ॐ; पुरुष, ॐ; अग्ने, ॐ; अधूम, ॐ; अभस्म, ॐ; अनादि, ॐ; नाना, ॐ; धूधू, ॐ; भूः, ॐ; भुवः, ॐ; स्वः; अनिधन, निधनोद्भव, शिव, शर्व, परमात्मन्, महेश्वर, महादेव, सद्भावेश्वर, महातेजः, योगाधिपतये, मुञ्च, प्रथम, सर्व, सर्वेश्वर—इति द्वात्रिंशद्वचनानि। बीजावस्थायां त्रीणि मन्त्राणि—वामदेव, शिव, शिखा। गान्धारी, सुषुम्ना, द्वे नाड्यौ; तथा द्वे वातौ—समानः, उदानः; जिह्वा, गुदः इन्द्रियद्वयं। रसः विषयः; रूपं, शब्दः, स्पर्शः, रसः गुणाः; चक्रं वर्तुलं, पद्मचिह्नं, श्वेतं। स्वप्नावस्थायां कारणं गरुडध्वजः; लोकान्तं पर्यन्तं सर्वं चिन्तयित्वा, प्रतिष्ठा समाप्ता। स्वमन्त्रेण देहे सूत्रं प्रवेशयित्वा, तं पृथक्कुर्यात्; "ॐ हाँ खीं हाँ" सूत्रस्थापनाय, "ॐ फट् स्वाहा"—एतेन, श्वासप्रवेशे, अंकुशमुद्रया, आह्वयेत्। "ॐ हाँ ह्रूँ ह्रां ह्रूँ" सूत्रस्थापनाय, "ह्रां फड्"—एतेन, लयमुद्रया, धारणया, हृदयात् अधः सूत्रनाडिं गृहित्वा। "ॐ हाँ ह्रूँ ह्रां हाँ" सूत्रस्थापनाय, "नमः"—एतेन, निष्क्रान्तिमुद्रया, उत्स्वासेन, धारणे निवेशयेत्। "ॐ हाँ ह्रीं" सूत्रस्थापनाय, "नमः"—एतेन, पूज्य, सम्मान्य, त्र्यर्पणानि "स्वाहा" अन्ते। "ॐ हाँ विष्णवे नमः"—एतेन, विष्णुं आह्वयित्वा, पूज्य, तुष्ट्वा—"तव अधिकारस्य, साधकं दीक्षये" इति। विष्णुं सुभावेन सूचयेत्; ततः पूर्ववत् वागीश्वर्यं वागीशं च आह्वयित्वा, पूज्य, सम्मान्य। आह्वयित्वा, पूज्य, सम्मान्य, शिष्यस्य वक्षसि स्पर्शं कुर्यात्—"ॐ हाँ हाँ हं फट्"। एतेन, चेतनां प्रविश्य, पृथक्कुर्यात्। शस्त्रं पाशं च योजयित्वा, ज्येष्ठाङ्कुशमुद्रया—"ॐ हाँ हं हों ह्रूँ फट्"—हृदयं स्वाहा इत्येन, शुद्धात्मना आह्वयेत्। तं गृहित्वा "नमः" शब्देन आत्मनि स्थापयेत्—"ॐ हाँ हं होम आत्मने नमः"। पूर्ववत् पितृसंयोगं ध्यायित्वा, निष्क्रान्तिमुद्रया। वामहस्तेन, तेनैव उपायेन, देवीगर्भे निवेशयेत्—"ॐ हाँ हं हाँ आत्मनं नमः"। देहस्य उत्पत्तिस्थाने, हृदयस्थले, तथा शिरसि जन्मकाले। एवं विधिना आचार्यः शिष्यस्य दीक्षायाः सम्पूर्णं कर्म श्रद्धया, तत्त्वज्ञानं, पूजनं च साधयति; सर्वमलविमुक्तिः, शिवस्य अनुग्रहः, तत्त्वानां विवेचनं च साध्यते।