अग्निपुराणम्

सर्वदेवानां गर्भः, मनुश्चान्ये च, पशवः, पक्षिणः, चतुष्पदाः, सर्पाः च — एते चत्वारः गर्भाः प्रथमानि। पञ्चमं स्थावराणां सर्वेषां गर्भः, षष्ठं तु मानुषातीतं — पिशाचः, राक्षसः, यक्षः, गन्धर्वः, इन्द्रस्य च गर्भः। अष्टमं सौम्यं, प्राणेश्वरं, ब्रह्मणः गर्भं उच्यते। एते अष्ट गर्भाः भूमितत्त्वस्य क्षेत्रे गण्यन्ते। प्रलयः आद्यप्रकृतौ बुद्धौ च भवति; भोगः ब्रह्मणि, कारणं च; ततः सर्वेषु जाग्रत्स्थितिषु, लोकादिषु च। यः गर्भनिरोधं चिन्तयति, स्वमन्त्रेण नियोजयति — "ॐ हां ह्रूं हां, सूत्रनिरोधाय हूं फट्; ततः ॐ हां हां, सूत्रनिरोधाय स्वाहा।" हस्तेन अंकुशमुद्रया, श्वासेन आकर्षयेत्; "ॐ ह्रूं ह्रां ह्रूं, सूत्रनिरोधाय हूं फट्।" प्रलयमुद्रया, अधस्तानं कुम्भकेन गृह्णीयात्; "ॐ ॐ ह्रं हां, सूत्रनिरोधाय नमः।" उद्भवमुद्रया, रेचकेन कुम्भके स्थापयेत्; "ॐ हां, सूत्रनिरोधाय नमः।" अर्घ्यं दद्यात्, शुद्धिं कुर्यात्, समाप्तिस्वाहया, उपस्थापनाय तिस्रः आहुतीः, तृप्त्यर्थं तिस्रः आहुतीः दद्यात्; "ॐ हां ब्रह्मणो नमः" इत्युक्त्वा ब्रह्माणं आह्वयेत्, पूजयेत्, तृप्तिं कुर्यात् स्वाहया। हे ब्रह्मन्, अस्मिन क्षेत्रे, मोक्षार्थं साधकं दीक्षयामि। ततः स्नेहेन विधिं सूचयेत्; तदनन्तरं रक्षायाः देवतां, वागीश्वर्यां, हृदि आह्वयेत्। सा षड्विधा — इच्छाशक्तिः, ज्ञानशक्तिः, क्रियाशक्तिः, सर्वं एककारणं; एवं देवीं पूजयेत्, तृप्तिं कुर्यात्। वागीश्वरी सर्वगर्भेषु चञ्चलतायाः कारणं; हृद्पात्रे बीजाक्षरेण, अंतः हूं फट्। हृदयं प्रहारयेत्; विधिविद् यत्र प्रवेशयति; शिष्यस्य चेतना हृदि अग्निशिखावत्। निरोधस्थिते, बन्धनैः बद्धे, ज्येष्ठेन विधिना विभागः — "ॐ हां हूं हः हूं फट्; ॐ हं स्वाहा" इत्युक्त्वा, श्वासेन अंकुशमुद्रया। ततः स्वमन्त्रेण आकर्षयेत्, आत्मनि एकीकरणं कुर्यात् — "ॐ हां ह्रूं हां, आत्मनः नमः।" रेचकेन पितृमातृसंयोगं, चेतनायाः एकीकरणं चिन्तयेत्। ब्रह्मादीनां क्षेत्रस्य त्यागक्रमेण, शिवस्थानं नयेत्; गर्भधारणार्थं, सर्वगर्भेषु एकस्मिन समये गृह्णीयात्। वागीश्वर्याः गर्भे, वाममुद्रया उद्भवेन निक्षिप्येत् — "ॐ हां हां हां, आत्मनः नमः।" एवं पूजयेत्, पञ्चविधं तृप्तिं कुर्यात्। अन्येषु गर्भेषु, हृदि देहशुद्धिं कुर्यात्; अत्र पुरुषोत्पत्तिविधिर्नास्ति, स्त्रीदेहः अपि जायेत्। अथवा केशविभागं, वा अन्याङ्गं दिव्यं, देहवत् कुर्यात्; शिरसा जन्मविधिं कुर्यात्, सर्वदेहिनः वर्जयेत्। तद्वत्, शिवबीजेन तेषां क्षेत्रं चिन्तयेत्; भोगं कवचमन्त्रेण, शस्त्रेण विषयरूपेण। मोहस्य रूपं, तदविभाव्यत्वं, प्रलयाख्यं स्थितिं चिन्तयेत्; शिवेन, नाड्याः शुद्धिं, तत्त्वविवेकं हृदि कुर्यात्। पञ्चपञ्चानां आहुतीः क्रमशः गर्भारम्भाद्याः दद्यात्, मायया उत्पन्नं मलकर्मबन्धनं निवारयेत्। हृदि शुद्धिं कृत्वा, शतं आहुतीः दद्यात्; मलशक्तिं निगृह्य, बन्धनात् विमुक्तिः। शस्त्रस्वाहान्तमन्त्रेण पञ्चपञ्चानां आहुतीः दद्यात्; मायान्तबन्धनाय शस्त्रमन्त्रं सप्तवारं जपेत्। विधिवत् कर्त्रिकया छेदनं कुर्यात् — "ॐ हूं, निरोधकुण्डलबन्धाय हूं फट्"; बन्धनकर्म समाप्त्वा, हस्ताभ्यां बाणमन्त्रेण। विमोचनं कृत्वा, वर्तुलं कृत्वा, सर्पिषा पूर्णं चमसं धारयेत्; उपशस्त्रमन्त्रेण दग्ध्वा, शस्त्रमन्त्रेण भस्मीकुर्यात्। पञ्च आहुतीः दत्वा, अंकुशबन्धननिवारणाय — "ॐ हः, शस्त्राय, हूं फट्"; अष्टशस्त्राहुत्याः प्रायश्चित्तं कुर्यात्। ततः स्रष्टारमाह्वयेत्, पूजयेत्, अर्घ्यं दद्यात्; "ॐ हां, शब्दस्पर्शशुद्धब्रह्मणः, गृहाण, स्वाहा" इत्युक्त्वा, त्र्याहुत्याः अधिकारं दद्यात्; त्वमेव सर्वपशुपापं दहसि, हे ब्रह्मन्। पुनः बन्धनं न कुर्यात्; शिवाज्ञां घोषयेत्; स्रष्टारं विमोच्य, दक्षिणनाड्या शान्त्या प्रेषयेत्। प्रलयमुद्रया, स्वश्वासेन यम्य, अर्घ्यपात्रं अमृतसमानजलकणेन पूजयेत्। ततः गृहित्वा, सूत्रे रेचकोद्भवेन योजयेत्; अर्घ्यपात्रे अमृतसमानजलकणं पूजयेत्। शिष्यपोषणार्थं, गुरुः शिरसि स्थापयेत्; मुक्त्वा, शिवमन्त्रवौषडन्तेन पितृमातृभ्यः दद्यात्; सम्पूर्णविधिः, निरोधः शुद्धः। ईश्वर उवाच — ततः, शुद्धशुद्धतत्त्वयोः संयोगं कुर्यात्, ह्रस्वदीर्घस्वनैः, आद्यन्तनादानुगैः सह। "ॐ हां ह्रूं हां" — पृथ्वी, आपः, अग्निः, वायु, आकाशः, तन्मात्राणि, इन्द्रियाणि, बुद्धयः; त्रिगुणानि, अहंकारः, चतुर्विंशः पुरुषः — एवं। एतानि तत्त्वानि आधारस्थाने स्थितानि चिन्तयेत्; पंचविंशतिः, "ख" से "य" तक अक्षरैः सह। पञ्चाशत् षष्टिच षड्विंशतिः, लोकनाम्ना गण्यन्ते; तत्र एव Rudrāḥ तावत् गण्यन्ते। अमरेशः, प्रभावः, नैमिषः, पुष्करः; पादिः, दण्डिः, भावभूतिः, अष्टमः। नकुलीशः, हरिश्चन्द्रः, श्रीशैलः दशमः; अन्वीशः, अस्नातिकेशः, महाकालः, मध्यमः। केदारः, भैरवः, द्वितीयाष्टकः; ततः गया, कुरुक्षेत्र, खलानं, अन्यानि स्थलानि। विमलः, अट्टहासः, महेन्द्रः, भीमः; वस्वापदा, रुद्रकोटिः, महाबलः, सूर्यरहितः। गोकरणः, भद्रकर्णः, स्वर्णाक्षः, स्थाणुः; अजेśः, सर्वज्ञः, तेजस्वी, सूदः, नान्तारः। सुभाहुः, मदरूपः, विशालः, जटिलः; रौद्रः, पिङ्गलाक्षः, कालदंष्ट्रि। विदुरः, घोरः, प्राजापत्यः, हुताशनः; कामरूपी, कालः, कर्णः, भीषणः। मतङ्गः, पिङ्गलः, हरः धातृरूपः; शङ्कुकर्णः, विधानः, श्रीकण्ठः, चन्द्रशेखरः। एवं विधिना, तत्त्वप्रक्रिया, मन्त्रपूजा, शुद्धि, बन्धननिवारणं, शिवसंयोगं, रुद्राणां क्षेत्रवर्णनं च, श्रद्धया, विधिपूर्वकं, उपनिषद् यथा कथितम्।