अग्निपुराणम्

सर्वे मन्त्रधारिणः कपालिनः सह परिचारकैः समं आमन्त्र्य, प्रातःकाले पवित्रसूत्रं समर्पयामि। तव आज्ञया, हे परमेश्वर, नियमं पालनं करिष्यामि; एवं विधिना आवाहनं कृत्वा, श्वासं अमृतरूपं कृत्वा, मूलमन्त्रं शिवान्तं उच्चार्य, तं शिवाय समर्पयेत्। जपं स्तोत्रं प्रणामं च कृत्वा, शम्भोः क्षमाप्रार्थना याचेत्। तृतीयं भागं हविसः समर्प्य, तं शिवाग्नेः, दिशापालकानां, लोकपालानां, मातृगणानां च अर्पयेत्। रुद्राणां क्षेत्रपालानां च नमः स्वाहा; एषा हुतिः। पूर्वदिशायाम्, दिशागजाद्याधिपानां, क्षेत्रे, अग्नौ च हुतिः। ततः "ॐ अग्नये स्वाहा; सोमाय स्वाहा; ॐ अग्न्यै सोमाय स्वाहा; अग्न्यै स्विष्टकृते स्वाहा" इति। एतेषां चतसृणां हुतीनां दत्त्वा, संयोगं कुर्यात्; देवता यज्ञकुण्डे पूजिता, शिवः मण्डले पूजितः। ततः नाडीसंयोगविधिना तान् संयुक्त्वा, वंशादिभिर्द्रव्ये पात्रे स्थाप्य, हृदि अस्त्रमन्त्रं स्थापयेत्। सूत्राणि स्थाप्य, वा अङ्गुलिभिः मन्त्रं जपेत्; षडङ्गानि मूलमन्त्राणि च हृदयकवचास्त्रं न्यसेत्। सूत्रैः आवृत्य, अङ्गसम्भूतैः पूजयित्वा, रक्षणार्थं विश्वेश्वराय समर्पयेत्, भक्त्या नमन्। पुष्पधूपादिभिः पूजां कृत्वा, पवित्रसूत्रं ग्रन्थे स्थाप्य, गुरोः पादौ समीपं गत्वा, भक्त्या पवित्रकं समर्पयेत्। बाह्यं निर्गत्य, गोमयत्रिभिः मण्डलैः शुद्धिं कृत्वा, क्रमशः पञ्चगव्यं दधि शुद्धिं च पूजयेत्। आत्मानं शुद्ध्य कृत्वा, मन्त्रसंयुक्तः, गीतजागरणं कृत्वा, अन्तः शयनं कुर्यात्, प्रभुं स्मरन्, भोजनकामः, कुशशय्यायां शयीत। एवं मुक्तिकामोऽपि, उपवासध्यानयुक्तः, भस्मशय्यायां शयीत। भगवान् उवाच— ततः प्रातःकाले उत्ताय, स्नानं कृत्वा, आत्मानं संयम्य, सन्ध्यापूजनं कृत्वा, यजमानः यज्ञशालां प्रविशेत्। पवित्राणि गृहीत्वा, देवतान् न विसर्ज्य, शुद्धपात्रे, उत्तर-पूर्वे, वेदीस्थले स्थापयेत्। ततः, देवाधिपं विसर्ज्य, प्रयुक्तं हविः अपाकृत्य, पूर्ववत्, दिवसे द्वौ कमथौ शुद्धभूमौ स्थापयेत्। सूर्यद्वारे, दिशासु, पालपात्रेषु, प्रभौ, शिवे, अग्नौ च, विशेषं विस्तीर्णं पूजनं कुर्यात्। मन्त्रार्थे हुतिं दद्यात्, अस्त्रात्मना प्रायश्चित्तहुतिं कुर्यात्, शताष्टकं समाप्य, पूर्णाहुतिं शान्तया दद्यात्। पवित्रं सूर्याय दत्वा, शुद्ध्यात्मानं कृत्वा, द्वारपालानाम्, दिशापालानां, पात्रवर्धकानां च अर्पयेत्। ततः, शम्भोः सन्निधौ स्वासने स्थित्वा, पवित्रं स्वयम्, गणाय, गुरवे, अग्नये च समर्पयेत्। "ॐ, हे प्रभो, कालात्मन्, यद् यज्ञे मया अभिलषितं— यत् कृतं, यद् दुःखितं, यद् त्यक्तं, यद् गुप्तं, यद् साधितं— तद् दुःखितं वा अदुःखितं, कृतं वा अकृतं, दुःखितं वा अकृतं; एतेन पवित्रेण, हे शम्भो, तव इच्छया, सर्वतः शुद्धिं भवतु।" "ॐ, यज्ञव्रतं धर्माधिपाय पूर्णं कुरु, स्वाहा। आत्मसारः, प्रकृत्यन्ते, पद्मजेन रक्षितः।" मूलं संहारं जपित्वा पवित्रेण शिवं पूजयेत्; ज्ञानसारः, ज्ञानान्ते, विष्णुकारणेन रक्षितः। ईश्वरान्तं जपित्वा पवित्रं स्थापयेत्; शिवान्ते, शिवसारः, रुद्रकारणेन रक्षितः। शिवमन्त्रान्तं जपित्वा तं देवमपवित्रं दद्यात्; सर्वकारणेषु शिवं जपित्वा, हे पुण्यशाली। मूलसंहारं जपित्वा, गङ्गावतरणं दद्यात्; आत्मज्ञानशिवविदां पवित्रं मुक्तिकामिनां। भोगकामिनां विधिसंयुक्तं, शिवसारस्थितैः, क्रमशः स्वाहान्तं वा नमः अन्तं मन्त्रं जपेत्। "ॐ हाम्, आत्मसारेशाय शिवाय स्वाहा; ॐ हाम्, ज्ञानसारेशाय शिवाय स्वाहा; ॐ हौं, शिवसारेशाय शिवाय स्वाहा।" "तव अन्तर्यात्रया, त्वं प्राणिनां साक्षी, हे परमेश्वर; कर्मणा, मनसा, वाचा, अन्यं शरणं नास्ति। यत् मन्त्रहीनं, विधिहीनं, द्रव्यहीनं, जपहीनं, हुतिहीनं, पूजाहीनं, यत् मया कृतं, सर्वं तव कृते।" "यत् अकृतं वा, वाक्यहीनं वा, हे महेश्वर, तत् पूर्णं कुरु; हे परमेश्वर, शुद्धिं, पवित्रतां, पापनाशं च दद्यात्।" "त्वया जगत् स्थावरजङ्गमं शुद्ध्यति; यत् व्रतं मया भङ्गितं, हे प्रभो, प्रमाददोषात्, तत् तव आज्ञया एकीकृतं भवतु।" जपं समर्प्य, भक्त्या स्तोत्रं रच्य, नमस्कृत्य, गुरुवचनानुसारं नियमं स्वीकरोतु; चतुर्मासं, त्रिमासं, त्रिदिनं, वा एकदिनमपि। प्रणम्य, प्रभोः क्षमाप्रार्थना कृत्वा, व्रती वेदीसमीपं गच्छेत्; अग्निस्थितस्य शिवस्य सन्निधौ अपि, चतुर्विधा शुद्धिः। पुष्पधूपचावलादिभिः पूजां कृत्वा, अन्तरहुतिं, शुद्धिं रुद्रादिभ्यः दद्यात्। अन्तः प्रविश्य, शिवं स्तुत्वा, प्रणम्य, क्षमाप्रार्थना कुर्यात्; प्रायश्चित्तहुतिं कृत्वा, पायसं दद्यात्। पूर्णाहुतिं शान्तया दद्यात्, अग्निस्थितं शिवं विमोचयेत्; मन्त्रसम्प्रयुक्तं हुतिं कृत्वा, अग्निं शान्तया निर्वापयेत्। ततः, अग्न्यादिभ्यः चतसृणि हुतिं दद्यात्; ततः, शुद्धिं, बाह्यहुतिं च दिशापालकानां दद्यात्। एवं विधिना, श्रद्धया, भक्त्या, शिवपूजनं, पवित्रविधानं च सम्पन्नमिति।