ततः श्रद्धया धर्मज्ञः, कुशाग्रेण शङ्खेन च मन्त्रपाठपूर्वकं जलबिन्दुभिः तदन्नं सिञ्चति। तत्पश्चात्, सर्वपाकान्नानां श्रेष्ठं गृहीत्वा शिवाय समर्पयति। अर्धं तस्य चुल्लिकाग्निकर्माय यथाविधि शुद्ध्याः चुल्लिकां निर्माय तस्मै अग्नये हविः समर्पयति। नाभ्यग्निना एकं, निष्वासवायुनाऽपरेण च, अग्निबीजं स्थानक्रमेण 'क' आदि स्थानेषु स्थापयित्वा। ध्यानं कुर्यात्—"त्वं शिवस्याग्निः"—इत्यग्निबीजं चुल्लिकाग्नौ स्थापयेत्। "ॐ हां अग्नये नमः, हां सोमाय नमः," इत्यादि जपेत्। "सूर्याय नमः, बृहस्पतये नमः, प्रजापतये नमः, सर्वदेवेभ्यः, विश्वदेवेभ्यः च नमः," इति सर्वदेवान् नमस्कुर्यात्। "हां अग्नये, यज्ञसमाप्त्यर्थम्," पूर्वदिशि पूजयित्वा, "स्वाहा" अन्ते हविः दत्त्वा क्षमाप्रार्थनां कृत्वा विसर्जयेत्। चुल्लिकायाः दक्षिणपार्श्वे धर्माय पूजनं नमस्कारेण, वामपार्श्वे अधर्माय, तक्रादिपात्रे पूजनं कुर्यात्। स्वादपरिवर्तनाय वरुणाय, जलाग्नये च पूजां विधाय, गृहद्वारे विघ्नेश्वराय, पीष्यस्थले शुभगाय नमस्कुर्यात्। "ॐ उग्राय नमः, गिरिशाय नमः," इत्यादि कुट्टन्यां पूजां कुर्यात्। "बलप्रियाय, आयुधाय नमः," इत्यादि मुसलस्थले पूजनं विधायेत्। झाडूस्थले, देवविधानेन, कामाय; शय्यायां, स्तम्भमध्ये स्कन्दाय; गृहयज्ञं समर्प्य, तदनन्तरं— सुवर्णपात्रे, वा पद्मपत्राद्यलङ्कृतपात्रे, भोजनं कुर्यात्। आचार्यः, सिद्धः, पुत्रः च, संमतिं कृत्वा मौनं धारयन्ति। वट, अश्वत्थ, अर्क, वट, भल्लातकादीन् वृक्षान् त्यक्त्वा, शुद्धं जलं पूर्वमेव गृहीत्वा, प्राणैः सह "ॐ" मन्त्रेण आचमनं कुर्यात्। अन्तः प्रज्वलिते अग्नौ, नाग, कूर्म, कर्कर, देवदत्त, धनञ्जय—एतेषु उपवायुषु, "स्वाहा" अन्ते पञ्चाहुतिं दत्त्वा। एतेषु उपवायुषु, "स्वाहा" मन्त्रेण जलं आचम्य, अन्नादि समर्प्य, शेषं जलं पिबेत्। "त्वं अमृतावरणम्," इत्युक्त्वा, प्राणाहुतिं दद्यात्—"प्राणाय स्वाहा, अपानाय, समानाय स्वाहा," इत्यादि। "उदानाय, व्यानाय," च; भोजनं कृत्वा चुल्लिकाकर्मं कुर्यात्। "त्वं अमृतसंवरणम्," इत्युक्त्वा, अन्नसम्बन्धि देहवायवः पूज्यन्ते। एवमुपक्रम्य, भगवान् उवाच—"यज्ञोपवीतस्थापनं कर्म ते कथयामि, यद् पूजाकर्मणां समापनं च। तद् नित्यं, नैमित्तिकं च, विधीयते।" आषाढादि चतुर्दशदिवसादारभ्य, श्रावण-भाद्रयोः शुक्लकृष्णपक्षयोः, चतुर्दश्यष्टम्यां यज्ञोपवीतं स्थापयेत्। अथवा, कार्तिकी पर्यन्तं तिथिषु, प्रथमादारभ्य, अग्न्यादि—अग्नि, ब्रह्मा, अम्बिका, नाग, स्कन्द, सूर्य, त्रिशूलधारिणि—एतेषु स्थापयेत्। दुर्गा, इन्द्र, गोविन्द, स्मर, शम्भु, अमृतपायी—एषां क्रमशः सुवर्ण, रजत, ताम्रादि धातुना यज्ञोपवीतं विधायेत्। कलियुगे, कर्पास, पट, पद्मतन्तु, वा अन्येन; "ॐ", चन्द्र, अग्नि, ब्रह्मा, नाग, गुह, हरि—एतेषु यज्ञोपवीते नवसूत्रे सर्वदेवान् स्थापयेत्। एकशतमष्टसूत्राणि वा, अर्धं वा, श्रेष्ठं वा। अथवा, एकोनशीतिः, त्रिंशत्, अष्टाधिकं वा; पञ्चाशत् वा, समस्थानगुणैः ग्रन्थिसमान्यं कुर्यात्। द्वादशाङ्गुलं, वा अष्टाङ्गुलं, लिङ्गस्य चतुर्भिः अङ्गुलैः विस्तारः। पादपीठस्पर्शः चतुर्थः, सर्वदेवतासु; गङ्गावतरणं सुसूत्रेण, सुप्रक्षालितेन यज्ञोपवीतेन। वामहस्तेन ग्रन्थिं कृत्वा, अघोरमन्त्रेण शुद्ध्याः; रक्तचन्दन, केसर, कस्तूरी, पीतवर्ण, इत्यादिना रञ्जनं कुर्यात्। कस्तूरी, पीतवर्ण, कर्पूर, हरिद्रा, रक्तशर्करा, इत्यादिना दशग्रन्थिं कुर्यात्, वा सूत्रसंख्यया। तयोः मध्ये रम्यं स्थानं, एक, द्वि, चतुर्भिः अङ्गुलैः; पुरुष, वीर, अजय इत्यादि मुख्यप्रकाराः। जय, विजय, अजित, सदाशिव, मनोन्मनि, सर्वमुखी—एते शुभग्रन्थयः, सामान्यसंख्यायाः अधिकाः। चन्द्र, अग्नि, सूर्य, यज्ञोपवीत, शिवरूपे, पुष्पार्पण, गुरवे, गणाय—एतेषु ग्रन्थिं स्थापयेत्। द्वार, दिशापाल, घटादि—एतेषु एकैकं कुर्यात्। लिङ्गयज्ञोपवीतं हस्तादारभ्य नवहस्तपर्यन्तं विस्तारयेत्। अष्टाविंशत्यादारभ्य दशदशक्रमेण वृद्धिं कुर्यात्; मध्ये द्व्यङ्गुलविस्तारः, अनुक्रमेण एकाङ्गुलविस्तारः। ग्रन्थिविस्तारः लिङ्गविस्तारसमः। सप्तमे, त्रयोदशे वा, शुद्ध्याः नित्यकर्मणि, यज्ञोपवीतस्थापनं कुर्यात्। सायं पुष्पवस्त्रैः यज्ञशालां शोभायुक्तां कुर्यात्; नैमित्तिकसन्ध्योपासनं, विशेषतः जलार्पणं कुर्यात्। यज्ञोपवीतेन भूमिं गृहीत्वा, सूर्यपूजां विधाय, आचमनं कृत्वा, पूर्वकर्माणि सम्पाद्य, गुरुः प्रणवमन्त्रं, अर्घ्यं च दद्यात्। द्वाराणि शस्त्रमन्त्रेण सिञ्चित्वा, पूर्वादिदिशि क्रमशः पूजनं कुर्यात्; शान्तिद्वारे द्वारद्वये द्विद्वारपालयोः पूजनं कुर्यात्। निवृत्तिद्वारे, कलारूपस्थापनाय, द्वारद्वये द्विद्वारपालयोः पूजनं कुर्यात्। जन्मदिने महाकाल, भृङ्गि, गण, वृष, स्कन्द, देवी, चण्डा, चक्रमात—एतेषु पूजनं कुर्यात्। सदा, द्वारपालान् अतीत्य, पश्चिमद्वारे पूजां विधाय, स्थलं शुद्ध्याः, विशेषार्घ्यं शिवाय समर्पयेत्। प्रारम्भसिञ्चनानन्तरं, यज्ञोपकरणानि सज्जीकरणं कुर्यात्; मन्त्रपाठेन, कुश, दूर्वा, पुष्पैः, हृदयादिमन्त्रैः च पूजनं समारभेत्। एवं धर्मज्ञः, विधिवत् श्रद्धया, शिवपूजायाः, यज्ञोपवीतस्थापनस्य च, सम्यक् कर्माणि सम्पाद्य, सदा पुण्यं, कल्याणं च प्राप्नोति।