नैरृताय, जलाधिपाय, वायवे धनरक्षाय, तथा पूर्वारम्भे ईशानाय, ईशानाय, ब्रह्मणे च नमः इति श्रद्धया प्रणम्य, नैरृताय विष्णवे स्वाहा इति हविर्दत्तम्। बाह्यं तु काकादिभ्यः बलिं समर्प्य, तयोः मन्त्रयोः अन्तःकरणे लयविधिना समाहितम्। ततः परमेश्वरः उवाच—कपिलायाः पूजनविधिं वक्ष्यामि। एतेषु मन्त्रेषु गाम् उपासितव्यं—ॐ कपिला नन्दा नमः; ॐ कपिला भद्रिका नमः; ॐ कपिला सुशीला नमः; कपिला सुरभिसदृशी दीप्तिमती; ॐ कपिला सुमनसा नमः; ॐ भोक्तृमोक्षदायिनी नमः। हे सौरभि, जगज्जननि, अमृतदायिनी देवेषु, वरदायिनि, हविर्ग्राहयस्व; यदिच्छितं तत् देहि। वसिष्ठेन तथा विवेकिना विश्वामित्रेण पूजिता त्वम्; हे कपिले, पापं मम अपाकुरु, कृतदुष्कृतं निगृह्य। गोः सदा मम पुरतः, गोः पृष्ठतः अपि; गोः हृदि, अहं गोमध्ये वसामि। यद् हविः दत्तं तद् गोः गुप्तं भवतु; मन्त्रपाठानन्तरं शुद्धः शुभः च भवामि। पूजायाः पश्चात्, ग्रन्थानां तथा गुरुपादयोः नमः कर्तव्यम्। मध्याह्ने स्नात्वा, शिवस्य पूजनं अष्टपुष्पैः कर्तव्यम्; आसनस्य, प्रतिमायाः, अङ्गानां च पूजनं अष्टपुष्पैः। मध्याह्ने, सुसंस्कृतायां भोजनेश्वरी, पक्वान्नं समारोप्य, मृत्युञ्जयमन्त्रस्य वौषट्-अन्तेन सप्तवारं जपेत्। तदनन्तरं, कुशा-शङ्खयोः जलेन सिक्त्वा, उत्तमं पक्वान्नं शिवाय समर्पयेत्। ततः अर्धं चुलिकायाः अग्निहोत्राय योज्यं; विधिनाः शुद्धाय चुलिकायां हवनं दातव्यम्। नाभ्यग्निना अर्प्य, ततः निष्वासेण; अग्निबीजं स्थानक्रमेण 'क' आदि स्थापयेत्। शिवाग्नि इति ध्यानपूर्वकं चुलिकायां स्थापयेत्; ॐ हां अग्नये नमः; हां सोमाय नमः। सूर्याय, बृहस्पतये, प्रजापतये नमः; सर्वदेवेषु, विश्वेदेवेषु च नमः। हां अग्नये, यज्ञसमाप्तये, पूर्वदिशि पूजनं कर्तव्यम्; स्वाहा-अन्तं हविः दत्वा, क्षमायाः प्रार्थनां कृत्वा विसर्जयेत्। चुलिकायाः दक्षिणे धर्माय पूजनं नमः; वामे अधर्माय, तक्रादिकपात्रे। स्वादपरिवर्तने वरुणाय, जलाग्नये; गृहद्वारे विघ्नेशाय, पेषणे शुभगाय नमः। ॐ उग्राय नमः, गिरिवासिने नमः; मुसलस्थले पूजनं कर्तव्यम्। बलप्रियाय, शस्त्राय नमः; कुट्टने पूजनं। झाडूस्थले, देवविधिना, कामाय; शय्यायां, स्तम्भमध्ये स्कन्दाय—गृहबलिं दत्वा, ततः— सुवर्णपात्रे वा, पद्मपत्राद्यलङ्कृते वा भक्ष्यं भक्षयेत्; गुरु, सिद्ध, पुत्रः च, संमत्य, मौनं धारयेत्। वट, अश्वत्थ, अर्क, वट, भल्लातकवृक्षं वर्जयेत्; पूर्वं शुद्धं जलं ग्रह्य, प्राणैः, ॐकारसहितं आचामनं कुर्यात्। तेजोवन्हौ पंचस्वाहाहुतिं दत्वा—नाग, कूर्म, कर्कर, देवदत्त, धनञ्जय—एते उपवायवः। तेषु, जलं स्वाहायुक्तं आचाम्य, अन्नादिकं दत्वा, शेषं जलं पिबेत्। त्वं अमृतावरणं; ततः प्राणाहुतिः दद्यात्—प्राणाय स्वाहा; अपानाय, समानाय तथैव। उदानाय, व्यानाय; अन्नभक्षणानन्तरं चुलिकाकर्म कुर्यात्; 'त्वं अमृतसंवरणं'—इति, अन्नसम्बद्धाः देहवायवः। ततः भगवान् उवाच—यज्ञोपवीतस्थापनविधिं वक्ष्यामि, यः पूजादिककर्मसमाप्तिं साधयति। सः नित्यः, नैमित्तिकः च विधानः। आषाढारम्भे चतुर्दशे, श्रावण-भाद्रयोः, शुक्ल-कृष्णपक्षयोः, चतुर्दशी-अष्टमी दिवसेषु कर्तव्यम्। अथवा, कार्तिकीपर्यन्तं, प्रतिपदादारम्भे, अग्नि, ब्रह्मा, अम्बिका, नाग, स्कन्द, सूर्य, त्रिशूलधारिणे। दुर्गा, इन्द्र, गोविन्द, स्मर, शम्भु, अमृतपायी; सुवर्ण, रजत, ताम्रादिमयः क्रमशः। कलियुगे तन्तुः कापासः, रेश्मः, पद्मतन्तुः वा योज्यः; ॐकार, चन्द्र, अग्नि, ब्रह्मा, नाग, गुह, हरि—सर्वेश्वरः, सर्वदेवाः, नवतन्तुषु क्रमशः। शतमष्ट, अर्धशतम्, वा उत्तमम्। अथवा एकोनाशीतिः, त्रिंशत्, अष्टसहितम्; पञ्चाशत् वा समविभागकं कर्तव्यम्। द्वादशाङ्गुलं, वा अष्टविस्तारं; लिङ्गविस्तारं चतुर्ङ्गुलम्। पादपीठस्पर्शः चतुर्थः, सर्वदेवतायाः; गङ्गावतरणं सुसूत्रेण, सुवासितेन कर्तव्यम्। वामहस्तेन ग्रन्थिं कृत्वा, अघोरमन्त्रेण शुद्धयेत्; रक्तचन्दन, केसर, कस्तूरी, पीतवर्णेन रञ्जयेत्। दशग्रन्थिं कस्तूरी, पीतवर्ण, कर्पूर, हरिद्रा, रक्तमृत्तिका वा तन्तुसंख्यायाः अनुसारं कर्तव्यम्। तेषां मध्ये रम्यं, एक, द्वि, चतुरङ्गुलं; पुरुषः, वीरः, अजेयः चतुर्थः। जयः, विजयः षष्ठः, अजितः, सदाशिवः; मनोन्मनी, सर्वमुखी—एते शुभग्रन्थयः, सामान्यसंख्यात् अधिकाः। चन्द्र, अग्नि, सूर्य, यज्ञोपवीतं, शिववत्, वा प्रत्येकस्य रूपाय, पुष्पार्पणाय, गुरवे, गणाय च कर्तव्यम्। इत्येवं भगवतः आज्ञया, विधिपूर्वकं पूजनं, हवनं, यज्ञोपवीतस्थापनं च श्रद्धया, शुद्धया, गुरुपादयोः नमस्कारेण, ग्रन्थपूजनं च कृत्वा, धर्ममार्गे स्थितः भक्तः सर्वं कर्म समापयति।