तत्र भगवान् उपदिशति— ब्रह्मादिकं कारणं परित्यज्य, तं प्राणं सुषुम्नया सम्यक् निष्क्राम्य, सावधानः स तस्य मूलदेशे वामस्तनं प्रति नयेत्। ततः मूलमन्त्रं मन्दस्वरेण, ‘वौषट्’ शब्दान्तं जपेत्; ततो यवमात्रं घृतं वह्नौ समर्पयेत्। आपः प्राश्य, चन्दनं समर्प्य, ताम्बूलादीन्यपि भक्त्या निवेद्य, तस्य महिमानं पूजयित्वा, परमं नमस्कारं कुर्यात्। ततः वह्निं सम्यक् सम्पूज्य, ‘फट्’ अस्त्रमन्त्रेण संयमान् संगृह्य, लयमुद्रया ‘क्षमस्व’ इति वदेत्। तदा प्राणेन सूक्ष्महृदया च, परमश्रद्धया, स्वहृदयकमलमध्ये दीप्तिसीमां स्थापयेत्। ततः मुख्यं पक्तव्यमादाय द्वौ मण्डले विधाय, वह्निकुण्डस्य अन्तः बहिश्च बलीं दद्यात्। पूर्वदिशि ‘ॐ हां स्वाहा’ इति रुद्रेषु, दक्षिणे मातृषु, ‘हां’ वरुणाय, गणेषु च ‘स्वाहा’; एषा बली तेषां। उत्तरदिशि यक्षेषु ‘हां’, ऐशान्यां ग्रहेषु, वह्नौ असुरेषु, नैऋत्यां राक्षसेषु बलीं दद्यात्। पश्चिमे क्षेत्रपालाय अन्तर्बलीं, द्वितीयमण्डले बहिः इन्द्राय अग्नियमाय च समर्पयेत्। नैऋत्ये, जलपतये, वायवे धनपालकाय, ईशानाय, ब्रह्मणे च नमः। नैऋत्ये विष्णवे स्वाहा, बहिर्द्वारे काकादिभ्यः बलीं दद्यात्; उभयमन्त्रौ लयमुद्रया स्वात्मनि लीनौ। ईश्वर उवाच— कपिलायाः पूजाविधिं प्रवक्ष्यामि। एतेन मन्त्रेण गाम् उपासीत— ‘ॐ कपिला नन्दा नमः, ॐ कपिला भद्रिका नमः, ॐ कपिला सुशीला नमः, कपिला सुरभिसमप्रभा, ॐ कपिला सुमनसा नमः, ॐ भोगमोक्षप्रदा नमः।’ हे सौर्भि, जगन्माते, अमृतदायिनि देवतानां, वरदायिनि, अर्घ्यं गृहाण, इच्छितं कामं देहि। त्वां वसिष्ठेन, विश्रामित्रेण च पूजिता, हे कपिले, पापं मे नाशय, दुष्कृतं निगृह्य। सर्वदा गवः पुरतः, पृष्ठतः, हृदि च मम; अहं गवां मध्ये वसामि। यदर्पितं मया, तत् गवः गुह्यन्तु; जपं कृत्वा शुद्धः शुभश्च स्याम्। पूजायाः अन्ते ग्रन्थेभ्यः, गुरोः पादयोः च प्रणमेत्। मध्याह्ने स्नात्वा, अष्टपुष्पैः शिवं पूजयेत्; आसनं, प्रतिमां, अङ्गानि च अष्टपुष्पैः सम्पूजयेत्। मध्याह्ने भोजनगृहे, सुविस्तीर्णे, पक्त्वा भोजनं आनयेत्; ततो मृत्युञ्जयमन्त्रेण, वौषट् अन्तेन सप्तवारं जपेत्। तद्दर्भकुशशङ्खैः आपां बिन्दुभिः प्रोक्ष्य, सर्वश्रेष्ठं पक्तव्यम् शिवाय निवेदयेत्। ततः अर्धं चुल्लिकायां हव्यस्य स्थापयेत्; चुल्लिकां विधिवत् शुद्ध्वा, तस्मै वह्नेर्हविं दद्यात्। नाभ्यग्निना हुत्वा, निष्वासेन च; अग्निबीजं कादिदेशानुक्रमेण गृह्णीयात्। मनसा ‘त्वं शिवाग्निः’ इति ध्यायित्वा, तच्चुल्लिकायां स्थापयेत्; ‘ॐ हां अग्नये नमः, हां सोमाय नमः।’ सूर्याय, बृहस्पतये, प्रजापतये, सर्वेभ्यः देवताभ्यः, विश्वेभ्यः च नमः। हां अग्नये, यज्ञसमाप्त्यर्थं, पूर्वदिशि सम्पूज्य, स्वाहा अन्तेन हविं दत्त्वा, क्षमाप्य विसर्जयेत्। चुल्लिकायाः दक्षिणे धर्माय पूजां कुर्यात्, वामे अधर्माय, तक्रपात्रादिषु। रसपरिवर्तनाय वरुणाय, आपां वह्नये, गृहद्वारे विघ्नपतये, पिष्टपेशने शुभगाय नमः। ‘ॐ उग्राय नमः, गिरिवासिने नमः’ इति मुसले पूजयेत्; बलप्रियाय, शस्त्राय, उपलाय च नमः। सूपे, शय्यायां, यष्टिकायां च, स्कन्दाय गृहयज्ञं दत्त्वा, ततो भोज्यं सुवर्णपात्रे, पद्मपत्राद्यलङ्कृते वा भुञ्जीत। आचार्यः, सिद्धः, पुत्रः च मौनं कृत्वा, वट, अश्वत्थ, अर्क, वट, भल्लातकादीन् वर्जयेत्। शुद्धजलं पूर्वं गृहीत्वा, प्राणैः ‘ॐ’ कारेणाचाम्येत्। पञ्चाहुतिं स्वाहा अन्तेन, अन्तर्गतज्वलिते वह्नौ, नाग, कूर्म, कर्कर, देवदत्त, धनञ्जय— एतेषु उपवायुषु, स्वाहा जलं पीत्वा, अन्नादिकं निवेद्य, शेषं जलं पिबेत्। ‘त्वं अमृतावरणं’ इति, ततो प्राणाहुतीः दद्यात्— ‘प्राणाय स्वाहा, अपानाय, समानाय, उदानाय, व्यानाय च’; भोजनान्ते चुल्लिकाकर्म कुर्यात्— ‘त्वं अमृतसंवरः’ इति अन्नसम्बद्धान् प्राणान् पूजयेत्। भगवान् उवाच— यज्ञोपवीतधारणविधिं प्रवक्ष्यामि, यः पूजादिकर्मणां पूर्णतां विधत्ते; स नित्यं नैमित्तिकं च कार्यः। आषाढादारभ्य चतुर्दश्यां, श्रावणे भाद्रे च, शुक्लकृष्णपक्षयोः, चतुर्दश्यष्टम्यां वा, वा प्रतिपदादारभ्य कार्तिकीपर्यन्तं तिथिषु, अग्नये, ब्रह्मणे, अम्बिकायै, सर्पाय, स्कन्दाय, सूर्याय, त्रिशूलधारिणे, दुर्गायै, इन्द्राय, गोविन्दाय, स्मराय, शम्भवे, सोमपाय च, सुवर्णरजतताम्रादिमयैः क्रमेण कार्यम्। एवं भगवान् सम्यग् विधिं प्रदर्शयन्, मन्त्रैः पूजाविधानं, हविर्दानं, बलीदानं, गोपूजनं, शिवपूजनं, भोजनविधिं, प्राणाहुतिं, यज्ञोपवीतधारणं च प्रकटयति।