ततः मन्त्रास्त्रेण पुनः तप्तां कुशधारां वह्नौ निक्षिपेत्। निक्षिप्य तु, एकत्र सञ्जातां कुशधारां, वितस्तिमात्रां, सर्पिषि स्थापयेत्। तस्मिन्नेव सर्पिषि, इडाादीनां द्वौ पक्षौ त्रयश्च शरीरे कल्पयेत्। ततः क्रमशः सर्पिषः त्रिप्रस्थं च समादाय, स्रुचेना हुत्वा वह्नौ समर्पयेत्। एवं सर्पिषः भागं वह्नौ हुत्वा, शेषं च क्रमशः—"ॐ हं अग्नये स्वाहा, ॐ हं सोमाय स्वाहा, ॐ हं अग्निसोमाभ्यां स्वाहा"—इति त्रयाणां नेत्राणां चक्षुषः प्रवर्तनाय हुतमर्पयेत्। ततः सर्पिषा पूर्णां स्रुचं गृहित्वा, चतुर्थीं होतिं—"ॐ हं अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा"—इति समर्पयेत्। षडङ्गध्यानपूर्वकं, गाव्यं मुद्रां कृत्वा जागरणं कुर्यात्। त्रिविधशरीरावरणेन सर्पिषः रक्षां कुर्यात्, बाणमुद्रया संरक्षयेत्। हृदयात् सर्पिषः बिन्दुं निक्षिप्य, अभिषेकशुद्धिं चाचरेत्। ततो मुखसंयोगं च तद्वैचित्र्यं यथाक्रमं कुर्यात्—"ॐ हं सद्योजाताय स्वाहा, ॐ हं वामदेवाय स्वाहा, ॐ हं अघोराय स्वाहा, ॐ तत्पुरुषाय स्वाहा, ॐ हं ईशानाय स्वाहा"—इत्येवं सर्पिषा हुत्वा, प्रत्येकं मुखस्पर्शनं कुर्यात्। "ॐ हं सद्योजातवामदेवाभ्यां स्वाहा, ॐ हं वामदेवाघोराभ्यां स्वाहा, ॐ हं अघोरतत्पुरुषाभ्यां स्वाहा, ॐ हं तत्पुरुषईशानाभ्यां स्वाहा"—इति मन्त्रैः, अग्नितः वायुपर्यन्तं, शिवान्तं मुखसंयोगं क्रमशः कुर्यात्। स्रुचः प्रवाहेन सर्पिषः, "ॐ हं सद्योजातवामदेवाघोरतत्पुरुषईशानाय स्वाहा"—इति वाञ्छिते मुखे समावेशं साधयेत्। ईशानरूपेण वह्निं सम्पूज्य, त्रिणि हुतानि मन्त्रास्त्रेण समर्प्य, संपूर्तचित्तेन नामोच्चारणं कुर्यात्—"त्वं शिवाग्निरसि, हे होतृश्रे"—इति। हृदयस्थे वह्नौ पूजिते, विसर्जिते च, द्वावप्यपि पितृपूर्वकं सन्मान्य, सम्पूर्णं होमं मूलान्तेन "वौषुड़" शब्देन विधिपूर्वकं समर्पयेत्। ततः हृदयकमले, सर्वाङ्गयुक्ते, गणसमेतं, तेजस्विनं परमं च, पूर्ववत् सम्पूज्य, आहूत्य, शिवाय वाञ्छितं कामं निवेदयेत्। स्वस्मिन् नाड्यन्तरेण वह्निशिवयोः संयोगं स्थापयित्वा, मूलास्त्राभ्यां दशांशभागं सहाङ्गं होमं कुर्यात्। सर्पिषः कर्षिकमात्रं हुतं भवेत्; तद्वत् क्षीरमधून्यपि। दध्नः शुक्तिमात्रं, पायसस्य प्रसृतिमात्रं हुतं विधीयते। सर्वान्नेषु लाजमुष्टिमात्रं, मूलानां त्रयः खण्डाः, फलानां तु स्वमात्रं समर्पयेत्। पक्तान्नस्य अर्धमुखमात्रं, सूक्ष्मद्रव्याणां पञ्च होमानि; इक्षोः अपरविकमात्रं, लतानां द्व्यङ्गुलमात्रं समर्पयेत्। पुष्पपत्राणां स्वमात्रं, समिधां दशाङ्गुलमात्रं प्रयुञ्जीत। चन्द्रकान्तचन्दनकश्मीरगोलोकगन्धकाष्ठगुग्गुल्वादीनां तु गुटिकामात्रं, ककुभाफलस्य शिलामात्रं, कन्दानां तु अष्टमांशं सम्यक् समर्पयेत्। एवं ब्रह्मबीजैः होमं कुर्यात्; पूर्णस्रुचं सर्पिषा, अधोमुख्या स्रुचा स्थापयेत्। स्रुचाग्रभागे पुष्पं स्थापयित्वा, वामहस्तेन धारयेत्; ततः उभाभ्यां दक्षिणहस्तेन शङ्खमुद्रां कृत्वा धारयेत्। अर्धोन्नतां शरीरेण, पादौ संयम्य, पुष्पं नाभौ स्थापयेत्, स्रुचाग्रं नेत्राभिमुखं कुर्यात्। ब्रह्मारम्भकं कारणं परित्यज्य, सुषुम्णया निःसार्य, वामस्तनमूलं सम्यगानीय, तत् मूलमन्त्रं अस्पष्टं वौषट्पर्यन्तं जपेत्; ततः यवमात्रं सर्पिषा वह्नौ हुत्वा, उदकं पित्वा, चन्दनं ताम्बूलं च, भक्त्या समर्प्य, तद्विभूतिं सम्यक् पूजयेत्, परमं नमः कुर्यात्। ततः वह्निं सम्यक् पूजयित्वा, "फट्" मन्त्रास्त्रेण, बन्धनानि समाहृत्य, लयमुद्रया "क्षन्तव्यम्" इति वदेत्। तेजोमर्यादां स्वश्वासहृदयसूक्ष्मेण, परमश्रद्धया, स्वहृदयकमले स्थापयेत्। मुख्यान्नं गृहित्वा द्वौ मण्डले निर्माय, अग्निकुण्डस्य अन्तः बहिश्च बलीं समर्पयेत्। पूर्वदिशि रुद्राणां "ॐ हां स्वाहा", दक्षिणे मातृणां तथैव; वरुणाय हां, गणानां स्वाहा; एषा बली तेषाम्। उत्तरदिशि यक्षाणां हां, ईशान्यां ग्रहाणां हां; वह्नौ असुराणां हां, नैऋत्यां राक्षसाणां बली। पश्चिमोत्तरदिशि नागानां हां, मध्ये नक्षत्राणां हां; राशिषु हां स्वाहा; वह्नौ विश्वेषां च नैऋत्यां बली। पश्चिमे क्षेत्रपालाय अन्तरबलीं दद्यात्; द्वितीयमण्डले, बहिः, इन्द्राग्नियमाय च। नैऋत्याय, आपत्याय, वायवे, धनपालाय नमः; पूर्वारम्भे ईशानाय, ईशानाय, ब्रह्मणे च नमः। नैऋत्याय विष्णवे स्वाहा; बहिर्बलीः काकादिभ्यः; उभयहोममन्त्राः लयमुद्रया स्वात्मनि लीयन्ते। ईश्वर उवाच—कपिलायाः पूजाविधानं प्रवक्ष्यामि। एतेन मन्त्रेण गावः पूजयेत्—"ॐ कपिला नन्दा नमः, ॐ कपिला भद्रिका नमः, ॐ कपिला सुशीला नमः, कपिला सुरभिसमप्रभा, ॐ कपिला सुमनसा नमः, ॐ भोगमोक्षप्रदायै नमः।" हे सौरभि, जगन्माते, देवानाममृतप्रदे, वरदायिनि, हविरादानं कुरु, मम वाञ्छितं देहि। त्वां वसिष्ठेन, विवेकिना विश्वामित्रेण च पूजितां, हे कपिले, मम पापं नाशय, कृतदुष्कृतं निगृह्य। गावः सदा मम पुरतः, गावोऽपि पृष्ठतः; गावो हृदि, अहं च गवां मध्ये वसामि। ते मया दत्तं हविर्गुप्त्वा, जपं कृत्वा शुद्धः शुभः स्यामि; पूजयित्वा, विद्याग्रन्थानां, गुरुपादयोः च नमः कुर्यात्। मध्याह्ने स्नात्वा, अष्टपुष्पैः शिवं पूजयेत्; आसनप्रतिमाङ्गपूजां च अष्टपुष्पैः एव समाचरेत्। मध्याह्ने, सुसमर्चिते भोजनगृहे, पक्तान्नं समानीय, मृत्युञ्जयमन्त्रेण वौषट्पर्यन्तं सप्तवारं जपेत्।