अग्निपुराणम्

सुदर्शनः महाचक्रः शान्तः, दुष्टानां भयकराणां च विनाशकः, युद्धे शत्रून् विदारयति। तस्य पूजनं कृत्वा, "छिन्धि छिन्धि! विदारय विदारय! भिन्दि भिन्दि!" इति मन्त्रैः सम्पूज्य, सः शत्रून् युद्धभूमौ विदारयति। ततः नारसिंहस्य पूजनं क्रियते—"ॐ क्षों! हे नारसिंह, उग्रस्वरूप! दीप्ति दीप्ति! प्रकाश प्रकाश! स्वाहा! ॐ क्षौं! भगवन् नारसिंहाय नमः, सहस्रसूर्यसमप्रभाय, वज्रनखदंष्ट्राय, विकीर्णजटाय, समुद्रगर्जननिनादाय, मन्त्रविनाशकाय—आगच्छ आगच्छ! सत्यम् ब्रह्मणः, प्रकट प्रकट! विस्तार विस्तार! अग्र अग्र! गर्ज गर्ज! सिंहनादं विमोचय विमोचय! विदारय विदारय! दूरं कुरु दूरं कुरु! प्रविश प्रविश सर्वमन्त्ररूपेषु सर्वमन्त्रपरम्परासु! आघात आघात! छिन्धि छिन्धि! संकुचय संकुचय! प्रवाह प्रवाह! विदारय विदारय! स्फोटय स्फोटय! सर्वत्र ज्वलज्ज्वालामण्डलं विक्षिप्त्वा, अनन्तवज्रचक्रेण पातालानि विनाशय। अनन्तवज्रपञ्जरेण पातालानि आवृत्य, पातालवासिनां दैत्यानां हृदयानि आकरषय—शीघ्रं दह दह! पक्वय पक्वय! मथ मथ! शोषय शोषय! छिन्धि छिन्धि! यावत् तेषां वशं आगच्छन्ति—पातालात् फट्! दैत्येभ्यः फट्! मन्त्ररूपेभ्यः फट्! मन्त्रपरम्परायाः फट्! भगवन् नारसिंह, विष्णु नारसिंहरूपेण, सर्वदुःखात् सर्वमन्त्ररूपेभ्यः रक्ष रक्ष! ह्रूं, फट्! नमस्ते!" त्रैलोक्यवशीकरणमन्त्रैः त्रैलोक्यवशीकरणं स्थापयेत्; दक्षिणे गदाधरं, शान्तिदायकं, द्विभुजं वा चतुर्भुजं वा। वामे उपरि चक्रं स्थापयेत्, अधस्तात् शङ्खं पाञ्चजन्यं; श्रीं, पुष्टिं, बलं, भद्रां च एकत्र करोतु। विष्णुं देवालये, गृहः, मण्डपे वा स्थापयेत्; वामनं, वैकुण्ठं, हयग्रीवं, अनिरुद्धं च। जलशायिनं विष्णुं, मत्स्यादि अवतारान्, सङ्कर्षणं, विश्वरूपं, रुद्रलिङ्गरूपं च स्थापयेत्। एवं अर्धनारीश्वरं, हरिं, शङ्करं, मातरः, भैरवः, सूर्यः, ग्रहाः, विनायकः च चित्रयेत्। गौर्याः, इन्द्रस्य, अन्येषां देवतानां, विविधाः देव्योः, बलायाः, बलायाः, ग्रन्थस्थापनस्य विधिं वर्णयामि। स्वस्तिके वा मण्डले पूजां कृत्वा, कुशासनं उपविष्टः, ग्रन्थं, गुरुम्, विद्यां, हरिं च पूजयेत्। यजमानः पूर्वदिशं मुखं कृत्वा, पद्मे ध्यानं कृत्वा, पञ्चश्लोकानि लिखित्वा, गुरुम्, विद्यां, हरिं, ग्रन्थलेखकं च पूजयेत्। रौप्यया वा सुवर्णया लेखन्याः नागरीलिपिं लिखेत्; शक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेत्, दानानि च दद्यात्। गुरुम्, विद्यां, हरिं पूज्य, पुराणादिग्रन्थान् पूर्ववत् मण्डलारम्भे, शुभे उत्तर-पूर्वे आसने लिखेत्। ग्रन्थं दर्पणे दर्शयित्वा, कुम्भजलैः पूर्ववत् सम्प्रक्षिप्य, नेत्रोन्मीलनं कृत्वा, शय्यायां स्थापयेत्। पुरुषसूक्तं वेदस्यादिं च ग्रन्थे स्थाप्य, जीवनीयं, पूजां, पक्तं च अर्पयेत्। गुरुम्, अन्यान्, दानैः भोज्य, पुरुषैः रथेन वा गजेन वा ग्रन्थं परिभ्रम्येत्। गृहः वा देवालये ग्रन्थं स्थाप्य, वस्त्रेण संवृत्य, पाठारम्भे-अन्ते च पूज्य, सम्मानितं कुर्यात्। जगतः शान्त्यर्थं ग्रन्थपाठं करवेत्; प्रत्येकाध्यायारम्भे यजमानादीन् कुम्भजलैः सम्प्रक्षिप्येत्। ब्राह्मणाय ग्रन्थं दत्वा, पुण्यस्य अन्तः नास्ति; गौः, भूमिः, सरस्वती च परमदयालवः। ज्ञानफलं दत्वा, सस्यं, पत्रसमूहं च दत्वा, पत्राणां अक्षराणां च संख्यायाः, तावत् सहस्रवर्षाणि विष्णुलोके सम्मानं लभेत्। पुराणं, भारतं पञ्चरात्रं दत्वा, एकविंशति-कुलान् उद्धर्य, परमं ब्रह्मणि लयं याति। ईश्वरः उवाच—यजमानः अर्घ्यपात्रं गृहीत्वा, समाहितः, यज्ञोपकरणानि दिव्यदृष्ट्या सज्जीकरोतु। उत्तरदिशं मुखं कृत्वा, वेदीं निरीक्ष्य, कुशेन सम्प्रक्ष्य, मन्त्रेण आघात्य, रक्षाजलैः अभिषिक्त्य। खड्गेन गर्तं उत्खन्य, शुद्धीकृत्य, पूर्य समीकृत्य, रक्षाजलैः सम्प्रक्ष्य, बाणेन आघात्य। वेदीं मार्जयेत्, लेपयेत्, यथामानं आकारं दद्यात्, त्रिसूत्रैः बन्धनं कृत्वा, रक्षाजलैः नित्यं पूजयेत्। त्रीणि जलरेखाः कुर्यात्—पूर्वे, अग्रे, अधः; अथवा कुशेन, शिवास्त्रेण, क्रमं विपरीतं कुर्यात्। वज्रकल्पमन्त्रेण हृदयेन चतुर्विधं कुशपथं प्रसार्य, पात्रमन्त्रेण हृदयेन आसनं विस्तार्य। तत्र हृदयेन वागीश्वरीं आह्वयेत्, भगवन्तं पूजयेत्; अग्निं शुद्धपात्रे स्थापयेत्। मांसभक्ष्यं त्यक्त्वा, निरीक्षणादिभिः शुद्धीकृत्य, शरीर, सोम, तत्त्वाग्निं एकत्र करोतु। "ॐ हूं" इति अग्निज्ञानं उच्चार्य, अग्निबीजेन स्थापयेत्; संहितामन्त्रेण अग्निं शक्तिमान् कृत्वा, गोमुद्रया अमृतत्वं दद्यात्। अस्त्रमन्त्रेण रक्षितः, कवचेन आवृतः, पूजासूत्रेण वेदीं दक्षिणतः परिक्राम्येत्। वागीशायाः गर्भे शिवबीजं ध्यान्य, वागीश्वरदेवेन तस्य निक्षेपं कल्पयेत्। ऋत्विक् भूमौ उपविष्टः, हृदयात् निक्षिप्य, स्वस्य मुखं कृत्वा, नाभिदेशे बीजसमूहं संज्ञाप्य। आवरणस्य संग्रहं, शुद्धीकरणं, आचमनं हृदयेन कुर्यात्; गर्भाग्निं पूज्य, रक्षार्थं बाणं प्रयोज्य। देवीगर्भजं कङ्कणं सुकुमारहस्ते बन्ध्य, सद्योजातेन अग्निं गर्भधारणाय पूज्य। हृदयं मन्त्रेण त्रीणि हविः दद्यात्; पुत्रोत्पत्तियज्ञे तृतीयमासे वामभागे पूज्य। त्रीणि हविः जलबिन्दुभिः शिरसि दद्यात्; षष्ठमासे रूपदेवीं पूज्य, केशविभाजनं कुर्यात्। शिखायुक्तं त्रीणि हविः दद्यात्, शिखायै एव; मुखविन्यासं, मुखप्रक्षालनं च कुर्यात्। दशममासे पूर्ववत् जन्म, पुरुषकरणं च कुर्यात्; कुशादिभिः अग्निं प्रज्वाल्य, गर्भमलापसरणाय स्नानं कुर्यात्। देवीस्नाने सुवर्णबन्धनं ध्यान्य, हृदयेन पूज्य; जन्ममलापसरणाय शस्त्रमन्त्रेण जलं सम्प्रक्ष्येत्। घटं बाह्यास्त्रेण आघात्य, कवचेन शुद्धीकृत्य; अस्त्रेण कुशं कटीबाह्ये, उत्तरपूर्वे च स्थापयेत्। एवं विधया श्रद्धया, पूजया, मन्त्रैः, यज्ञकर्मणि, देवपूजायां च, धर्मस्य गम्भीरं रहस्यं प्रकटितम्।