एवं परममात्रया षट्त्रिंशल्लिङ्गानि विज्ञेयानि, मध्येनापि षट्त्रिंशत्, अधमेनापि तावन्त्येव। तस्मात् सर्वतः षडधिकशतानि लिङ्गानि सञ्ज्ञायन्ते। तेषु चलनशीलं लिङ्गं यावत् एकाङ्गुलात् पञ्चाङ्गुलपर्यन्तं लघुतमं स्मृतम्। षडङ्गुलात् दशाङ्गुलपर्यन्तं मध्यं, एकादशाङ्गुलात् पञ्चदशाङ्गुलपर्यन्तं श्रेष्ठं चललिङ्गम् उच्यते। महामणिलिङ्गस्य षडङ्गुलं प्रमाणम्, अन्यैर्मणिभिः नवाङ्गुलं, सूर्यकिरणैः कृतं सुवर्णलिङ्गं तु शेषत्रयपञ्चाङ्गुलैः निर्दिष्टम्। षोडशांशे वेदभागे चोपर्युक्तयुगं वर्जयित्वा, कोणेषु द्वात्रिंशत् षोडशांशान् निष्कासयेत्। चतुर्भ्यः स्थापनेभ्यः, ग्रीवायाः प्रमाणं विंशत्याः त्रिभिः युगैः मीयते; द्वाभ्यां पार्श्वयोः वर्जितयोः, चललिङ्गं श्रेष्ठम् इत्यभिधीयते। युग, ऋतु, नागेभ्यः स्थानस्य प्रमाणैः, द्वारं अधःकण्ठात् क्रमशः क्षिप्यते; लिङ्गस्योच्चतया द्वारस्य च, अधस्तात् पादेन न्यूनं क्रमशः कर्तव्यम्। हीनलिङ्गं गर्भस्यार्धमितम्, श्रेष्ठं तु तत्त्वत्रयमितं त्रिगुणितम्; तयोर्मध्ये सप्तसूत्राणि समं स्थापनीयानि। एवं नवसूत्राणि सन्ति, तत्त्वसूत्रैः मध्यं च; द्वाभ्यां विरामाभ्यां, वामेन वामोत्तरेण, लिङ्गस्य नवमितं दीर्घत्वं सिध्यति। हस्तात् हस्तवृद्धिः यावत् नवपाण्यन्तम्; लिङ्गानि त्रिविधानि—हीनं, मध्यं, श्रेष्ठं—त्रैगुण्येन युक्तानि। तत्रादौ एकैकं लिङ्गं, पादेषु त्रयस्त्रयः; बुद्धिमान् षट् च, एकशताष्टकं च लिङ्गान्युपकल्पयेत्। स्थावरं दीर्घमितं च मापनरूपं च, द्वारगर्भहस्तस्वभावयुक्तं, भगभगिनांशयुक्तं, भगवतः स्वयं भगवत्समानं पूज्यते इति कथ्यते। लिङ्गस्य चत्वारि रूपाणि व्यासेन लक्षयेत्; दीर्घयुक्तं लिङ्गं त्रिरूपं कर्तव्यम्। चतुः, अष्ट, अष्टवृत्तयुक्तं, तत्त्वरूपगुणैः युक्तं; लिङ्गस्य यथेष्टं दीर्घत्वं अङ्गुलिप्रमाणेन सिध्यति। देवैः, भूतैः, शिखिभिः, ध्वजाद्यैः आरभ्य प्रमाणं ग्राह्यं; शेषाङ्गुल्यः शुभाशुभत्वेन ज्ञेयाः। ध्वजादिषु ध्वजः, सिंहः, वृषभः श्रेष्ठाश्च शुभदाः; गर्दभेषु षड्ज, गान्धार, पञ्चमः शुभदायकाः। तत्त्वेषु भूः शुभा, अग्निषु आहवनीयः शुभः; समुन्नते प्रमाणार्धे, नागांशैः क्रमशः विभागः कार्यः। रसांशतत्त्वैः युक्तं, षड्त्रिंशत्परिमितैः शरैः अतिक्रान्तं, धनाढ्यादिषु हीनपूज्यसूर्यसमेषु चतुर्वर्गरूपं दृश्यते। पञ्चमं वर्धमानं नाम, व्यासदिनवृद्ध्या जातम्; द्विविधविभागाः अन्ये च बहवः विश्वकर्मणा यथोक्तं प्रवक्ष्यन्ति। धनाढ्यादिषु त्रिविधं स्थूलत्वं निश्चितम्; त्रिहस्तपादादिसमन्वितानि सर्वत्र समं। आदौ पञ्चविंशतिलिङ्गानि देवैः पूजितानि; पञ्चकसप्तकैकत्वेन भक्त्या निर्मीयन्ते। चतुर्दशसहस्राणि चतुर्दशशतानि च, अष्टाङ्गुलविस्तारेण, नवैकहस्तगर्भेण च; तेषां अर्धचतुष्कोणेषु सूत्रैः कोणान् विचिन्तयेत्। मध्ये विस्तारं कृत्वा, त्रीणि च मध्ये स्थापयेत्। विभागेनोपरि अष्टकोणं, द्व्यष्टकोणं शिवभागः; पादादारभ्य अन्तं ब्रह्मा, नाभ्यन्तरं विष्णुः इति। स प्रजापतिः, यः तमोऽतीतः, स साक्षात् व्यक्ताव्यक्तयोः स्थितः; पञ्चचिह्नविन्यासे शिरोवृत्तं स्मृतम्। शिरः छत्ररूपं, कुक्कुटरूपं, अर्धचन्द्ररूपं वा; तेषां चतुर्विधभेदाः, यथाकामफलदाः। शिरः विस्तारः यथायोग्यं विभागेन कर्तव्यः; अग्रभागं चतुर्धा विभज्य, विस्तीर्णोच्छतया निर्मीयेत। तत्र चत्वारि सूत्राणि स्वस्वभागानुसारं योजनीयानि; एकेन भागेन पद्मं, वर्जनेन विस्तीर्णं नाम। त्रिभागेन श्रीवत्सः, शत्रुभागवर्जनेन विदलितं नाम; सर्वेषु समशिरः श्रेष्ठः, कुक्कुटरूपं दिव्यम्। चतुर्भागलिङ्गे द्वौ वर्जयित्वा, शिरः ताम्ररूपं; अनादेरर्धचन्द्रं शिरः, तद्वृत्तान्तं शृणु। अन्त्यभागात्, युग्मभागैः, एकदिनेनामरचिह्नम्; पूर्णचन्द्रार्धचन्द्रपद्मानि द्वौ त्रयवियोगेन जातानि। शुभलिङ्गं चतुराननं, त्र्यात्मकं, एकमुखं च शृणु; पूजार्हभागः मर्त्याग्निपादेषु विधिना कार्यः। पूर्ववत् सूर्यरूपं परित्यज्य, षड्भावान् स्थापयेत्; शिरस्युत्कर्षं कृत्वा, ततः ललाटनासिके निर्मीयेताम्। मुखं, चिबुकं, ग्रीवां च, बाह्वक्षिणि विभागतः; करपल्लवरूपं, प्रतिमाप्रमाणेन योजनीयम्। मुखं समं कर्तव्यमष्टमांशविस्तारेण; चतुराननं वर्णितं, त्र्यात्मकं शृणु। तत्र कर्णपादौ विशिष्टौ; ललाटादि सूचनीयम्, द्विभागेन बाहू कर्तव्यौ, पञ्चमं वर्जयेत्। आननसमुत्पत्तिः अष्टमांशविस्तारेण; एकमुखं तु निर्मीयेत, मृद्वक्षिणं पूर्वदिशि। ललाटं, नासिकां, मुखं, कण्ठं च स्थापयेत्; बाहू पञ्चमांशेन कर्तव्यौ, अथवा निरबाहु तु वर्जनीयम्। आननसमुत्पत्तिः षष्ठमांशविस्तारेण युक्ता; सर्वेषां मुखलिङ्गानां ताम्रं कुक्कुटरूपं च नियतम्। भगवानुवाच—इदानीं प्रतिमानां पीठिकां प्रवक्ष्यामि। सा प्रतिमायाः समदीर्घा, अर्धविस्तारा च। तस्याः उन्नतिः अर्धदीर्घा, अति विस्तीर्णायां तृतीयांशा; मेखला तु तृतीयेन भागेन कार्याः। गर्भः तदनुसारं मीयते, स्वल्पं चोत्तराभिमुखः; निर्गमनाली तु चतुर्थांशविस्तारेण कर्तव्या।