एकदा धन्ये काले त्रिशूलपूर्वभागे महिषः प्रहृतः तिष्ठति, तत्र धनुष्कं सिंहश्च दृश्येते। अथ भगवान् उवाच—लिङ्गस्य प्रवृत्तिं पुनरपि विशेषेण कथयामि, शृणु। लवणनिर्मितं लिङ्गं, बुद्धिवृद्ध्यर्थं तु घृतनिर्मितं च वर्णयामि। समृद्धये वस्त्रनिर्मितं लिङ्गं तु क्षणिकं स्मृतम्। पक्केऽपक्के च मृन्मयं श्रेष्ठम्, अपके पक्तं श्रेष्ठतरम्। ततः काष्ठनिर्मितं पुण्यदं, दारुषु शिलामयं परमं; शिलातः मुक्तामयं श्रेष्ठं, ततः लौहमयं, ततो हेममयं च। रौप्यं प्रशस्यते, ताम्रपीतलनिर्मिते भोगमोक्षदौ; चित्रितं रसंयं लिङ्गं च भोगमोक्षकरं स्मृतम्। रसमयं तथा मिश्ररत्ननिर्मितं वर्धयितव्यं; प्रमाणकृतं लिङ्गं न वाञ्छितं, सिद्धं च न, स्वयम्भू तु स्थापनीयः। वामपार्श्वे यथेष्टं पीठमण्डपविन्यासः कार्यः; मन्दिरे सूर्यवर्तुले दर्पणप्रतिबिम्बितं लिङ्गं पूजनीयम्। सर्वत्र हरिः पूजनीयः; लिङ्गस्य पूर्णार्चनं कार्यम्। शिलालिङ्गं हस्तेन मीयते, काष्ठमयं तद्वत्। चललिङ्गं अङ्गुल्या मीयते, स तु द्वारेऽथ वा गृहमध्यभागे स्थाप्यते; गृहे लिङ्गं एकाङ्गुलात् पञ्चदशाङ्गुलपर्यन्तं भवति। द्वारमितात् त्रिगुणं, गर्भगृहात् नवगुणं; नवगुणगर्भमितेन गृहे लिङ्गं पूजयेत्। एवमुत्तममित्या षट्त्रिंशल्लिङ्गानि ज्ञेयानि; मध्यममित्या अपि षट्त्रिंशत्, अधममित्या अपि षट्त्रिंशत्। सर्वे मिलित्वा शताधिकाष्टौ लिङ्गानि सन्ति; एकाङ्गुलात् पञ्चाङ्गुलपर्यन्तं लघुचललिङ्गं स्मृतम्। षडङ्गुलात् दशाङ्गुलपर्यन्तं मध्यमं, एकादशाङ्गुलात् पञ्चदशाङ्गुलपर्यन्तं श्रेष्ठं चललिङ्गं इति। महामणिलिङ्गं षडङ्गुलं, अन्यरत्नैर्नवाङ्गुलम्; हेममयं सूर्यरश्मिजं त्रयाणि पञ्च च अवशिष्टानि। षोडशभागे वेदांशे च, ऊर्ध्वात् युगं त्यक्त्वा, कोणे द्वात्रिंशत् षोडशभागान् निष्कासयेत्। चतुर्भ्यः स्थापनेभ्यः, ग्रीवा विंशत्याः त्रिभिः युगैः मीयते; द्वयोः पार्श्वयोः त्यागे चललिङ्गं श्रेष्ठं स्मृतम्। युगऋतुनागमितिभिः द्वारमूलात् क्रमशः क्षप्यते; लिङ्गस्योन्नत्याः द्वारस्य च पादेन तलेन न्यूनं कारयेत्। अधमं लिङ्गं गर्भस्यार्धमितम्, उत्तमं तु तत्त्वत्रयमितम्; तयोर्मध्ये सप्त सूत्राणि समं स्थापनीयानि। एवं नव सूत्राणि, तत्त्वसूत्रैः मध्यमं; द्वाभ्यामवकाशाभ्यां वामेन वामोत्तरं, लिङ्गस्य नवमितिः। हस्तात् हस्तवृद्धिः नवतलपर्यन्तम्; लिङ्गं त्रिविधं—अधमं, मध्यमं, उत्तमं—त्रैविध्येन। आदौ एकैकं लिङ्गं, पादेषु त्रयस्त्रयः; बुद्धिमन्तः षट्सु, एकाधिकशताष्टके च स्थापयन्ति। स्थिरदीर्घप्रमाणयुक्तं, द्वारगर्भहस्तस्वरूपम्; ईश्वरांशसमेतं तदेव पूज्यदेवतासमं स्मृतम्। लिङ्गस्य चत्वारि रूपाणि व्यासेन लक्षयेत्; दीर्घसम्पन्नं लिङ्गं त्रिविधरूपेण निर्मीयते। चतुर्भिः अष्टभिः अष्टभिः चक्रैः तत्त्वत्रयगुणैः युक्तम्; इच्छितदीर्घं लिङ्गं अङ्गुलिभिः निर्मीयते। देवैः, प्राणिभिः, शिखिभिः, ध्वजाद्यैः माप्यते; शेषाङ्गुल्यः शुभाशुभत्वेन ज्ञेयाः। ध्वजादिषु ध्वजः, सिंहः, वृषभः श्रेष्ठशुभदाः; गर्दभेषु षड्जः, गान्धारः, पञ्चमश्च शुभदाः। तत्त्वेषु भूः शुभा, अग्निषु आहवनीयः शुभः; समुन्नते अर्धांशे नागविभागैः क्रमेण विभागः। रसरत्नभागैश्च, षट्सप्ततिपरिमितैः शरैः अतिक्रान्तैः, धन्येषु, अधमे, पूज्ये, सूर्यसमे चतुर्मुखं रूपं दृश्यते। पञ्चमं वर्धनं स्मृतम्, व्यासदिनवृद्धेः; द्विविधविभागाश्च, अन्ये च बहवः विश्वकर्मणा प्रवक्ष्यन्ते। धन्यादिषु त्रिविधं स्थूलत्वं निश्चितम्; त्रिहस्तपदाद्यं समं संयोज्य। आदौ पञ्चविंशतिः लिङ्गानि देवैः पूजितानि; पञ्चपञ्चकेन सप्तकेन चैकत्वेन भक्त्या निर्मीयन्ते। चतुर्दशसहस्राणि चतुर्दशशतानि; अष्टाङ्गुलविस्तारे नवैकहस्तगर्भे। तेषां अर्धार्धकोणेषु सूत्रैः कोणान् चिन्तयेत्; मध्ये विस्तारं कृत्वा त्रयं मध्ये स्थापयेत्। विभागतः उपरि अष्टाश्रं, द्वौ अष्टाश्रौ शिवभागः; पादात् अन्तं ब्रह्मा, नाभ्यन्तरं विष्णुश्च। स जीवेश्वरः तमोऽतीतः, व्यक्ताव्यक्तयोः स्थितः; पञ्चलक्षणविन्यासे शीर्षं वर्तुलरूपं स्मृतम्। शीर्षं छत्ररूपं वा कुक्कुटरूपं वा, अर्धचन्द्ररूपं वा; एतेषां चतस्रः भेदाः, इच्छानुसारिण्यः फलदा इति। शीर्षस्य विस्तारः यथायोग्यं विभागः; प्राग्भागः चतुर्धा विभाग्यः, विस्तारेणोन्नत्याञ्च। त्र्यंशैः तत्र चत्वारि सूत्राणि, स्वस्वभागानुसारतः; एकभागेन पद्मं, त्यागेन विस्तीर्णं नाम। त्रिभागैः श्रीवत्सः, शत्रुभागत्यागेन विदारितं; सर्वेषु समशीर्षं श्रेष्ठम्, कुक्कुटरूपं दिव्यम्। चतुर्भागलिङ्गे द्वाभ्यां त्यागे शीर्षं त्रपुजातम्; अनादेरर्धचन्द्रं शीर्षं इति शृणु। अन्त्यभागात्, युग्मभागैः, दिवसेऽमृतचिह्नम्; पूर्णचन्द्रः, अर्धचन्द्रः, पद्मं द्वौ त्रयस्त्यागे क्रमेण। शृणु शुभलिङ्गस्य चतुराननं, त्र्यात्मकं, एकात्मकं च; पूजाविभागः मर्त्ये, वह्नौ, पादयोः नियतः।