दिशासु स्थिताः ते देवाः हस्तेषु मुषलानि, त्रिशूलानि, चक्राणि, पद्मानि च धारयन्ति। सूर्यः, अर्यमा, चान्ये च लोकपालाः, चतुर्भुजाः, द्वादशदलपद्मे प्रतिष्ठिताः सन्ति। तत्र वरुणः, सूर्यनामकः, सहस्रांशुश्च, धाता, तपनाख्यः, सविता, गभस्तिकश्च विराजन्ति। रवीः, पर्जन्यः, त्वष्टा, मित्रः, विष्णुकश्च, मेषादिराशिषु, मार्गशीर्षात् कार्तिकपर्यन्तं, संस्थिताः दृश्यन्ते। एतेषां वर्णाः—कृष्णः, रक्तः, अरुणः, पीतः, पाण्डुः, श्वेतः, कपिलः, हिरण्यवर्णः, शुक्लहरितः, धवलः, धूम्रः, नीलश्च—क्रमेण निर्दिष्टाः। तेषां किरणाग्रेषु शक्तयः—इडा, सुषुम्णा, विश्वर्चिः, इन्दु, प्रमर्दिनी, ग्रहर्षणी, महाकाली, कपिला, प्रबोधिनी, नीलाम्बरा, अमृताख्या—इत्यादयः प्रतिष्ठिताः। वरुणादिषु तेषां वर्णाः किरणाग्रेषु स्थापनीयाः। तेजः, उग्रं महच्च, द्विभुजं, पद्मं खड्गं च वहति। कुंडिका जपमालां चन्द्रं च धारयति; कुजः शूलं जपमालां च; बुधः धनुः जपमालां च; जीवः कुम्भं जपमालां च वहति। शुक्रः कुम्भमालया भूषितः, घंटासूत्रधारी, हारकामः; राहुः अर्धचन्द्रं वहति; केतुः खड्गं दीपं च वहति। अनन्तः, तक्षकः, कर्क्कः, पद्मः, महाब्जः, शंखकः, कुलिकश्च—एते सर्वे नागाः भूषणैः भूषिताः, फणिनः, महाप्रभया दीप्तिमन्तः। मकरराशौ वरुणः पाशं धारयति; वायुः ध्वजं वहति; मृगराशौ कुबेरः गदां वहन् मेषे उपविष्टः; ईशानः जटाधारी वृषे समारूढः। लोकपालाः द्विभुजाः; विश्वकर्मा अक्षसूत्रधरः; हनूमान् वज्रधरः पादसंयोगेन स्थितः। किन्नराः वीणां वहन्ति; विद्याधराः माल्यधराः, आकाशे निवसन्ति; पिशाचाः दुर्बलाङ्गाः; वेतालाः विकृताननाः। क्षेत्रपालाः शूलिनः; भूताः महोदराः कृशाङ्गाश्च। भगवानुवाच—अहं योगिनीगणानामष्टकं क्रमशः वक्ष्यामि, इन्द्राद्यादिषाणान्तं—अक्षोभ्या, रूक्षकर्णी, राक्षसी, कृपणाक्षया, पिङ्गाक्षी, क्षया, क्षेमा, इला, लीलालया, लोला, लक्ता, बालकेशी, लालसा, विमला पुनः। हुताशा, विशालाक्षी, हुंकारा, वडवामुखी, महाक्रूरा, क्रोधना, भयानकरी, महानना। सर्वज्ञा, तला, तारा, ऋग्वेदा, हयानना, साराख्या, रुद्रसंग्रही, संबरा, तालजंघिका। रक्ताक्षी, सुप्रसिद्धा, विद्युज्जिह्वा, कारण्किणी, मेघनादा, प्रचण्डोग्रा, कालकर्णी, वरप्रदा। चन्द्रा, चन्द्रावली, प्रपञ्चा, प्रलयान्तिका, शिशुवक्त्रा, पिशाची, पिशिताशा, लोलुपा। धमनी, तापनी, रागिणी, विकृतानना, वायुवेगा, बृहत्कुक्षी, विकृता, विश्वरूपिका। यमजिह्वा, जयन्ती, दुर्जया, जयन्तिका, विडाली, रेवती, पूतना, विजयन्तिका। केचनाष्टभुजाः, केचनचतुर्भुजाः, इच्छया शस्त्रधारिण्यः, सर्वसिद्धिदायिन्यश्च। भैरवः सूर्यं हस्ते, भुजौ मुखत्वेन, जटाजूटे चन्द्रं धारयन् दृश्यते। ते खड्गं, अंकुशं, परशुं, सर्वभीतिहरं शस्त्रं वहन्ति; केचन धनुः, त्रिशूलं, गदां, पाशं, अर्धोद्धृतकवचं च धारयन्ति। द्विभुजाः, गजचर्मवसनाः, नागाभरणभूषिताः, भूतभक्षिण्यः, मातृगणमध्ये पूजिताः, कदाचित् पञ्चमुख्यः। अविलोमादग्निपर्यन्तं अष्टविस्तीर्णरूपभेदाः; षडङ्गसमेताः, स्वस्वगणैः सह, पूजनीयाः। मन्दिरदण्डारूढाः, सुवर्णरसाभूषिताः, शब्दमण्डलबिन्दुसंयुक्ताः, मातृभिः प्रभया च युक्ताः। वीरभद्रः वृषारूढः, मातृणां पुरतः स्थितः, चतुर्मुखः; गौरी द्विभुजा, त्रिनेत्री, त्रिशूलमुदर्पणं च वहन्ती। सा त्रिशूलं, कुम्भं, घटं, वरदां चतुर्भुजं धारयति; ललिता पद्मे स्थित्वा, स्कन्दगणैः दर्पणदण्डं धार्यते। चण्डिका दशभुजा, खड्गं, त्रिशूलं, शत्रुघ्नशूलं वहन्ती; वामभागे सर्पपाशं, चर्म, अंकुशं, परशुं च। धनुः, सिंहः, महिषश्च तत्र; त्रिशूलेन अग्रे महिषः ताडितः। भगवानुवाच—लिङ्गस्य चरितं पुनरपि प्रारम्भतः कथयामि, शृणु। लवणमयलिङ्गं, मेधाविवृद्धिकारी घृतमयश्च, वर्णयामि। श्रेयसे पटमयः लिङ्गः काम्यः; पक्तेऽपक्तयोः मृत्कृतः श्रेष्ठः, अपक्ते पक्तः श्रेष्ठतरः। पश्चात् दारुमयः पुण्यः, दारुतः शिलामयः श्रेष्ठः; शिलातः मुक्तामयः श्रेष्ठः, ततः लौहमयः, हेममयश्च। रौप्यं प्रशस्यते; ताम्रमयं, कांस्यं च भोगमोक्षदं; चित्रितं रसेन्द्रमयं च भोगमोक्षदं श्रेष्ठम्। रसेन्द्रमयं, मिश्रधातुमणिमयं च वृद्ध्यर्थं; प्रमाणकृतं न वाञ्छनीयम्, सिद्धं नापि, स्वयंभू स्थापनीयः। वामे यथेष्टं पीठमण्डपव्यवस्था कार्या; दर्पणस्थं लिङ्गं, सूर्यमण्डलस्थितं, पूजनीयम्। हरिः सर्वत्र पूज्यः; सम्पूर्णपूजा लिङ्गस्य कार्या; शिलालिङ्गं हस्तेन मीयते, दारुलिङ्गं तथैव। चललिङ्गं अङ्गुल्या मीयते, स प्राकारान्तःपुरे स्थाप्यते; गृहस्थलिङ्गं एकाङ्गुलितः पञ्चदशाङ्गुलिपर्यन्तं। प्राकारमाप्य त्रिगुणं, अन्तःपुरात् नवगुणं; नवगुणान्तःपुरमितं लिङ्गं गृहे पूजनीयम्। एवं दिव्याः देवता, शक्तयः, योगिन्यश्च, विविधरूपधारिण्यः, पूज्याः, पूजाविधिना यथाक्रमं पूजनीयाः, तथा लिङ्गस्य विविधमयं स्वरूपं, पूजनविधिं च भगवान् सविस्तरं उपदिशति।