ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ ਬਾਸ੍ਤੁਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚਾਨੁਗੀਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਪਰਿਮਣ੍ਡਲਂ ।। ੩੮੩.

ਕਈ ਮੰਡਲ, ਵਾਸਤੂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨਤਰ, ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਮਾਪ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਗੀਤੋ ਭੁਵਨਕੋषਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੀਪਵਰ੍षਾਦਿਨਿਮ੍ਨਗਾਃ । ਗਯਾਗਙ੍ਗਾਪ੍ਰਯਾਗਾਦਿ-ਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੀਰਿਤਂ ।। ੩੮੩.

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਟਾਪੂ, ਖੰਡ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਗਯਾ, ਗੰਗਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਦਿ ਗੀਤੋ ਯੁਦ੍ਧਜਯਾਰ੍ਣਵਃ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦਯੋ ਗੀਤਾਃ ਧਰ੍ਮਾ ਵਰ੍ਣਾਦਿਕਸ੍ਯ ਚ ।। ੩੮੩.

ਜੋਤਿਸ਼ ਚੱਕਰ, ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਵਰਣ ਆਦਿ ਦੇ ਧਰਮ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਅਸ਼ੌਚਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ । ਰਾਜਧਰ੍ਮ੍ਮਾ ਦਾਨਧਰ੍ਮਾ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।। ੩੮੩.

ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਵਸਤੂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਰਾਜਧਰਮ, ਦਾਨਧਰਮ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਵੀ ਹਨ।

ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ऋਗ੍ਵੇਦਾਦਿਵਿਧਾਨਕਂ । ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਃ ਸੋਮਵਂਸ਼ੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਕਂ ।। ੩੮੩.

ਵਿਅਵਹਾਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਰਮ, ਰਿਗਵੇਦ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਯਮ; ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼, ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼, ਧਨੁਰਵেদ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਦਿਆ।

ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਵੇਦੋऽਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਵਿਸ੍ਤਰਃ । ਪੁਰਾਣਸਂਖ੍ਯਾਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਛਨ੍ਦੋ ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਂ ।। ੩੮੩.

ਗਾਂਧਰਵਵੇਦ, ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਿਆ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਤੇ ਨਿਆਇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ; ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ, ਛੰਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਨਿਘਣ੍ਟੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਕਲ੍ਪ ਇਹੋਦਿਤਃ । ਸ੍ਮृਤਃ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕੋ ਲਯ ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਃ ।। ੩੮੩.

ਅਹੰਕਾਰ, ਨਿਗੰਢੂ, ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਤੇ ਕਲਪ ਇੱਥੇ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨੈਮਿਤਿਕ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਲੈਯਾ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵੇਦਾਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯੋਗੀ ਹ੍ਯष੍ਟਾਙ੍ਗ ਈਰਿਤਃ । ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪੁਰਾਣਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੮੩.

ਵੇਦਾਂਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ, ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਤੋਤ੍ਰ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ऋਗ੍ਵੇਦਾਦ੍ਯਾਃ ਪਰਾ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਪਰਾਵਿਦ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਂ । ਸਪ੍ਰਪਞ੍ਚਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਮੀਰਿਤਂ ।। ੩੮੩.

ਇੱਥੇ ਰਿਗਵੇਦ ਆਦਿ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਪਰਮ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰ ਗਿਆਨ ਵੀ; ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਦਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਂ । ਦੇਵਲੋਕੇ ਦੈਵਤੈਸ਼੍ਚ ਪੁਰਣਂ ਪਠ੍ਯਤੇ ਸਦਾ ।। ੩੮੩.

ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਕਰੋੜ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮੇਨ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯੋਦ੍ਗੀਤਮਗ੍ਨਿਨਾ । ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਜਾਨੀਧ੍ਵਂ ਮੁਨਯਃ ਸ਼ੋਨਕਾਦਯਃ ।। ੩੮੩.

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਗਨਿ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਗਾਇਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ, ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਾਣੋ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਪਾਠਯੇਦਪਿ । ਲਿਖੇਲ੍ਲੇਖਾਪਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਪੂਜਯੇਤ੍ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯੇਦਪਿ ।। ੩੮੩.

ਜੋ ਸੁਣੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ, ਪੜ੍ਹੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਏ, ਲਿਖੇ, ਲਿਖਵਾਏ, ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ—

ਪੁਰਾਣਪਾਠਕਞ੍ਚੈਵ ਪੂਜਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਯਤੋ ਨृਪਃ । ਗੋਭੂਹਿਰਣ੍ਯਦਾਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਤਰ੍ਪਣੈਃ ।। ੩੮੩.

ਰਾਜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੋ, ਭੂਮੀ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ।

ਤਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਲਭੇਚ੍ਚੈਵ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ ਫਲਂ । ਪੁਰਾਣਾਨ੍ਤੇ ਚ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਵਸ਼੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਭੋਜਨਂ ।। ੩੮੩.

ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ।

ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸਰ੍ਵ੍ਵਾਰ੍ਥਃ ਸਕੁਲਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਸ਼ਰਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪੁਸ੍ਤਕਾਯ ਸੂਤ੍ਰਂ ਵੈ ਪਤ੍ਰਸਞ੍ਚਯਂ ।। ੩੮੩.

ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਲਕੜੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਡੱਬਾ, ਡੋਰੀ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਝਾ—

ਪਟ੍ਟਿਕਾਬਨ੍ਧਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ੍ਲੋਕੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਗृਹੇ ।। ੩੮੩.

ਪੱਟੀ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਜੋ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਹੋਵੇ—

ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਾਤਭਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਯੂਯਂ ਸ੍ਮਰਤ ਚਾਗ੍ਨੇਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਰੂਪਮੈਸ਼੍ਵਰਂ ੩੮੩.

ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅਗਨਿ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ।