ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਿਵਿਕਾਦਾਰੁਸਙ੍ਘਾਤੋ ਰਚਨਾਸ੍ਥਿਤਿਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਨ੍ਵਿष੍ਯਤਾਂ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਟ ਤਦ੍ਭੇਦੇ ਸ਼ਿਵਿਕਾ ਤ੍ਵਯਾ ।। ੩੮੦.

ਪਲਕੀਨ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ, ਬਣਾਈ ਤੇ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ—ਜੇ ਇਹ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਪਲਕੀਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗੌਰਯਂ ਵਾਜੀ ਕੁਞ੍ਜਰੋ ਵਿਹਗਸ੍ਤਰੁਃ । ਦੇਹੇषੁ ਲੋਕਸਂਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਕਰ੍ਮਹੇਤੁषੁ ।। ੩੮੦.

ਮਰਦ, ਔਰਤ, ਗਾਂ, ਘੋੜਾ, ਹਾਥੀ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।

ਜਿਹ੍ਵਾ ਵ੍ਰਵੀਤ੍ਯਹਮਿਤਿ ਦਨ੍ਤੌष੍ਠੌ ਤਾਲੁਕਂ ਨृਪ । ਏਤੇ ਨਾਹਂ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇਵਾਙ੍ਨਿਪਾਦਨਹੇਤਵਃ ।। ੩੮੦.

ਜਿਹਵਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ 'ਮੈਂ ਬੋਲਦੀ ਹਾਂ', ਪਰ ਦੰਦ, ਹੋਠ ਤੇ ਤਾਲੂ, ਰਾਜਾ, ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਸਿਰਫ ਬੋਲਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ।

ਕਿਂ ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਵਦਤ੍ਯੇषਾ ਵਾਗੇਵਾਹਮਿਤਿ ਸ੍ਵਯਂ । ਤਥਾਪਿ ਵਾਙ੍ਨਾਹਮੇਤਦੁਕ੍ਤਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ।। ੩੮੦.

ਇਹ ਬੋਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਮੈਂ ਬੋਲ ਹਾਂ' ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਬੋਲੀ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਸਹੀ ਨਹੀਂ।

ਪਿਣ੍ਡਃ ਪृਥਗ੍‌ ਯਤਃ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ਿਰਃਪਾਯ੍ਵਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਤਤੋऽਹਮਿਤਿ ਕੁਤ੍ਰੈਤਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਨ੍ ਕਰੋਮ੍ਯਹਂ ।। ੩੮੦.

ਸਰੀਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ; ਰਾਜਾ, ਫਿਰ ਮੈਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਇਹ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ?

ਯਦਨ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਪਰਃ ਕੋਪਿ ਮਤ੍ਤਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮ । ਤਦੇषੋਹਮਯਂ ਚਾਨ੍ਯੋ ਵਕ੍ਤੁਮੇਵਮਪੀष੍ਯਤੇ ।। ੩੮੦.

ਜੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਉਹ ਹੋਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਮਾਰ੍ਥਭੇਦੋ ਨ ਨਗੋ ਨ ਪਸ਼ੁਰ੍ਨਚ ਪਾਦਪਃ । ਸ਼ਰੀਰਾਸ਼੍ਚ ਵਿਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯ ਏਤੇ ਕਰ੍ਮਯੋਨਯਃ ।। ੩੮੦.

ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਨਾ ਜਾਨਵਰ, ਨਾ ਰੁੱਖ; ਸਰੀਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।

ਯਸ੍ਤੁ ਰਾਜੇਤ੍ ਯਲ੍ਲੋਕੇ ਯਚ੍ਚ ਰਾਜਭਟਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਚ੍ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਨृਪੇਤ੍ਥਨ੍ਤੁ ਨ ਸਤ੍ ਸਮ੍ਯਗਨਾਮਯਂ ।। ੩੮੦.

ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ, ਰਾਜਾ, ਹੋਰ ਹਨ ਤੇ ਸਹੀ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰਿਪੋਰਿਪੁਃ । ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਃ ਪਤਿਃ ਪਿਤਾ ਸੂਨੋਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਭੂਪ ਵਦਾਮ੍ਯਹਂ ।। ੩੮੦.

ਤੂੰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਪਿਤਾ—ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੁਲਾਵਾਂ?

ਤ੍ਵਂ ਕਿਮੇਤਚ੍ਛਿਰਃ ਕਿਨ੍ਨੁ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਵ ਤਥੋਦਰਂ । ਕਿਮੁ ਪਾਦਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਤਵੈਤਤ੍ ਕਿਂ ਮਹੀਪਤੇ ।। ੩੮੦.

ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਸਿਰ ਹੈਂ? ਕੀ ਇਹ ਸਿਰ ਤੇਰਾ ਹੈ? ਇੰਝ ਹੀ, ਕੀ ਇਹ ਪੇਟ ਤੇਰਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਪੈਰ ਆਦਿ ਹੈਂ? ਇਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ?

ਸਮਸ੍ਤਾਵਯਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ਭੂਤੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਕੋਹਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਪੁਣਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ੩੮੦.

ਤੂੰ ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?'—ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਵਿਚਾਰ ਕਰ।

ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰष੍ਟ੍ਰਂ ਕਪਿਲਰ੍षਿਮਹਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਃ ਕਪਿਲਰ੍षੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤ੍ ਕृਤੇ ਜ੍ਞਾਨਦੋ ਭੁਵਿ ੩੮੦.

ਮੈਂ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਚੇ ਭਲੇ ਲਈ ਪੁੱਛਣ ਆਇਆ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਵੇ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਭੂਯਃ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਕਿਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਨ੍ਨ ਪृਚ੍ਛਸਿ । ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸ੍ਯਪਰਮਾਰ੍ਥਾਨਿ ਅਸ਼ੇषਾਣ੍ਯੇਵ ਭੂਪਤੇ ।। ੩੮੦.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਫਿਰ ਭਲੇ ਦੀ ਪੁੱਛ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਨਹੀਂ; ਰਾਜਾ, ਜੋ ਭਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ।

ਦੇਵਤਾਰਾਧਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਧਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਤਿ । ਪੁਤ੍ਰਾਨਿਚ੍ਛਤਿ ਰਾਜ੍ਯਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਕਿਂ ਨृਪਃ ।। ੩੮੦.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਕੋਈ ਧਨ-ਸਮਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ, ਕੀ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ?

ਵਿਵੇਕਿਨਸ੍ਤੁ ਸਂਯੋਗਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਯਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਜ੍ਞਾਦਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਪਤ੍ਤਿਤਾ ।। ੩੮੦.

ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਯਜਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਬਿਨਾ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ਯੋਗਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥ ਇਤੀष੍ਯਤੇ । ਏਕੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਸਮਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਃ ।। ੩੮੦.

ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਇਕ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਬਰਾਬਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

ਜਨ੍ਮਵृਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤ ਆਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਗਤੋऽਵ੍ਯਯਃ । ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਮਯੋऽਸਙ੍ਗੀ ਗੁਣਜਾਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਭੁਃ ।। ੩੮੦.

ਆਤਮਾ ਜਨਮ, ਵਧਣ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਉਹ ਉੱਚਾ, ਗਿਆਨ-ਮਈ, ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਣ-ਜਾਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

ऋਤੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਤੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਤਚ੍ਛਿष੍ਯੋऽਭੂਤ੍ ਪੁਲਤ੍ਸ੍ਯਜਃ ।। ੩੮੦.

ਰਿਤੁ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਜਾਣਦਾ ਸੀ; ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।

ਨਿਦਾਘਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਦ੍ਯੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ਨਗਰੇ ਵੈ ਪੁਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਦੇਵਿਕਾਯਾਸ੍ਤਟੇ ਤਞ੍ਚ ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਵੈ ऋਤੁਃ ।। ੩੮੦.

ਨਿਦਾਘ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਰਿਤੁ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਿਕਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

ਦਿਵ੍ਯੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੇऽਗਾਨ੍ਨਿਦਾਘਮਵਲੋਕਿਤੁਂ । ਨਿਦਾਘੋ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਨ੍ਤੇ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ਿष੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ੩੮੦.

ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਤੁ ਨਿਦਾਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ; ਨਿਦਾਘ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਯਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

ऋਤੁਰੁਵਾਚ । ਕ੍ਸ਼ੁਦਸ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤੇऽਨ੍ਨੇ ਤੁष੍ਟਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਜਾਯਤੇ । ਨ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ੁਦਭਵਤ੍ਤृਪ੍ਤਿਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ ।। ੩੮੦.

ਰਿਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ, ਨਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ—ਤੂੰ ਇਹ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ?'

ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृष੍ਣੇ ਦੇਹਧਰ੍ਮ੍ਮਾਖ੍ਯੇ ਨ ਮਮੈਤੇ ਯਤੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਪृष੍ਟੋਹਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਯਾ ਬ੍ਰੂਯਾਂ੩ ਤृਪ੍ਤਿਰਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮੇ ਸਦਾ ।। ੩੮੦.

ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਗੁਣ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ; ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸੋऽਹਂ ਗਾਨ੍ਤਾ੫ ਨ ਚਾਗਨ੍ਤਾ ਨੈਕਦੇਸ਼ਨਿਕੇਤਨਃ । ਤ੍ਵਂ ਚਾਨ੍ਯੋ ਨ ਭਵੇਨ੍ਨਾਪਿ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਵਾ ਪ੍ਯਹਂ ।। ੩੮੦.

ਮੈਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ; ਤੂੰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

ਮृਣ੍ਮਯਂ ਹਿ ਗृਹਂ ਯਦ੍ਵਨ੍ਮृਦਾਲਿਪ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਰੀਭਬੇਤ੍ । ਪਾਰ੍ਥਿਵੋऽਯਂ ਤਥਾ ਦੇਹਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵੈਃ ਪਰਮਾਣੁਭਿਃ ।। ੩੮੦.

ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘਰ, ਜਦ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ऋਤੁਰਸ੍ਮਿ ਤਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਦਾਨਾਯ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜ । ਇਹਾਗਤੋऽਹਂ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਤਵੋਦਿਤਃ ।। ੩੮੦.

ਮੈਂ ਰਿਤੁ ਤੇਰਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਏਕਮੇਵਮਿਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨ ਭੇਦਃ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍ । ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧੇਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੩੮੦.

ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ: ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਇੱਕ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਹੈ।

ऋਤੁਰ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਸ੍ਤਨ੍ਨਗਰਂ ਯਯੌ । ਨਿਦਾਘਂ ਨਗਰਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਮਵ੍ਰਵੀਤ੍ ੩੮੦.

ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਿਤੁ ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਤੇ ਨਿਦਾਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਕੱਲਾ ਖੜਾ ਸੀ।

ਨਿਦਾਘ ਉਵਾਚ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰ ਜਨਸਂਵਾਦੋ ਮਹਾਨੇष ਨਰੇਸ਼੍ਵਰ । ਪ੍ਰਵਿਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੁਰਂ ਰਮ੍ਯਂ ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਮਯਾ ।। ੩੮੦.

ਨਿਦਾਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ।'

ऋਤੁਰੁਵਾਚ ਨਰਾਧਿਪੋऽਤ੍ਰ ਕਤਮਃ ਕਤਮਸ਼੍ਚੇਤਰੋ ਜਨਃ । ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤ੍ਵਮਭਿਜ੍ਞੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੩੮੦.

ਰਿਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈਂ।'