ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਤੋ ਨਾਤ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਕਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਾऽਪਿ ਨੈਵਾਤ੍ਮਾ ਦੇਹਵਦ੍‌ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਤਃ ।। ੩੭੭.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਤਮਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋऽਯਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਦ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਭੋਕ੍ਤਾ ਚ ਨਕ੍ਤਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਦੀਪਵਤ੍ ।। ੩੭੭.

ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਇਹ ਆਤਮਾ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਦੀਪ ਵਾਂਗ।

ਸਮਾਧ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕਾਲੇ ਚ ਏਵਂ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯੇਨ੍ਮੁਨਿਃ । ਯਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਆਕਾਸ਼ਂ ਖਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵਾਯੁਤੋऽਨਲਃ ।। ੩੭੭.

ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ, ਮੁਨੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੇ: ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਅਗਨਿ—

ਅਗ੍ਨੇਰਾਪੋ ਜਲਾਤ੍ਪृਥ੍ਵੀ ਤਤਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਸ਼ਰੀਰਕਂ । ਅਪਞ੍ਚੀਕृਤਭੂਤੇਭ੍ਯ ਆਸਨ੍ ਪਞ੍ਚੀਕृਤਾਨ੍ਯਤਃ ।। ੩੭੭.

ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਧਰਤੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋ ਪੰਜ ਤੱਤ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਸ੍ਮਾਲ੍ਲ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ । ਪਞ੍ਚੋਕृਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ ਵਿਰਾਟ੍‌ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੩੭੭.

ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਸੋਚੇ; ਪੰਜ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਤੱਤ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਆਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਾਨਕਲ੍ਪਿਤਂ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਥ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਧੀਰਾ ਜਾਗਰਿਤਂ ਵਿਦੁਃ ।। ੩੭੭.

ਇਹ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਗਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਦਬਿਮਾਨੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਯਮੇਨਦਕਾਰਕਂ । ਅਪਞ੍ਚੀਕृਤਭੂਤਾਨਿ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਥਂ ਲਿਙ੍ਗਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੭੭.

ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਪੰਜ ਤੱਤ ਮਿਲੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਕਹਾਏ।

ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਭਿਰ੍ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸਂਜ੍ਞਿਤਂ । ਸ਼ਰੀਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ।। ੩੭੭.

ਸੱਤਰਾ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਲਿੰਗ ਸਰੀਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸਂਸ੍ਕਾਰਜਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਵਿषਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਆਤ੍ਮਾ ਤਦੁਪਮਾਨੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੈਜਸੋ ਹ੍ਯਪ੍ਰਪਞ੍ਚਤਃ ।। ੩੭੭.

ਜਾਗਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਪਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਜਸ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਪ੍ਰਪੰਚ ਹੈ।

ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼ਅਮਸ਼ਰੀਰਾਖ੍ਯਦ੍ਵਯਸ੍ਯੈਕਂ ਹਿ ਕਾਰਣਂ । ਆਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਞ੍ਚ ਸਾਭਾਸਂ ਤਦਧ੍ਯਾਹृਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੭੭.

ਮੋਟੇ, ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਕੋ ਹੈ — ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਅਧਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਸਨ੍ਨਾਸਨ੍ਨ ਸਦਸਦੇਤਤ੍ਸਾਵਯਵਂ ਨ ਤਤ੍ । ਨਿਰ੍ਗਤਾਵਯਵਂ ਨੇਤਿ ਨਾਭਿਨ੍ਨਂ ਭਿਨ੍ਨਮੇਵ ਚ ।। ੩੭੭.

ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ; ਨਾ ਦੋਹਾਂ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ; ਨਾ ਇਹ ਪੂਰੀ ਬਣਤਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬਿਨਾ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ; ਨਾ ਇਹ ਅਖੰਡ ਹੈ, ਪਰ ਖੰਡਿਤ ਵੀ ਹੈ।

ਭਿਨ੍ਨਾਭਿਨ੍ਨਂ ਹ੍ਯਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਂ ਬਨ੍ਧਸਂਸਾਰਕਾਰਕਂ । ਏਕਂ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨੈਵ ਚ ਕਰ੍ਮ੍ਮਭਿਃ ।। ੩੭੭.

ਇਹ ਖੰਡਿਤ ਤੇ ਅਖੰਡ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ।

ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਹੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਹਾਰਃ ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਨਾਂ । ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸੁषੁਪ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍‌ਦ੍ਵਯਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨਵਾਨ੍ ।। ੩੭੭.

ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਾਰਨ-ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਥਾਂ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਯਞ੍ਚੈਤਤ੍ ਮ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਣਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਕਾਰਸ਼੍ਚ ਉਕਾਰੋऽਸੌ ਮਕਾਰੋ ਹ੍ਯਯਮੇਵ ਚ ।। ੩੭੭.

ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਆਤਮਾ ਇਹ ਤ੍ਰੈ ਹੈ; 'ਮ' ਅੱਖਰ ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਅ', 'ਉ', ਅਤੇ 'ਮ' — ਇਹ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।

ਅਹਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਕਸ੍ਯ ਚ । ਨਾਜ੍ਞਾਨਞ੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਂਸਾਰਾਦਿਕਬਨ੍ਧਨਂ ।। ੩੭੭.

ਮੈਂ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਦਾ ਸਾਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ; ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ, ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ।

ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਬਨ੍ਧਮੁਕ੍ਤਸਤ੍ਯਮਾਨਨ੍ਦਮਦ੍ਵਯਂ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਮਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤ ਓਂ ।। ੩੭੭.

ਮੈਂ ਸਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਮੁਕਤ, ਸੱਚਾ, ਆਨੰਦਮਈ, ਅਦਵੈਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤ, ਮੁਕਤ — ਓਮ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਾਧਿਰ੍ਬਨ੍ਧਘਾਤਕਃ । ਚਿਰਮਾਨਨ੍ਦਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਮਨਨ੍ਤਕਂ ।। ੩੭੭.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹਾਂ; ਸਮਾਧੀ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਸਦਾ ਆਨੰਦ, ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ।

ਅਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍‌ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਵਮਸੀਤਿ ਚ । ਗੁਰੁਣਾ ਬੋਧਿਤੋ ਜੀਵੋ ਹ੍ਯਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਮਿ ਵਾਹ੍ਯਤਃ ।। ੩੭੭.

ਇਹ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ 'ਤੂੰ ਇਹ ਹੈਂ' ਹੈ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵ ਬਾਹਰੋਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ — 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ'।

ਸੋऽਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਪੁਰੁषਃ ਸੋऽਸਾਵਹਮਖਣ੍ਡ ਓਂ । ਮੁਚ੍ਯਤੇऽਸਾਰਸਂਸਾਰਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੭੭.

ਉਹ ਹੀ ਆਦਿਤਯ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਅਖੰਡ — ਓਮ; ਨਕਲੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਬਨਲੋਜ੍ਝਿਤਂ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਾਤ੍ਵਾਕਾਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ।। ੩੭੮.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਅਲੱਗ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜਾਗ੍ਰਤ੍‌ਸ੍ਥਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਜਾਗਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਥਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਭਾਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਜਾਗਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਕਾਰਾਕ੍ਸ਼ਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਾਕ੍‌ਪਾਣ੍ਯਙ੍‌ਘ੍ਰਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਬੋਲ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍‌ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਜ੍ਭ੍ਕ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਪਿਛਵਾੜੇ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਸੁਣਨ, ਛੂਹਣ, ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਚੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤੀਰਸਰੂਪਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾਘ੍ਰਾਣਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਨੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਧੁਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮ੍ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਰਿਤ੍ਤਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਨੋਦਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਨ ਤੇ ਉਦਾਨ ਨਹੀਂ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਮਾਨਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜਰਾਮਰਣਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੭੮.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਨਹੀਂ।