ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਦ੍ਵਾਹ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਤਂ ਲਕ੍ਸ਼ਅਯਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਚਲਤੇ ਮਨਃ । ਤਾਵਤ੍ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇषੁ ਧਾਰਣਾ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ।। ੩੭੫.

ਜਦੋਂ ਮਨ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਦੀ ਟਿਕਾਵਟ, ਧਾਰਣਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਾਲਾਵਧਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਦੇਹੇ ਸਂਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਮਨਃ । ਨ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤਿ ਯਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਦ੍ਧਾਰਣਾ ਸਾऽਭਿਧੀਯਤੇ ।। ੩੭੫.

ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ, ਉਹ ਧਾਰਣਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਧਾਰਣਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਯਾਮਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾਰਣਾਃ । ਧ੍ਯਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਂ ਯਾਵਤ੍ਸਮਾਧਿਰਭਿਧੀਯਤੇ ।। ੩੭੫.

ਧਾਰਣਾ ਬਾਰਾਂ ਮਾਪ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਬਾਰਾਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਦਾ; ਧਿਆਨ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਤਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਧੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਧਾਰਣਾਭ੍ਯਾਸਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਯਦਿ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਕੁਲੈਕਵਿਂਸ਼ਮੁਤ੍ਤਾਰ੍ਯ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ।। ੩੭੫.

ਜੇ ਧਾਰਣਾ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵੇਦਙ੍ਗੇ ਯੋਗਿਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮ੍ਭਵਃ । ਤਤ੍ਤਦਙ੍ਗਂ ਧਿਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਦਾਰਯੇਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਧਾਰਣਂ ।। ੩੭੫.

ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੱਤ ਧਾਰਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਆਗ੍ਨੇਯੀ ਵਾਰੁਣੀ ਚੈਵ ਐਸ਼ਾਨੀ ਚਾਮृਤਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਸਾਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਿਖਾ ਫਡਨ੍ਤਾ ਚ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੩੭੫.

ਅੱਗੀ, ਜਲ ਦੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰ ਰੂਪ, ਅੱਗੀ ਚੋਟੀ ਅਤੇ 'ਫਟ' ਅੱਖਰ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ।

ਨਾੜੀਭਿਰ੍ਵਿਕਟਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ਼ੂਲਾਗ੍ਰਂ ਵੇਧਯੇਚ੍ਛੁਭਮ੍ । ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾਤ੍ ਕਪਾਲਾਨ੍ਤਂ ਰਸ਼੍ਮਿਮਣ੍ਡਲਮਾਵृਤਂ ।। ੩੭੫.

ਦਿਵਯ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਾਰੀ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨੂੰ, ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਸਿਰ ਦੇ ਕਪਾਲ ਤਕ, ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਕੇ, ਭੇਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍‌ਚਾਧੋਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯੋऽਤੀਵ ਤੇਜਸਾ । ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ਸਾਧ੍ਕੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਂ ਯਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਮੁਨੇ ।। ੩੭੫.

ਉਹ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸੇ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉੱਤੇ ਵਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਏ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।

ਭਸ੍ਮੀਭੂਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸ੍ਵਨ੍ਤਤਸ਼੍ਚੈਵੋਪਸਂਹਰੇਤ੍ । ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਦਯਃ ਪਾਪਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ।। ੩੭੫.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਹੁਣ ਰਾਖ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ; ਠੰਡ, ਕਫ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਮਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ।

ਸ਼ਿਰੋ ਧੀਰਞ੍ਚ ਕਾਰਞ੍ਚ ਕਣ੍ਠਂ ਚਾਧੋਮੁਖੇ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਧ੍ਯਾਯੇਦਚ੍ਛਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਭੂਯੋ ਭੂਤੇਨ ਚਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੩੭੫.

ਉਹ ਸਿਰ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਗਲ੍ਹਾ, ਸਭ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ, ਯਾਦ ਕਰੇ; ਟੁੱਟੇ-ਬਿਨਾ ਮਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਭਾਵਾਤਮਿਕ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

ਸ੍ਫੁਰਚ੍ਛੀਕਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਭੂਤੇ ਹਿਮਗਾਮਿਭਿਃ । ਧਾਰਾਭਿਰਖਿਲਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯ ਭੁਵਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ।। ੩੭੫.

ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਕਿ ਠੰਢੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਨ੍ਧ੍ਰਾਚ੍ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭਾਦ੍ਯਾਵਦਾਧਾਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਸੁषੁਮ੍ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੋ ਬੂਤ੍ਵਾ ਸਂਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਕृਤਾਲਯਂ ।। ੩੭੫.

ਬ੍ਰਹਮਰੰਧਰ ਤੋਂ ਹਲਚਲ ਕਰਕੇ, ਆਧਾਰ ਚੱਕਰ ਤੱਕ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਵੇ।

ਸਂਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਹਿਮਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਤੋਯੇਨਾਮृਤਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾ । ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ ਪਿਪਾਸਾਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਯਸਨ੍ਤਾਪਪਰਿਪੀੜਿਤਃ ।। ੩੭੫.

ਠੰਢੀ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਹਿਣ ਕਰੇ।

ਧਾਰਯੇਦ੍ਵਾਰੁਣੀਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਤੁष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਾਪ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । ਵਾਰੁਣੀ ਧਾਰਣਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਐਸ਼ਾਨੀਧਾਰਣਾਂ ਸ਼੍ਰृषੁ ।। ੩੭੫.

ਉਹ ਵਾਰੁਣੀ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਤੇ ਬਿਨਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਏ, ਧਾਰਨ ਕਰੇ; ਵਾਰੁਣੀ ਧਾਰਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਹੁਣ ਐਸ਼ਾਨੀ ਧਾਰਨਾ ਸੁਣੋ।

ਵ੍ਯੋਗ੍ਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯੇ ਪਦ੍ਮੇ ਪ੍ਰਾਣਾਪਣੇ ਕ੍ਸ਼ਯਙ੍ਗਤੇ । ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਯਾਵਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾ ।। ੩੭੫.

ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਚਿੰਤਨ ਮੁਕ ਨਾ ਜਾਵੇ।

ਮਹਾਭਾਵਞ੍ਚਪੇਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਪਕ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਅਰ੍ਦ੍ਧੇਨ੍ਦੁਂ ਪਰਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਨਿਰਾਭਾਸਨ੍ਨਿਰਞ੍ਜਨਂ ।। ੩੭੫.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇ, ਫਿਰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਧ ਚੰਦ, ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਜੋ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ।

ਅਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਮਾਭਾਤਿ ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚਰਾਚਰਂ । ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਯਨ੍ਦਰੂਪਨ੍ਤੁ ਨ ਦृष੍ਟਂ ਗੁਰੁਵਕ੍ਤ੍ਰਤਃ ।। ੩੭੫.

ਝੂਠ ਸੱਚ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਦृष੍ਟੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਆਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਚਰਾਚਰਂ । ਪ੍ਰਮਾਤृਮਾਨਮੇਯਞ੍ਚ ਧ੍ਯਾਨਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਕਲ੍ਪਨਂ ।। ੩੭੫.

ਜਦ ਉਹ ਉੱਚਾ ਤੱਤ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਮਾਪ, ਵਸਤੂ, ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਕਮਲ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਤृਮੋਦਕਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਜਪਹੋਮਾਰ੍ਚਨਾਦਿਕਂ । ਵਿष੍ਣੁਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਮृਤਾਂ ਧਾਰਣਾਂ ਵਦੇ ।। ੩੭੫.

recitation, sacrifice, worship, and so forth, like a mother giving sweets, should be performed with the Vishnu mantra; I declare the retention of nectar.

ਸਂਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਨਿਭਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ ਕਮਲਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਮੁष੍ਟਿਗਂ । ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਥਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ਯਤ੍ਨਾਚ੍ਛਸ਼ਾਙ੍ਗਾਯੁਤਵਰ੍ਚਸਂ ।। ੩੭੫.

ਉਹ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਕਮਲ, ਜੋ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਉਹਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰੇ।

ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ਿਵਕਲ੍ਲੋਲਪੂਰ੍ਣਿਤਂ । ਤਥਾ ਹृਤ੍‌ਕਮਲੇ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਵਤਨੁਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ ੩੭੫.

ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਯਾਦ ਕਰੇ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਯਦਾਤ੍ਮਮਾਤ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਭਾਸਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋਦਧਿਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ । ਚੈਤਨ੍ਯਰੂਪਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਤਤ੍ ਸਮਾਧਿਰਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੭੬.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਆਤਮਾ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਰੂਪ ਧਿਆਨ—ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਮਾਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਮਨਃ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਯਸ੍ਤਿष੍ਠੇਦਚਲਸ੍ਥਿਰਃ । ਨਿਰ੍ਵਾਤਾਨਲਵਦ੍ਯੋਗੀ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੩੭੬.

ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਟ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਸ਼੍ਰृਣੋਤਿ ਨ ਚਾਘ੍ਰਾਤਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਵਮ੍ਯਤਿ । ਨ ਚ ਸਪਰ੍ਸ਼ਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤੇ ਮਨਃ ।। ੩੭੬.

ਉਹ ਨਾ ਸੁਣਦਾ, ਨਾ ਸੁੰਘਦਾ, ਨਾ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਬੋਲਦਾ; ਨਾ ਛੂਹਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਬਣਦਾ।

ਨ ਚਾਭਿਮਨ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਚ ਬੁਧ੍ਯਤਿ ਕਾष੍ਠਵਤ੍ । ਏਵਮੀਸ਼੍ਵਰਸਂਲੀਨਃ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥਃ ਸ ਗੀਯਤੇ ।। ੩੭੬.

ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਜਾਗਦਾ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਨਿਵਾਤਸ੍ਥੋ ਨੇਙ੍ਗਤੇ ਸੋਪਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿष੍ਣੁਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਧਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ ।। ੩੭੬.

ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਦੀਵਾ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਦੀ ਮੱਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਪਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸੂਚਕਾਃ । ਪਾਤਿਤਃ ਸ਼੍ਰਾਵਣੋ ਧਾਤੁਰ੍ਦਸ਼ਨਸ੍ਬਾਙ੍ਗਵੇਦਨਾਃ ।। ੩੭੬.

ਅਸਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਆਉਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ, ਕਈ ਅਲੌਕਿਕ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਗੂੰਜ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੰਪਣਾ, ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਅਜੀਬ ਅਹਿਸਾਸ।

ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਂ ਦੇਵਾ ਭੋਗੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯੋਗਿਨਂ । ਨृਪਾਸ਼੍ਚ ਪृਥਿਵੀਦਾਨੈਰ੍ਧਨੈਸ੍ਚ ਸੁਧਨਾਧਿਪਾਃ ।। ੩੭੬.

ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨੀ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਲਭਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਮੀਨ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੇ ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵੇਦਾਦਿਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਅਭੀष੍ਟਛਨ੍ਦੋਵਿषਯਂ ਕਾਵ੍ਯਞ੍ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੩੭੬.

ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਬੋਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।