ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸੁਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯਯੇਦਂ ਮੋਹਿਤਂ ਜਗਤ੍ । ਮਾਦ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਮਦਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਰਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਾਦ੍ਯਾਤਿ ।। ੩੭੨.

ਚੌਥੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਸ਼ਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਨਸ਼ਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਾਦ੍‌ਦृष੍ਟਮਦਾ ਨਾਰੀ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਨ੍ਨਾਵਲੋਕਯੇਤ੍ । ਯਦ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਾऽਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮਪਹृਤ੍ਯ ਬਲਾਨ੍ਨਰਃ ।। ੩੭੨.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਨਸ਼ਾ ਆਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਾਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਸਮਾਨ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ —

ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਧ੍ਵਾ ਚੈਵਾਹੁਤਂ ਹਵਿਃ । ਕੌਪੀਨਾਚ੍ਛਾਦਨਂ ਵਾਸਃ ਕਨ੍ਥਾ ਸ਼ੀਤਨਿਵਾਰਿਣੀਂ ।। ੩੭੨.

ਉਹ ਜਰੂਰ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹਵਨ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਗੋਟ, ਕਪੜਾ, ਚੀਨ੍ਹਾ ਜਾਂ ਠੰਡ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੁਝ —

ਪਾਦੁਕੇ ਚਾਪਿ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਗ੍ਰਹਂ । ਦੇਹਸ੍ਥਿਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦੇਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ।। ੩੭੨.

ਜੁੱਤੀਆਂ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼ੌਚਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਹ੍ਯਮਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤਥਾ ।। ੩੭੨.

ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਰੀਰ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ — ਬਾਹਰਲੀ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ।

ਮृਜ੍ਜਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਵਾਹ੍ਯਂ ਭਾਵਸ਼ੁਦ੍ਧੇਰਥਾਨ੍ਤਰਂ । ਉਭਯੇਨ੍ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨੇਤਰਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ।। ੩੭੨.

ਬਾਹਰਲੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੰਦਰਲੀ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ। ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ।

ਯਥਾ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਸਨ੍ਤੋषਸ੍ਤੁष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਮਨਸਸ਼੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਞ੍ਚ ਐਕਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੭੨.

ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨੂੰ ਤਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਜ੍ਜਯਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮ੍ਮੇਭ੍ਯਃ ਸ ਧਰ੍ਮ੍ਮਃ ਪਰ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਵਾਚਿਕਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਜਪ੍ਯਾਦਿ ਮਾਨਸਂ ਰਾਗਵਰ੍ਜ੍ਜਨਂ ।। ੩੭੨.

ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਹੈ। ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤਪ — ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਆਦਿ; ਮਨ ਦਾ — ਰਾਗ ਤੋਂ ਬਚਣਾ।

ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਦੇਵਪੂਜਾਦਿ ਸਰ੍ਵਦਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਧਾ ਤਪਃ । ਪ੍ਰਣਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤੋ ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਣਵੇ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੩੭੨.

ਸਰੀਰਕ ਤਪ — ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਦ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਣਵ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹਨ।

ਵਾਙ੍‌ਮਯਃ ਪ੍ਰਣਵਃ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਣਵਮਭ੍ਯਸੇਤ੍ । ਅਕਾਰਸ਼੍ਚ ਤਥੋਕਾਰੋ ਮਕਾਰਸ਼੍ਚਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰਯਾ ।। ੩੭੨.

ਪ੍ਰਣਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਵ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਅ', 'ਉ', 'ਮ' ਤੇ ਅੱਧ ਮਾਤਰਾ —

ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਃ ਲੋਕਾ ਭੂਰਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸੁषੁਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ।। ੩੭੨.

ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਭੂ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ; ਜਾਗਣਾ, ਸੁਪਨਾ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਹੇਸ਼ —

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਮੋਙ੍ਕਾਰਕਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਅਮਾਤ੍ਰੋ ਨष੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੈਤਸ੍ਯਾਪਗਮਃ ਸ਼ਿਵਃ ।। ੩੭੨.

ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਸ਼੍ਰੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ — ਇਹ ਸਭ ਓਮ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਾਤਰਾ ਮਿਟ ਗਈ, ਉਹ ਦਵੈਤ ਦਾ ਅੰਤ — ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

ਓਙ੍ਕਾਰੋ ਵਿਦਿਤੋ ਯੇਨ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਨੇਤਰੋ ਮੁਨਿਃ । ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਗਾਨ੍ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੩੭੨.

ਜਿਸ ਨੇ ਓਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਮੁਨੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੁਨੀ ਨਹੀਂ। ਚੌਥੀ ਮਾਤਰਾ — ਗਾਂਧਾਰੀ — ਜਦੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਤੁਰੀਯਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਦੀਪੋ ਘਟੇ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਨਿਲਯਂ ਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਪੇਨ੍ਨਰਃ ।। ੩੭੨.

ਉਹ ਚੌਥਾ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਘੜੇ ਵਿਚ ਦੀ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵੋ ਧਨੁਃ ਸ਼ਰੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਨ ਵੇਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸ਼ਰਵਤ੍ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੭੨.

ਪ੍ਰਣਵ ਧਨੁ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਭਟਕਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏਤਦੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਏਤਦੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਂ । ਏਤਦੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯੋ ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ।। ੩੭੨.

ਇਹ ਇਕ ਅੱਖਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਇਕ ਅੱਖਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਇਕ ਅੱਖਰ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਛਨ੍ਦੋऽਸ੍ਯ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਅਨ੍ਤਰ੍ਯ੍ਯਾਮੀ ऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵਤਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਸ੍ਯ ਨਿਯੋਗੋ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਯੇ ।। ੩੭੨.

ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਗਾਇਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਦੇਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ।

ਭੂਰਗਨ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ ਹृਦਯਂ ਭੁਵਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ । ਸ਼ਿਰਃ ਸ੍ਵਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ ਚ ਸ਼ਿਖਾ ਕਵਚਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੭੨.

ਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਹਿਰਦਾ, ਭੁਵਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਸਿਰ, ਤੇ ਸਵਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਚੋਟੀ, ਇਹ ਸਭ ਕਵਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਓਂਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਃ ਕਵਚਂ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ ਤਤੋऽਸ੍ਤ੍ਰਕਂ । ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਜਪੇਦ੍ਵੈ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਯੇ ।। ੩੭੨.

ਓਮ ਭੂ ਭੁਵਹ ਸਵਹ ਸੱਚ ਦੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਕਵਚ ਹੈ; ਫਿਰ ਅਸਤਰ। ਇਹ ਸਭ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜੁਹੁਯਾਚ੍ਚ ਤਿਲਾਜ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਨਰੇ । ਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਜਪਮਨ੍ਵਹਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੩੭੨.

ਤਿਲ, ਘੀ ਆਦਿ ਦੀ ਹੋਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਭ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ,

ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਅਣਿਮਾਦਿ ਕੋਟਿਜਪ੍ਯਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਾਰਸ੍ਵਤਾਦਿਕਂ ।। ੩੭੨.

ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਜਪ ਨਾਲ, ਸਰਸਵਤੀ ਆਦਿ ਦਾ ਸਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੈਦਿਕਸ੍ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੋ ਮਿਸ਼੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵੈ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਮਖਃ । ਤ੍ਰਯਾਣਾਮੀਪ੍ਸਿਤੇਨੈਕਵਿਧਿਨਾ ਹਰਿਮਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍ ।। ੩੭੨.

ਵੈਦਿਕ, ਤੰਤ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੇ ਯਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਣ੍ਡਵਦ੍ਭਮੌ ਨਮਸ੍ਕਾਰੇਣ ਯੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਸ ਯਾਙ੍ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਤਾਂ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੈਰਪਿ ।। ੩੭੨.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੰਡਵਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਯਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਯਸ੍ਯ ਦੇਵੇ ਪਰਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾ ਦੇਵੇ ਤਥਾ ਗੁਰੌ । ਤਸ੍ਯੈਤੇ ਕਥਿਤਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੩੭੨.

ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਆਸਨਂ ਕਮਲਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍‌ਬਦ੍‌ਧ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਪਰਂ । ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰਮਾਸਨਾਮਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੩੭੩.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਮਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਆਸਨ ਲਾ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਫ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪੱਕਾ ਆਸਨ ਰੱਖੋ।

ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਨਾਤਿਨੀਚਂ ਚੇਲਾਜਿਨਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ । ਤਤ੍ਰੈਕਾਗ੍ਰਂ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਤਚਿਤ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੭੩.

ਆਸਨ ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾਂ; ਕਪੜਾ, ਚਮੜਾ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਕਰਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ।

ਉਪਵਿਸ਼੍ਯਾਸਨੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਮਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ । ਸਮਕਾਯਸ਼ਿਰਗ੍ਰੀਵਂ ਧਾਰਯਨ੍ਨਚਲਂ ਸ੍ਥਿਰਃ ।। ੩੭੩.

ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਲਈ ਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਪੱਕਾ ਰੱਖੋ।

ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰਂ ਸ੍ਵਨ੍ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਾਨਵਲੋਕਯਨ੍ । ਪਾਰ੍ष੍ਣਿਭ੍ਯਾਂ ਵृषਣੌ ਰਕ੍ਸ਼ਂਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਜਨਨਂ ਪੁਨਃ ।। ੩੭੩.

ਨੱਕ ਦੇ ਆਗੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕੋ, ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਾ ਵੇਖੋ। ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਅੱਡੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

ਉਰੁਭ੍ਯਾਮੁਪਰਿਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਬਾਹੂ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕਰਪृष੍ਠਞ੍ਚ ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਵਾਮਤਲੋਪਰਿ ।। ੩੭੩.

ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਉਰਾਂ 'ਤੇ ਆੜੀ ਰੱਖੋ, ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਪਿੱਠ ਵੱਲੋਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਰੱਖੋ।